Кіріспе
Израильдік ультраұлттық қозғалысы Гуш Эмуним (лит. "Адалдар блогы") – Израильдің ультраұлттық, православиелік еврейлік оңшыл фундаменталистік белсенді қозғалысы, Батыс жағалауда, Газа секторында және Голан биіктіктерінде еврей қоныстарын құруға міндеттенген. Гүш Эмуним 1974 жылы Йом-Киппур соғысынан кейін ресми түрде құрылмаса да, 1967 жылғы Алты күндік соғыстың нәтижесінде пайда болды. Ол Израиль жерінде еврейлердің қоныстануын діни және практикалық екі негізге сүйеніп итермеледі. Діни тұрғыдан алғанда, Тораға сәйкес, Құдай еврей халқының Израиль жерінде өмір сүруін қалайды және еврей халқының ата-бабаларының отанына оралу мүмкіндігі ретінде Киелі кітаптағы Яһудея мен Самария сияқты жерлерді қайтарды. Екінші мәселе 1967 жылға дейінгі шекаралардың, ең тар жерінде шамалы ғана кеңдікте, қорғануға қолайсыздығынан туындады, әсіресе ұзақ мерзімді перспективада. Сондықтан Алты күндік соғыста басып алынған жердің Израильдің бақылауында қалуын қамтамасыз ету үшін аймақта еврей халқының болуын қалыптастырып, "жағдайды өзгерту" қажет болды.
Gush Emunim (, lit. "Bloc of the Faithful") was an Israeli ultranationalist Orthodox Jewish right wing fundamentalist activist movement committed to establishing Jewish settlements in the West Bank, Gaza Strip, and Golan Heights. While not formally established as an organization until 1974 in the wake of the Yom Kippur War, Gush Emunim sprang out of the conquests of the Six Day War in 1967, encouraging Jewish settlement of the land of Israel based on two points, one religious and one practical. The religious point was a belief that, according to the Torah, God wants the Jewish people to live in the land of Israel and had returned lands such as the biblical Judea and Samaria as an opportunity for the Jewish people to return to their ancestral homeland. The second point stemmed from a concern that the pre 1967 borders, a mere wide at its narrowest point, were indefensible, especially in the long term, and it was therefore necessary to ensure that the land captured in the Six Day War remained under Israeli control by creating a Jewish presence in the region and placing "facts on the ground".
Саяси көзқарасы
Гұш Эмуним Ұлттық діни партиямен (НДП) тығыз байланыста болды және оған зор ықпал етті. Бүгінде олар өздерін және Израиль ақпарат құралдары оларды Ne'emanei Eretz Yisrael נאמני ארץ ישראל (ағылшын тілінде: "Израиль жеріне адалдар") деп атайды. Олар сондай-ақ, Еврей агенттігімен жақын қарым-қатынаста болды.
Тарих
Гуш Эмуним 1974 жылдың ақпанында Хаим Друкманның үйінде Цви Йехуда Куктың шәкірттерімен құрылды. Ұйымның негізін қалаушылар үшін Йом Кипур соғысы Куктың Алты күндік соғысқа дейін айтқан сөзін растады: құтқару процесін жеделдету үшін Батыс жағалауда, Газа секторында және Голан биіктіктерінде еврей елді мекендері қажет. Друкманнан басқа, ұйымның идеологиялық және саяси ядросы Ханан Порат, Моше Левингер, Шломо Авинер, Менахем Фроман, Елиезер Вальдман, Йоэль Бин Нун және Яков Ариэль сияқты шәкірттерден тұрды. Кук 1982 жылы қайтыс болғанға дейін ұйымның жетекшісі болды. 1974 жылы Менахем Феликс пен Бенямин (Бени) Кацовер басқаратын Гарин Илон Море тобы Османдық кезеңдегі Себастия теміржол станциясының орнында елді мекен құруға тырысты. Израиль қорғаныс күштері жеті рет әрекет жасап, алты рет осы орыннан шығарып тастағаннан кейін, Израиль үкіметі 25 отбасына Наблус/Шехемнің оңтүстік-батысындағы Кадум әскери лагеріне қоныстануға рұқсат беретін келісімге келді. Себастия келісімі Батыс жағалаудың солтүстігін еврей қоныстануына ашты. 25 отбасыға арналған шағын жылжымалы үйлер ақырында Батыс жағалаудағы маңызды елді мекендердің бірі – Кедумим муниципалитетіне айналды. Себастия моделі кейін Бейт-Эль, Шавей Шомрон және басқа елді мекендерде қолданылды. 1976 жылы Гуш Эмуним Амана елді мекендерді салу бөлімін құрды, ол жақын арада тәуелсіз болып, бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. 1979-80 жылдары Гуш Эмуним мүшелерінің тобы радикалданды және «Еврейлердің жер асты қозғалысын» құрды. Бұл ұйым бірнеше террористик шабуылдар жасады және Асканың күмбезін жарылуға әкелуді жоспарлады. Террористік ұйымның ашыққа шығуы қоныс аударушылар қозғалысының беделіне ауыр соққы берді. Осы дағдарыстан кейін Гуш Эмунимнің қоныс аударушылар қозғалысының ресми бас ұйымы ретіндегі рөлін біртіндеп Еша кеңесі иеленді, бірақ Гуш Эмуним ресми түрде таратылмады. Гуш Эмунимде тамырланғанына қарамастан, Еша кеңесі өзінің алдыңғысына қарағанда практикалық және прагматикалық болып саналады. Еша кеңесі саяси бас ұйым ретінде, ал Амана – атқарушы, қоныс салу бөлімі ретінде бүгінгі таңда қоныс аударушылар қозғалысының екі негізгі институтын құрайды. Гуш Эмунимнің негізін қалаушылардың бірі Йоэль Бин Нун Ицхак Рабиннің қазасынан кейін ұйымнан бөлінді. Оның сенімдері Рабби Авраам Исаак Кук пен оның ұлы Цви Йехуда Куктың үйретулеріне негізделген. Олар зайырлы сионистердің Эрец Израильді басып алулары арқылы Мессиялық дәуірдің басталуын, ол Мессияның келуімен аяқталады деп үйретті. Гуш Эмунимнің жақтастары еврей халқына Құдай бөліп берген жерге еврейлердің қоныстануы арқылы осы процесті жеделдетуге болады деп сенді. Ұйым араб халқымен қатар өмір сүруге қолдау көрсетті, Мейр Кахане мен оның жақтастары ұсынған халықты көшіруді қабылдамады.
Саяси әсері
Аумақтық келісімге келу және басып алынған аумақтарды аннексиялауды болдырмаудың жалпы практикалық мақсаты тек ішінара ғана орындалды. Нақты сәтсіздіктерге Кэмп-Дэвид келісімінен кейін Синай түбегіндегі елді мекендерді бұзу және эвакуациялау, Осло келісімінің аясында Батыс жағалаудағы Палестина басқармасына юрисдикцияны кезең-кезеңмен беру, сондай-ақ 2005 жылғы Газадан кету жатады. Гуш Эмуним және оның ізбасарлары қоныстар салуға және қолдауға миллиардтаған АҚШ долларын тартуда сәтті болды. 2005 жылғы Сассон есебінде Тұрғын үй министрлігі, Қорғаныс министрлігі және Әлемдік сионистік ұйымы заңсыз бекіністерді қолдауға миллиондаған шекел жұмсағаны анықталды. 2013 және 2015 жылдар аралығында Амана шамамен 100 миллион шекел (29 миллион доллар) мемлекеттік қаржыландыру алды. 2019 жылдың 31 желтоқсанында Израильдің Жоғарғы соты қоныс аударушылар қозғалысының атқарушы органына жасалған кез келген мемлекеттік үлесімдерге соттың келісімі қажет екенін шешті. Қоныс аударушылар қозғалысы Израиль ұлттық санасына қатысты сезімдерге сәтті үндеді, бұл үкіметтік шенеуніктер мен оңшыл саяси көшбасшылардың қоныс аударушылардан алшақтауына кедерес келтірді. АҚШ-тың Республикалық партиясында қоныстану жобасына қолдау кеңінен тараған, ал Израильдегі саяси спектрдің оң жағындағы дерлік барлық партиялардың жетекші құрамында қоныс аударушылар бар. Қоныс аударушылар үкіметтік лауазымдарда пропорционалсыз өкілдікке ие. 2013 жылғы үкімет "Хаарец" газетінің редакциондық мақаласында "қоныс аударушылар үкіметі" деп аталды, себебі Тұрғын үй және Қорғаныс министрліктеріндегі ықпалды лауазымдарда қоныс аударушылар қозғалысымен байланысты шенеуніктер көп болды. 2017 жылдың қазан айында премьер-министр Беньямин Нетаньяхудың басшылығымен Гуш Эмунимнің негізін қалаушылардың бірі Пинхас Валлерштейн Батыс жағалаудағы заңсыз бекіністер мен басқа да рұқсат етілмеген қоныстарды заңдастыру мақсатында құрылған жаңа үкіметтік комиссияның төрағасы болып тағайындалды.
Қоғамдық әсері
Гуш-Эмунимнің құрылуы ұлттық-діни қауымдастықта Ұлы Израиль идеологиясының қайта жаңғыруымен сәйкес келді. Қоныс аударушылар қозғалысы зорлық-зомбылық мәдениетін қауқыптандыруда айыпталады, ал Израиль үкіметі оның әрекеттерін кешіруге ұмтылады. 1994 жылғы Хеброн қырғынының және премьер-министр Ицхак Рабиннің қатылушысы Ұлы Израиль идеологиясын қолдаушылар болды, соңғысы Гуш-Эмуним бағытындағы Керем Б'Явнех Йешивасында білім алған. Ицхак Рабиннің өлтірілуі Осло бейбіт процесіндегі шегініс нүктесі деп кеңінен есептеледі. 1974 жылы Гуш-Эмуним құрылғаннан бері Батыс Жағалауда тұратын қоныс аударушылардың саны 1974 жылы дерлік нөлден 2019 жылы шамамен 440 000-ға дейін өсті. 2020 жылға дейін қоныстардың саны 132-ге, ал заңсыз бекіністердің саны 135-ке жетті.