Кіріспе
IB ісі (IB affären) – швед қарулы күштеріндегі IB құпия шведтік барлау агенттігінің заңсыз тыңшылық операцияларын ашыққа шығару. Агенттіктің басты екі мақсаты – шетелдік барлау агенттіктерімен байланыс орнату және коммунистер мен елге қауіп деп саналған басқа да адамдар туралы ақпарат жинау болды.
Тарих
IB атауының мағынасы нақты белгісіз. Ол көбінесе Informationsbyrån (Ақпарат бюросы, Мағлұмат кеңсесі) немесе Insamling Birger ([Мағлұмат] жинақтаушы Бигер, оның директоры Бигер Элмердің есімімен) деген сөздердің қысқартылуы деп айтылады. Алайда, бұл тек болжам ғана, және ешқайсысы да ұйым ішінде кеңінен қолданылмаған. IB-ді ашуға себеп болған негізгі тұлғалар – журналистер Ян Гийлу мен Питер Братт және олардың бастапқы көзі Хокан Исаксон. Екі журналист 1973 жылғы 3 мамырда «Folket i Bild/Kulturfront» солшыл журналында өздерінің зерттеулерін жариялады. Олардың ашқан мәліметтері мынадай болды: Швецияда IB деп аталатын, ресми мәртебесі жоқ құпия барлау қызметі бар еді. Оның директоры Биргер Элмер тікелей кабинет деңгейіндегі негізгі тұлғаларға, ең алдымен қорғаныс министрі Свен Андерссон мен премьер-министр Олоф Палмеге есеп берді. Риксдаг оның қызметінен хабарсыз болды. Солшыл көзқарастағы адамдар бақыланып, тіркелді. IB агенттері шведтік солшыл ұйымдарға еніп, кейде оларды қылмыстық әрекеттерге итермелеуге тырысты. Шетелде швед тыңшылары жұмыс істеді. IB тыңшылары Стокгольмдегі Мысыр мен Алжир елшіліктеріне еніп, оларды қарақылдады. IB ресми шведтік бейтараптық сыртқы саясатына қайшы, Орталық барлау агенттігімен (ЦРУ) және Шин Бетпен тығыз байланыс орнатты. «Folket i Bild/Kulturfront» журналының келесі сандарында екеуі IB-дің тағы да бірнеше қызметін ашып, FNL-ді қолдаған шведтік қозғалысқа енген адаммен сұхбаттасты. Ол кезде FNL қолдау желісі радикалды пікірдің тірегі болды және басқа да нәрселермен қатар Иорданиядағы палестиналық партизандық лагерьлерін аралады. Бұл адам IB-де жұмыс істеген және кейіннен IB Израильдің қауіпсіздік қызметіне жіберген деп саналатын есептерді дайындаған. Нәтижесінде лагерьлер бомбаланды. Гуннар Экберг сұхбатында IB-ден бас тартқанын айтты, бірақ шындығында ол әлі де ұйым үшін жұмыс істеп жүрген. Бұл мәселе «FiB/Kulturfront» журналының келесі нөмірлерінде жарияланды, бірақ сол кезде Экберг жасырынған. Швед билігі оны сотқа тарту үшін таба алмады. 2009 жылы ол IB-де өткен жылдары туралы автобиография жариялады, онда Гийлуды фактілерді бұрмалағаны үшін, палестиналық жауынгерлік топтарға (әсіресе Палестинаны азат ету халық фронты мен Палестинаны азат ету демократиялық фронты) қатысқаны үшін және КГБ-де жұмыс істегені үшін сынады. Сондай-ақ, IB бақылаған топтар мен адамдардың арасында кең таралған террористік байланыстар бар екенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ өзінің ашыққа шығуына дейін IB-ден Мосадқа, Израильдің барлау қызметіне ауысқанын растады. Гийлу алғашқы мақаласында IB директорын осы себептермен кісі өлтіруде айыптаған. Сол нөмірде Александрия портының қауіпсіздігі туралы есептерді өткізген швед теңіз капитаны туралы да мәлімделді (яғни IB ізраилдіктермен ақпарат алмасып жатқанын көрсетеді), сондай-ақ IB-нің бұйрығымен Мысырдағы бомбалау нысаналарын барлаған әйел туралы әңгіме жарияланды. Журнал IB-нің бұрынғы қызметкері Хокан Исаксоннан алған мәліметтерді жариялады, ол IB екі саяси ұйымның кеңсесіне: FNL топтарына, солтүстік вьетнамдық ұйымға және Швеция коммунистік партиясына, маоистік саяси партияға кіргенін мәлімдеді. Бұл мәселе Иордания азаматы мен азаматтығы жоқ адамға қатысты. Соңғы жағдайда тыңдау құрылғысы орнатылды. Осы ақпараттан кейін қорғаныс министрі IB Швециядан тыс жерде тыңдау жұмыстарын жүргізгенін және Швециядағы ұйымдарға, соның ішінде тыңдау құрылғыларын орнату арқылы енгенін мойындады. 1974 жылы IB Финляндияда кең агенттер желісін құрғаны туралы дәлелдер келтірілді, оның ішінде Финляндияның сыртқы істер министрі Вяйно Лескинен де бар еді. Бұл желінің негізгі міндеті КСРО туралы ақпарат жинау болды. IB Финляндияның қауіпсіздік барлау қызметімен байланыс жасамады, өйткені оған кеңестік агенттер енген деп саналды.
There was a secret intelligence agency in Sweden called IB, without official status. Its director Birger Elmér was reporting directly to select key persons at cabinet level, most likely defence minister Sven Andersson and Prime Minister Olof Palme. The Riksdag was unaware of its activities. People with far left views had been monitored and registered. IB agents had infiltrated Swedish left wing organisations and sometimes tried to induce them into criminal acts. There were Swedish spies operating abroad. IB spies had broken into the Egyptian and Algerian embassies in Stockholm. The IB co operated extensively with the Central Intelligence Agency and Shin Bet, in contrast to the official Swedish foreign policy of neutrality. In the following issues of Folket i Bild/Kulturfront the two uncovered further activities of IB and interviewed a man who had infiltrated the Swedish movement supporting the FNL, Vietnamese National Front for the Liberation of South Vietnam at this time the FNL support network was a backbone of the radical opinion and among other things, visited Palestinian guerilla camps in Jordan. The man worked for IB and had composed reports that, it was surmised, IB later passed on to the Israeli security services which resulted in the camps being bombed. The man, Gunnar Ekberg, claimed in his interview to have broken with IB, but in fact was still working for the organization. This was exposed in the following editions of FiB/Kulturfront, but by that time, Ekberg had gone underground. Swedish authorities claimed they were unable to locate him to stand trial. In 2009, he released an autobiography of his years in IB, attacking Guillou in particular for having misrepresented facts, been involved with Palestinian militant groups (particularly the Popular Front for the Liberation of Palestine and Democratic Front for the Liberation of Palestine), and worked for the KGB; and alleging widespread terrorist ties to the groups and persons monitored by IB. He also confirmed that he had been transferred from IB to the Mossad, an Israeli intelligence agency, immediately prior to his exposure. Guillou had opened the first article by accusing the director of IB of murder on these grounds. The same issue exposed a Swedish naval captain who had passed reports about the harbor security of Alexandria (implying, again, that IB were exchanging information with the Israelis); also the story of a woman who had, on the orders of IB, spied out potential bombing targets in Egypt. The magazine had information from a previous employee of IB, Håkan Isacson, who claimed that IB had broken into the offices of two political organizations: the FNL Groups, a pro North Vietnamese organization, and the Communist Party of Sweden, a Maoist political party. This concerned a Jordanian citizen and a stateless citizen. A wiretap was installed in the latter case. After this uncovering, the defense minister did admit that IB engaged in espionage outside of Sweden and infiltrated organizations within Sweden, including wiretaps. Evidence was put forth in 1974 that IB had built up a large network of agents in Finland, which included the Finnish foreign minister Väinö Leskinen. This network's main mission was to gather information regarding the Soviet Union. IB had no contacts with the Finnish Security Intelligence Service, since it was believed to have been infiltrated by Soviet agents.
Үкіметтің жауабы
1973 жылдың қараша айында премьер-министр Олоф Палме ИБ мен Социал-демократтар арасындағы байланыс бар екенін жоққа шығарды. Бірақ, бұрынғы қауіпсіздік қызметінің бастығы П. Г. Винге жазған естеліктерде Биргер Элмер Палмемен тұрақты түрде байланыста болған және есептерін Социал-демократиялық партия хатшысы Свен Андерссонға үнемі жіберген. Қорғаныс министрі Свен Андерссон Швецияның шетелде тыңшылары бар екенін жоққа шығарды. Ол сондай-ақ ИБ-нің қарақшылыққа және азаматтардың саяси көзқарастарын құжаттауға қатысқандығын жоққа шығарды.
Құқықтық салдарлар мен тергеулер
Ян Гиллоу, Питер Братт, Хокан Исаксон және фотограф Ове Холмквист 1973 жылғы 22 қазанда Швеция қауіпсіздік қызметімен тыңшылық күдігімен тұтқындалды. 1974 жылғы 4 қаңтарда әрқайсысы 1 жылға бас бостандығынан айырылды. Братт пен Гиллоу екеуі де тыңшылық жасағаны үшін кінәлі деп танылды; Исаксон тыңшылық жасағаны және тыңшылыққа көмектескені үшін кінәлі деп танылды. Апелляциядан кейін Гиллоудың жазасы 10 айға қысқартылды. Швеция Жоғарғы Соты бұл істі қарастырмады. Парламенттік Омбудсмен IB ұйымын тергеді, бірақ олар заң бұзбағанын анықтады. Солшылдар ұйымына басып кіру туралы Омбудсмен IB қызметкерлері кілт немесе құлыпты ашып кіргендіктен және ештеңе ұрламағандықтан, бұл қылмыс емес деп мәлімдеді. 2002 жылы IB-нің қызметі туралы "Мемлекеттің қауіпсіздігі және жеке өмірге қатысты құқықтар" (Rikets säkerhet och den personliga integriteten) атты кең ауқымды қоғамдық есеп жарияланды. Бұл есеп істің мән-жайларын нақтылады, бірақ заңдық салдары болмады. Бүгінгі күнге дейін IB-нің ешбір мүшесіне де, сондай-ақ ешбір саясаткерге немесе мемлекеттік қызметкерге де айып тағылмады, конституциялық емес және қылмыстық әрекеттер кеңінен таралғанына қарамастан.