Кіріспе

Батыс жағалаудағы Бейт-Эл (Израиль) – Беньямин аймағында орналасқан израильдік қоныс және жергілікті кеңес. Православ еврейлер қаласы 1977-1978 жылдары "Гуш Эмуним" ультраұлттық тобымен қоныстандырылды. Жеке палестиналық жерге салынғандығы анықталғаннан кейін Ульпана ауданы эвакуацияланды. Дүниежүзілік сионисттік ұйым (ДСҰ) Бейт-Элдің Алеф ауданында 250-ге жуық ғимараттың заңсыз салынғаны және алаяқтық күдігі болғаннан кейін жер мәмілелерін тоқтатты.

Әскери қызмет, жерді иемдену (1967-1977)

1967 жылы Алты күндік соғыстан кейін бұл аймақ Израиль оккупациясы астына өтті. ARIJ мәліметінше, Израиль Бейт-Элді салу үшін жақын орналасқан үш палестиналық қаладан/ауылдан жерді тартып алды: Дура әл-Қардан 680 дунам; Аль-Биреден 346 дунам; Эйн Ябрудтан 137 дунам. 1970 жылы Аль-Бире және Дура әл-Қардағы жеке палестиналық жер әскери бұйрық бойынша әскери бекет үшін алынды, кейіннен азаматтық елді мекендер құру мақсатында қоныс аударушыларға берілді.

Қоныстанудың басталуы (1977-1979)

1977 жылы осы жерде Бейт-Эл қаласы құрылды. Он жеті отбасы Израиль қорғаныс күштерінің базасының жанына қоныстанды. Елді мекен Бейт-Эль-Алефтен (Бейт-Эль-А) тұрады, ол Бейт-Элдің оңтүстік жартысындағы діни қауымдастық, оның тұрғындары ишувтан тыс еркін кәсіптермен айналысты, және Бейт-Эль-Бет (Бейт-Эль-Б), Я'аков Кац пен Залман Барух Меламед құрған ешиваның айналасындағы солтүстік төбеде орналасқан, бұл жердің бір бөлігі жеке меншікте болса, екінші бөлігі Химнута жерді дамыту компаниясы (JNF KKL-нің еншілес компаниясы) сатып алған жер еді. Жерге қоғамдық ғимараттар, тұрғын үйлер және тіршілік көшіп жүретін үйлер салынды. Елді мекенді ультраұлтшыл "Гуш-Эмуним" тобы құрған. Үкімет жерді уақытша иеленуге алуды жариялағанмен, 1978 жылғы Бейт-Эл ісі бойынша Израильдің Жоғарғы Соты "жалпы қауіпсіздік" негіздерімен осы елді мекенді мақұлдады. Мемлекет Бейт-Элдегі қоныс танушылардың құқығы әскери қажеттілік тоқтағаннан кейін аяқталады деп мәлімдеді. 1979 жылдың 10 сәуірінде Израиль үкіметі мен Дүниежүзілік Сионисттік Ұйымның Бірлескен Реттеу Комитеті Бейт-Эль А және Бейт-Эль Б-ға бөлінуді бекітті.

Даму

1997 жылы Бейт-Элге жергілікті кеңес мәртебесі берілген кезде, Бейт-Эл А және Бейт-Эл Б қайтадан біртұтас елді мекен болып бірікті.

Жерге меншік құқығына қатысты сот ісі

2015 жылдың шілдесінде Израиль қорғаныс күштері палестиналық жерде заңсыз салынған екі ғимаратты бұзды. Бұл қирату Думадағы өртке салу оқиғасының себебі болуы мүмкін деп айтылды, оған «баға белгісі» ретінде қарастырылды. Маоз Цур 1998 жылы Израиль қорғаныс күштерінің базасында құрылған. 2009 жылы «Хаарец» басылымы жариялаған құпия деректер базасы Бейт-Элдің көбінесе палестиналықтардың жеке жерінде, рұқсатсыз салынғанын көрсетті. Peace Now ұйымының мәліметінше, Бейт-Эл және оның маңындағы елді мекендердің жерінің 96,85% палестиналықтардың жеке меншігі. 2012 жылдың сәуірінде мемлекет бұзуды кейінге жылдыруды жалғастырды. 2012 жылдың 7 мамырында Жоғарғы сот мемлекеттің іс жүргізуді қайта ашу туралы өтінішін қабылдамады және әрқайсысында 6 пәтер бар бес ғимаратты 1 шілдеге дейін бұзуға шешім қабылдады. 1997 жылдың 3 қаңтарында Бейт-Эл тұрғындары Яаков Кац басқарып, түнде бұл жерді басып алды. Израильдік бекініс 3 апта бұрын қаза тапқан Ита мен Эфраим Цурдың құрметіне Маоз Цур деп аталды. Кейін бұл атау Бейт-Элдің оңтүстік жағында салынған Маоз-Цур ауданына берілді, кейде оны қателікпен Ульпана деп атайды. Екі күннен кейін Бейт-Элді кеңейтуді күтіп, бұл жер ерікті түрде босатылды. 2001 жылы Ульпананың солтүстік-шығысында Писгат Яаков (Жабель Артис) құрылды. 2003 жылы әскери бұйрық бойынша жер тікұшақ алаңы ретінде пайдалану үшін тартылып алынды, бірақ тұрғындар бұл жерде тікұшақтарды көрмегендерін айтты. 2001 жылдың ақпанында онда трейлерлер орналастырылды және инфрақұрылым Тұрғын үй және құрылыс министрлігімен қаржыландырылды. Жабель Артис жартылай палестиналық Хусейн Фарахаттың жерінде салынған. Жердің жалған құжаттары бар екені анықталды, бұл жер 32 жыл бұрын қайтыс болған Фарахаттан сатып алынғанын көрсетеді. 2001 жылы Бейт-Элдің оңтүстігінде Гиват Асаф (Givat Assaf) бекінісі орнатылды. Гиват Асаф маңындағы Oz Zion бекінісі құрылды, ол 2012 жылдың желтоқсанында Израиль қорғаныс күштерімен алынып тасталды. Дүниежүзілік сионистік ұйымның қоныстану бөлімі Израильде де, оккупацияланған аумақтарда да «мемлекеттік жерлерді» пайдалануға жауапты. Бейт-Элдегі 250-ге жуық үйдің жалған түрде тіркелгені белгілі болғаннан кейін, WZO меншік құқығын беруді тоқтатуға шешім қабылдады. 1999 жылы Бейт-Элдің солтүстік-шығысында Ульпана ауданы (Гиват Ха'ульпана) құрылды. Ол онда орналасқан екі діни қыздар мектебінің (ульпана) атымен аталды. 2003 жылы Бейт-Элдің ешива кешенін дамыту компаниясы (директор Йоэль Цур) пәтер үйлерін салды. Ульпанадағы барлық құрылымдар, соның ішінде қоғамдық ғимараттар, тұрақты үйлер, трейлерлер және өнеркәсіптік аймақ жеке палестиналық жерде және бекітілген жоспарсыз салынған. 1999 жылдың қыркүйегінде Израиль соты жұмыс тоқтату туралы бұйрық шығарды, содан кейін бірнеше жұмыс тоқтату және бұзу туралы бұйрықтар шығарылды, бірақ құрылыс жалғасты. 2011 жылдың қыркүйегінде Амана және Бейт-Эль-Ешива орталығы сотқа жүгінді. 2012 жылдың 27 қарашасында сот қоныстанушылардың өтініші бойынша істі қабылдамады. Жер жалған құжаттармен сатып алынған. Мемлекет сатушының 7 жасар палестиналық бала екенін анықтады және Амана «сатушының» жердің заңды иесі емес екенін білген. Сатып алу келісімі бекітілмеді және жер тіркеліміне тіркелмеді. Полиция Амананың адвокаты Дэвид Ротем, Амана және Ульпананың негізін қалаушы Йоэль Цур қатысқан алаяқтық туралы тергеуді бастады. Полиция жердің дұрыс тіркелмегенін анықтады, бірақ «ешкім қылмыс жасаған жоқ» деген себеппен 2010 жылы істі жапты. Кейбір үй иелері бұл алаяқтық туралы білмейтіндерін айтты, өйткені құрылыс салушы оларға жердің WZO-ға тиесілі екенін айтты және жалған есептер ұсынды. Бұл компания оңтүстік Бейт-Элдегі Маоз-Цур ауданына қатысты WZO меншік құжатын қолданып, Ульпана төбесінің жеріне иелік етуді талап етті. Тек 30 отбасы ғана шығарылған, бірақ 90 тұрғын үй бұрын үкімет Ульпанадан зорлық-зомбылықсыз көшіру үшін келіскен 300 үйдің жобасының бір бөлігі болды. 2013 жылдың мамырында, АҚШ-тың бейбіт процесті жандандыру үшін жаңа дипломатиялық шаттл кезінде, Азаматтық әкімшілік 296 үйдің құрылысын мақұлдады, бұл Ульпанадан шығарылған израильдіктерге өтемақы ретінде де қарастырылды. Peace Now мәліметінше, 296 тұрғын үй жоспары ақпан айында мақұлдалған 90 үйге, 2012 жылдың желтоқсанында мақұлдалған 200 үйге және 30 уақытша үйге қосылады.

Экономика

Бейт-Эль иешивасы Аруц-Шеваның иесі, ол Бейт-Эль мен Петах-Тиквадағы студиялардан жұмыс істейді. Бейт-Эльдегі экономикалық кәсіпорындардың қатарында тефилин зауыты, шарап фабрикасы, металл өңдеу шеберханалары, ағаш өңдеу шеберханалары және нан пісіретін пеш кіреді.

Білім беру және мәдениет

2022 жылдың тамызында израильдік әнші Авив Геффен Бейт-Элде концерт өткізді. Жақыптың тасы – Жақыптың түсімен байланысты Киелі кітаптағы оқиғаға арналған жер, құм түсті тас жала, ежелгі емен ағашы, жерлену үңгірі және бұрын исламдық дұғахана және христиандық шіркеу болған қираған тас ғимаратты қамтиды.

Құқықтық мәртебе

Израильдік қоныстар халықаралық құқық бойынша Төртінші Женева конвенциясының (49-бабы) талаптарына сәйкес заңсыз деп есептеледі, ол оккупациялаған елдің өз аумағынан азаматтарды оккупацияланған аумаққа көшіруіне тыйым салады. Израиль Төртінші Женева конвенциясының Палестина аумақтарына қолданылуын жоққа шығарады, себебі Израиль оларды бақылауға алғанға дейін бұл аумақтардың заңды түрде егеменді иеленушісі болмаған. Бұл көзқарас Халықаралық сот және Халықаралық Қызыл Крест комитеті тарапынан қабылданбады. 2019 жылдың қараша айында Трамп әкімшілігі АҚШ-тың ұзақ жылдар бойы сақтап келген саясатын өзгертіп, Биет-Эл сияқты қоныстар халықаралық құқықты бұзбайды деген шешімге келді.