Батыс Жағалау: Географиялық аймақ және тарихы

Кіріспе

Батыс жағалау (الضفة الغربية; הַגָּדָה הַמַּעֲרָבִית), Иордан өзеніне қатысты аталған, екі палестиналық аумақтың ішіндегі үлкені (екіншісі – Газа секторы). Батыс Азияның Левант аймағындағы Жерорта теңізі жағалауына жақын, теңізге шығу мүмкіндігі жоқ аумақ. Шығысынан Иордания және Өлі теңіз, оңтүстігінен, батысынан және солтүстігінен Израильмен (жасыл сызық арқылы) шектеседі. C аймағында 230 израильдік қоныс орналасқан, оларға Израиль заңдары қолданылады. Осло келісімдеріне сәйкес, олардың көп бөлігі 1997 жылға дейін ПА-ға (Палестина басқаруына) берілуі тиіс еді, бірақ бұл орындалмады. Халықаралық қауымдастық Батыс жағалаудағы израильдік қоныстарды халықаралық құқық бойынша заңсыз деп санайды. Израильдің 1980 жылғы заңында Иерусалимді өз астанасы деп жариялағанына, 1994 жылғы Израиль-Иордания бейбітшілік шартына және Осло келісімдеріне сілтеме жасай отырып, Халықаралық соттың 2004 жылғы консультативтік шешімі Батыс жағалаудың, соның ішінде Шығыс Иерусалимнің, Израиль басып алған аумақ болып қала беретінін көрсетті. Батыс жағалаудың жер ауданы шамамен 2 747 943 палестиналықтан тұрады, ал Батыс жағалауда 670 000-нан астам израильдік қоныстанған, олардың шамамен 220 000-ы Шығыс Иерусалимде тұрады.

Батыс жағалау

Батыс жағалау атауы араб тіліндегі aḍ Ḍiffah al Ġarbiyyah терминінің аудармасы болып табылады, ол 1948 жылы оккупацияланған және 1950 жылы Иордания Хашимит Корольдігіне аннексияланған Иордан өзенінің батыс жағында орналасқан аумақты көрсетеді. Бұл аннексия кеңінен заңсыз деп есептелді және оны тек Ирак, Пәкістан және Ұлыбритания мойындады.

Батыс жағалау

Нео-латын тіліндегі Cisiordania атауының түрленулері – роман тілдеріндегі осы территорияны атауға қолданылатын әдеттегі атаулар, мысалы, испан тілінде Cisjordânia, және Cisiordania, сондай-ақ басқа тілдерде де, мысалы, Ciszjordánia, және т.б. Алайда, "Батыс жағалау" атауы 1948 жылы Иорданияның басып алуынан кейін ағылшын және кейбір герман тілдерінде осы геосаяси бірлік үшін стандартты атауға айналды. "Трансиордания" атауы тарихи тұрғыдан қазіргі Иордан өзенінің шығысында орналасқан, Иордания Хашимит Корольдігін құрайтын аймақты белгілеу үшін қолданылған.

Тарих

1517 жылдан 1917 жылға дейін қазіргі Батыс жағалау деп аталатын аймақ Осман империясының Сирия бөлігі ретінде түрік билігінде болды. 1920 жылы Сан-Ремо конференциясында Бірінші дүниежүзілік соғыстың жеңімпаздары бұл аймақты Палестинаның британдық мандатына (1920–1948) бөліп берді. 1920 жылғы 25 сәуірде қабылданған Сан-Ремо шешімі 1917 жылғы Бальфур декларациясын қамтыды. Ол және Ұлттар Лигасының Келісімінің 22-бабы Палестинаның британдық мандатын құрудың негізгі құжаттары болды. Ұлыбритания 1921 жылғы 11 сәуірде Абдулла I-ді Трансжордания әмірлігінің әмірі деп жариялады. Ол 1946 жылғы 25 мамырда оны тәуелсіз Хашимит патшалығы деп жариялады. 1947 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Палестинаны бөлу жоспары бойынша оны араб мемлекетінің бөлігі деп белгіледі. БҰҰ-ның 181-ші қаулысы британдық мандатты еврей мемлекетіне, араб мемлекетіне және халықаралық басқарудағы Иерусалим анклавына бөлуді ұсынды. Қазіргі Батыс жағалаудың кеңірек аймағы араб мемлекетіне берілді. Бұл қаулыда "Самария мен Яһудеяның таулы аймағы" деп сипатталған аумақ, қазіргі "Батыс жағалау" деп белгіленген аймақ, ұсынылған араб мемлекетінің бөлігі ретінде тағайындалды. 1948 жылғы араб-израиль соғысынан кейін бұл аймақты Транс-Иордания басып алды.

Иорданияның Батыс жағалауы

1948 жылғы соғыс кезінде Израиль БҰҰ-ның бөліну жоспарында "Палестина" деп белгіленген жердің бір бөлігін басып алды. 1949 жылғы қару тоқтату келісімдері Израиль мен Иордания арасындағы уақытша шекараны анықтады, ол негізінен соғыстан кейінгі жағдайды көрсетті. 1948 жылғы желтоқсандағы Иерихон конференциясынан кейін Трансжордания 1950 жылы Иордан өзенінің батысындағы аумақты "Батыс жағалау" немесе "Cisjordan" деп қосып алды, ал өзеннің шығысындағы аумақты "Шығыс жағалау" немесе "Трансжордания" деп атады. Иордания (қазіргі атауы осылай) 1948 жылдан 1967 жылға дейін Батыс жағалауды басқарды. Иорданияның аннексиясы халықаралық қауымдастық тарапынан ресми түрде мойындалмады, тек Ұлыбритания мен Ирак мойындады. Иордания королі Абдулла 15 қарашада 1948 жылы копт епискобымен Иерусалим патшасы деп жарияланды. Батыс жағалаудағы, соның ішінде Шығыс Иерусалимдегі палестиналық арабтарға Иордания азаматтығы берілді және Иордания парламентінің жартысы оларға бөлді, осылайша мемлекеттің барлық саласында тең мүмкіндіктерге ие болды. Көптеген босқындар лагерьлерде тұрып, күн көрісі үшін UNRWA көмегіне сүйенді. Палестиналық босқындар патшалықтың 1,5 миллион халқының үштен бірін құрады. Батыс жағалау тұрғындары қатысқан соңғы иордандық сайлау 1967 жылдың сәуірінде өтті. Олардың парламенттік өкілдері 1988 жылға дейін, Батыс жағалаудағы орындықтар жойылғанға дейін қызмет етті. Палестиналықтар мемлекеттің барлық саласында кемсітусіз тең мүмкіндіктерге ие болды. 1966 жылы 55 000 жұмыс күшінің 43% ауыл шаруашылығында жұмыс істеді, ал 2300 км² жер өңделді. 1965 жылы өнеркәсіпте 15 000 жұмысшы жұмыс істеді, бұл ЖҰӨ-нің 7% құрады. Бұл көрсеткіш 1967 жылғы соғыстан кейін төмендеді және 1983 жылға дейін қайтадан артпады, ол Батыс жағалаумен барлық әкімшілік және құқықтық байланыстарды үзіп, ақырында Батыс жағалаудағы палестиналықтарды Иордания азаматтығынан айырды. 1982 жылы Египет-Израиль бейбіт шартының нәтижесінде тікелей әскери басқару жартылай азаматтық басқаруға айналды, ол тікелей Израиль қорғаныс министрлігіне бағынышты болды және IDF-тен қорғаныс министрлігінің азаматтық қызметкерлеріне палестиналықтардың азаматтық мәселелерін жүктеді. Израильдік поселендер Яһудея мен Самария аймағы ретінде тікелей Израиль тарапынан басқарылды. 1993 жылғы Осло келісімінен бастап Палестина басқаруы ресми түрде Батыс жағалаудың шамамен 11% құрайтын, географиялық тұрғыдан біртұтас емес Аймақ А-ны бақылайды, ол Израильдің шабуылдарына ұшырай береді. Аймақ В, шамамен 28%, бірлескен Израиль-Палестина әскери және Палестина азаматтық басқаруына бағынады. Аймақ С, шамамен 61%, толық Израиль бақылауында. 164 мемлекет Батыс жағалауды, соның ішінде Шығыс Иерусалимді "Оккупацияланған Палестина аумағы" деп атаса да, Израиль мемлекеті БҰҰ-ның "қалпына келтірілген және танылған егемендіктің" соғыста басып алынған аумақтары ғана оккупацияланған аумақтар болып саналатынын айтады. 2007 жылы ФАТХ пен ХАМАС арасындағы бөлінуден кейін Батыс жағалаудағы палестиналық бақылаудағы аудандар Палестина басқаруының ерекше бөлігі болып табылады. Газа секторын ХАМАС басқарады.

During the 1948 war, Israel occupied parts of what was designated in the UN partition plan as "Palestine". The 1949 Armistice Agreements defined the interim boundary between Israel and Jordan, essentially reflecting the battlefield after the war. Following the December 1948 Jericho Conference, Transjordan annexed the area west of the Jordan River in 1950, naming it "West Bank" or "Cisjordan", and designated the area east of the river as "East Bank" or "Transjordan". Jordan, as it was now known, ruled over the West Bank from 1948 until 1967. Jordan's annexation was never formally recognized by the international community, with the exception of the United Kingdom and Iraq. King Abdullah of Jordan was crowned King of Jerusalem by the Coptic Bishop on 15 November 1948. Palestinian Arabs in the West Bank, including East Jerusalem, were granted Jordanian citizenship and half of the Jordanian Parliament seats, thus enjoying equal opportunities in all sectors of the state. Many refugees continued to live in camps and relied on UNRWA assistance for sustenance. Palestinian refugees constituted more than a third of the kingdom's population of 1.5 million. The last Jordanian elections in which West Bank residents voted in were those of April 1967. Their parliamentary representatives continued in office until 1988, when West Bank seats were abolished. Palestinians enjoyed equal opportunities in all sectors of the state without discrimination. In 1966, 43% of the labor force of 55,000 worked in agriculture, and 2,300 km2 were under cultivation. In 1965, 15,000 workers were employed in industry, producing 7% of the GNP. This number fell after the 1967 war and was not surpassed until 1983. when it severed all administrative and legal ties with the West Bank and eventually stripped West Bank Palestinians of Jordanian citizenship. In 1982, as a result of the Egypt–Israel peace treaty, the direct military rule was transformed into a semi civil authority, operating directly under the Israeli Ministry of Defense, taking control of civil matters of Palestinians from the IDF to civil servants in the Ministry of Defense. The Israeli settlements were administered as Judea and Samaria Area, directly by Israel. Since the 1993 Oslo Accords, the Palestinian Authority officially controls a geographically non contiguous territory comprising approximately 11% of the West Bank, known as Area A, which remains subject to Israeli incursions. Area B, approximately 28%, is subject to joint Israeli Palestinian military and Palestinian civil control. Area C, approximately 61%, is under full Israeli control. Though 164 nations refer to the West Bank, including East Jerusalem, as "Occupied Palestinian Territory", the state of Israel quotes the UN that only territories captured in war from "an established and recognized sovereign" are considered occupied territories. After the 2007 split between Fatah and Hamas, the West Bank areas under Palestinian control are an exclusive part of the Palestinian Authority. The Gaza Strip is ruled by Hamas.

Экономикалық әсері

Иорданиялықтар басқарған кезеңде аймаққа көп инвестиция жасауға немқұрайлы қарады, бірақ Иерусалимге жақын аудандарға кейбір инвестициялар бағытталды. 1967 жылғы соғыстан кейін көп ұзамай Игал Аллон Аллон жоспарын ұсынды, ол Иордан өзені аңғарындағы жолақты аннексиялауды және палестиналықтардың тығыз қоныстанған 1967 жылғы шекараға жақын аудандарды қоспауды көздеді. Моше Дайан Гершом Горенбергтің «Аллон жоспарының негативі» деп сипаттаған жоспарды ұсынды. Аллон жоспары уақыт өте келе аумағын кеңейтті. 1970 жылғы соңғы нұсқасы Батыс жағалаудың шамамен жартысын аннексиялауды көздеді. Израильдің Батыс жағалауды интеграциялауға қатысты нақты стратегиясы болмады. Оккупацияның алғашқы кезеңінде аумақтардағы мемлекеттік инвестициялар мен жан-жақты даму бағдарламаларына қатаң шектеулер қойылды. Батыс жағалаудағы британдық және араб коммерциялық банктері Израиль билікке келгеннен кейін жабылды. Bank Leumi кейін тоғыз филиал ашты, бірақ бұрынғы жүйені толыққанды алмастыра алмады. Фермерлер несие ала алды, бірақ палестиналық кәсіпкерлер олардан несие алудан қанағаттанбады, себебі олар Иорданиядағы 5% пайызбен салыстырғанда 9% пайыз ұсынды. 1967 жылдың маусымына дейін Батыс жағалау жерлерінің үштен бірі ғана Иорданияның Жер және су дауларын шешу заңы бойынша тіркелген. 1968 жылы Израиль иелігіндегі жер тіркеліміне тіркеу мүмкіндігін жоюға кірісті. Иан Лустик Израильдің палестиналықтардың жергілікті өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығына инвестициялауына «де-факто кедергі келтіргенін» айтады. Сонымен қатар, Израиль араб жұмыс күшін өз экономикасына тартуға ынталандырды және оларды ізраилдік экспорт үшін жаңа, кеңейтілген және қорғалған нарық ретінде қарастырды. Палестиналық тауарларды Израильге шектеулі экспорттауға рұқсат берілді. Жұмыс күшінің үштен екісі ауыл шаруашылығымен айналысқан экономикадағы ең жақсы жерлерді иемдену, жұмысшылардың Израильге жұмыс іздеуіне себеп болды деп есептеледі. Жұмыс күшінің 40%-ы күнделікті Израильге қарым-қатынас жасап, нашар жалақы төленетін жұмыстарды табады. Израильде жалақы тапқан жұмысшылардың жіберген ақшасы 1969-1973 жылдардағы палестиналық экономикалық өсімнің маңызды факторы болды. Аймақтан жұмысшылардың көші-қоны Батыс жағалаудағы еңбек ресурстарының жетіспеушілігіне және жалақыны көтеруге байланысты қысымға әкеліп, жергілікті өнеркәсіпке кері әсер етті. Өмір деңгейінің арасындағы контраст және ізраилдіктердің өркендеуі наразылықты тудырды. Үкіметтік билікті орнатуға тырысып, Израиль лицензиялау жүйесін енгізді, онда кез келген өнеркәсіптік кәсіпорын алдын ала ізраилдік рұқсатсыз салынбауы керек еді. 14 маусым 1970 жылғы №393 әскери бұйрық бойынша, жергілікті командирге құрылысты тоқтатуға құқық берілді, егер ол ғимарат Израильдің қауіпсіздігіне қауіп төндіретін деп бағаласа. Нәтижесінде өндіріс дамуына кедергі келтірілді және кез келген жергілікті өнеркәсіптік қызмет Израиль экономикасының қажеттіліктеріне бағындырылды немесе Израильмен бәсекелесе алатын өнеркәсіптердің құрылуына тосқауыл қойылды. Мысалы, Хеброн қаласында цемент зауытын салуға рұқсат берілмеді. Израильдік фермерлерді қорғау үшін дың мен бақша өсіруге тыйым салынды, жүзім мен құрманы импорттауға шектеу қойылды. Израиль сүт өндірушілері Рамалладағы бәсекеге қабілетті сүт зауытын құруды тоқтату үшін Өнеркәсіп және сауда министрлігіне қысым жасады. Екі онжылдықтан кейін Батыс жағалау мен Газадағы сегізден астам қызметкері бар палестиналық фирмалардың 15%-ына және жеті немесе одан аз қызметкері бар фирмалардың 32%-ына өз өнімдерін Израильде сатуға тыйым салынды. Израильдің протекционистік саясаты сауда қатынастарын бұрмалады, нәтижесінде 1996 жылға қарай Батыс жағалау импортының 90% Израильден келді, ал тұтынушылар коммерциялық тәуелсіздікке ие болғанда төлейтіннен көп төледі.

The Jordanians neglected to invest much in the area during their time governing the area, although there was some investment in the immediate vicinity of Jerusalem. Soon after the 1967 war, Yigal Allon produced the Allon Plan, which would have annexed a strip along the Jordan River valley and excluded areas closer to the pre 1967 border, which had a high density of Palestinians. Moshe Dayan proposed a plan which Gershom Gorenberg likens to a "photo negative of Allon's." The Allon plan evolved over a period of time to include more territory. The final draft dating from 1970 would have annexed about half of the West Bank. Israel had no overall approach for integrating the West Bank. The early occupation set severe limits on public investment and comprehensive development programmes in the territories. British and Arab commercial banks operating in the West Bank were closed down soon after Israel assumed power there. Bank Leumi then opened nine branches, without successfully replacing the earlier system. Farmers could get loans, but Palestinian businessmen avoided taking out loans from them, since they charged 9% compared to 5% interest in Jordan. By June 1967, only a third of West Bank land had been registered under Jordan's Settlement of Disputes over Land and Water Law. In 1968, Israel moved to cancel the possibility of registering one's title with the Jordanian Land Register. Ian Lustick states that Israel "virtually prevented" Palestinian investment in local industry and agriculture. At the same time, Israel encouraged Arab labour to enter into Israel's economy, and regarded them as a new, expanded and protected market for Israeli exports. Limited export of Palestinian goods to Israel was allowed. Expropriation of prime agricultural land in an economy where two thirds of the workforce had farmed is believed to account for the flight of labourers to work in Israel. As much as 40% of the workforce commuted to Israel on a daily basis finding only poorly paid menial employment. Remittances from labourers earning a wage in Israel were the major factor in Palestinian economic growth during the 1969–73 boom years. The migration of workers from the territories had a negative impact on local industry, by creating an internal labour scarcity in the West Bank and consequent pressure for higher wages there. The contrast between the quality of their lives and Israelis' growing prosperity stoked resentment. Attempting to impose governmental authority, Israel established a licensing system according to which no industrial plant could be built without obtaining a prior Israeli permit. With Military Order No. 393 (14 June 1970), the local commander was given the power and authority to block any construction if, in his evaluation, the building might pose a danger to Israel's security. The overall effect was to obstruct manufacturing development and subordinate any local industrial activity to the exigencies of Israel's economy, or to block the creation of industries that might compete with Israel's. For example, entrepreneurs were denied a permit for a cement factory in Hebron. In order to protect Israeli farmers, melon production was forbidden, imports of grapes and dates were banned, and limits were set to how many cucumbers and tomatoes could be produced. Israeli milk producers exerted pressure on the Ministry for Industry and Trade to stop the establishment of a competitive dairy in Ramallah. The sum effect after two decades was that 15% of all Palestinian firms in the West Bank and Gaza employing over eight people, and 32% with seven or less, were prohibited from selling their products in Israel. Israeli protectionist policies distorted wider trade relations to the point that, by 1996, 90% of all West Bank imports came from Israel, with consumers paying more than they would for comparable products had they been able to exercise commercial autonomy.

Саяси мәртебесі

Батыс жағалаудың болашақ мәртебесі, Газа секторымен бірге Жерорта теңізі жағалауында орналасқан, палестиналықтар мен израильдіктер арасындағы келіссөздердің тақырыбы болып келді. Бірақ 2002 жылғы «Тыныс жол картасы», Америка Құрама Штаттары, Ресей, Еуропалық Одақ және Біріккен Ұлттар Ұйымынан құралған «Төрттік» ұсынған, осы аумақтарда Израильмен қатар өмір сүретін тәуелсіз Палестина мемлекетін көздейді (Палестина мемлекетіне қатысты ұсыныстарды да қараңыз). Дегенмен, «Жол картасында» бірінші кезеңде палестиналықтар Израилға қарсы барлық шабуылдарды тоқтатуға, ал Израиль барлық бекіністерді жоюға тиіс екені айтылған. Палестина басшылығы Батыс жағалаудың олардың егеменді мемлекетінің бір бөлігі болуы керек деп санайды және Израильдің әскери бақылауы олардың Палестина басшылығының билігіне құқығын бұзу болып табылады. Біріккен Ұлттар Ұйымы Батыс жағалау мен Газа секторын Израиль басып алған аумақтар деп санайды. АҚШ Мемлекеттік департаменті де осы аумақтарды басып алынған деп атайды. 2005 жылы АҚШ-тың Израильдегі елшісі Дэниел К. Куртцер АҚШ-тың «Батыс жағалаудағы ірі израильдік халқы бар елді мекендерді келіссөздер нәтижесінде Израильдің сақтап қалуын» қолдайтынын мәлімдеді. Бұл президент Буштың бір жыл бұрынғы тұрақты бейбітшілік шарты Батыс жағалаудағы «демографиялық шындықтарды» көрсетуі керек деген мәлімдемесімен үйлеседі. 2011 жылдың мамыр айында АҚШ президенті Барак Обама 1967 жылғы соғысқа дейінгі шекараларға негізделген болашақ Палестина мемлекетін АҚШ-тың қолдайтынын ресми түрде жариялады, екі тараптың өзара келісімімен жер аумағын алмасуға мүмкіндік береді. Обама бұл саясатты ресми түрде қолдаған алғашқы АҚШ президенті болды, бірақ ол АҚШ-тың Таяу Шығыс келіссөздерінде ұзақ жылдар бойы сақтап келген ұстаным екенін атап өтті. 2016 жылдың желтоқсан айында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Израильдің көші-қондық әрекеттерін халықаралық құқықтың «аса ауыр бұзушылығы» деп айыптаған резолюцияны қабылдады, оның «заңдық күші жоқ». Резолюция Израильден мұндай әрекеттерді тоқтатуды және Төртінші Женева конвенциясы бойынша оккупациялық держава ретіндегі міндеттемелерін орындауды талап етеді. АҚШ дауыс беруден тартынды. 2024 жылы V Dem Democracy индексі бойынша Батыс жағалау Таяу Шығыс және Солтүстік Африка аймағындағы сайлау демократиясы бойынша 10-орынға ие болды, көрсеткіші 1 балдық жүйеде 0.254 құрады.

The future status of the West Bank, together with the Gaza Strip on the Mediterranean shore, has been the subject of negotiation between the Palestinians and Israelis, although the 2002 Road Map for Peace, proposed by the "Quartet" comprising the United States, Russia, the European Union, and the United Nations, envisions an independent Palestinian state in these territories living side by side with Israel (see also proposals for a Palestinian state). However, the "Road Map" states that in the first phase, Palestinians must end all attacks on Israel, whereas Israel must dismantle all outposts. The Palestinian Authority believes that the West Bank ought to be a part of their sovereign nation, and that the presence of Israeli military control is a violation of their right to Palestinian Authority rule. The United Nations calls the West Bank and Gaza Strip Israeli occupied territories. The United States State Department also refers to the territories as occupied. In 2005 the United States ambassador to Israel, Daniel C. Kurtzer, expressed U. S. support "for the retention by Israel of major Israeli population centres [in the West Bank] as an outcome of negotiations", reflecting President Bush's statement a year earlier that a permanent peace treaty would have to reflect "demographic realities" on the West Bank. In May 2011 US President Barack Obama officially stated US support for a future Palestinian state based on borders prior to the 1967 War, allowing for land swaps where they are mutually agreeable between the two sides. Obama was the first US president to formally support the policy, but he stated that it had been one long held by the US in its Middle East negotiations. In December 2016, a resolution was adopted by United Nations Security Council that condemned Israel's settlement activity as a "flagrant violation" of international law with "no legal validity". It demands that Israel stop such activity and fulfill its obligations as an occupying power under the Fourth Geneva Convention. The United States abstained from the vote. West Bank was ranked 10th most electoral democracy in the Middle East and North Africa according to V Dem Democracy indices in 2024 with a score of 0.254 out of one.

География

Батыс жағалаудың ауданы – бұрынғы мандатты Палестинаның (Иорданияны есептемегенде) 21,2% құрайды және көбінесе қиын-қыстау таулы жерлерден тұрады. Аймақтың құрлық шекарасының жалпы ұзындығы – . Батыс жағалау құрлық ішінде жатыр; биік жазықтар Израильдің жағалау суатының толықтыру аймағы болып табылады.

Батыс жағалаудағы бөгет

Израильдің Батыс жағалауындағы бөгеті – Израиль үкіметінің бұйрығымен салынған, көлікке тосқауыл қоятын бекіністерден тұратын қоршау желісі. Израиль бөгетті 2002 жылдың 23 маусымында, Екінші Интифада басталғанына екі жыл толғанда салуды бастады. Оның айналасында орташа есеппен кең аумақты қауіпсіздік аймағы (90%) және биік бетон қабырғалар (10%) орналасқан, бірақ көптеген аймақтарда қабырғаның биіктігі одан әлдеқайда төмен. Бөгет негізінен Батыс жағалауда, ішінара 1949 жылғы келісім сызығы немесе Батыс жағалау мен Израиль арасындағы «Жасыл сызық» бойында орналасқан. Израиль үкіметі бекіткен бөгеттің ұзындығы шамамен белгілі бір шақырымды құрайды. 2020 жылға қарай оның шамамен 64% салынған. Бөгет пен «Жасыл сызық» арасындағы кеңістік – Батыс жағалаудың 9% -ын бөліп алып, ондаған ауылдарды және ондаған мың палестиналықтарды қамтитын, «Шек аралық аймақ» деп аталатын жабық әскери аймақ. Бөгет көбінесе 1949 жылғы Иордания-Израиль келісім сызығының/«Жасыл сызықтың» бойымен немесе оған жақын өтеді, бірақ көптеген жерлерде Батыс жағалаудағы еврей елді мекендерінің тығыз қоныстанған аймақтарын – Шығыс Иерусалим, Ариэль, Гуш-Эцион, Имманюэль, Карней-Шомерон, Гиват-Зеэв, Оранит және Маале-Адумим сияқтыларын Израиль жағына қосу үшін сол сызықтан ауытқиды. Бөгетті қолдаушылар оның Израиль азаматтарын палестиналықтардың шабуылдарынан қорғау үшін қажет екенін айтады, бұл Аль-Ақса Интифадасы кезінде күрт өсті. Ол 2002 жылдан 2005 жылға дейін терроризм оқиғаларын 90%-ға азайтуға көмектесті, ал 2007 жылы аяқталған алты жылдың ішінде террористік шабуылдар 96%-дан астамға төмендеді. Бірақ Израильдің Мемлекеттік есепттеу комитеті көптеген қанағаттандырылған бомбалаушылардың бұрынғы бақылау-өткізу пункттері арқылы Израильге кіргенін мойындады. Оның жақтастары қазір терроризмге қарсы күресу Палестина басшылығының міндеті екенін мәлімдейді. Бөгетке қарсылар оның қауіпсіздік сылтауымен палестиналық жерді аннексиялауға жасалған заңсыз әрекет екенін, халықаралық құқықты бұзатынын, соңғы мәртебелік келіссөздерді алдын ала шешуге бағытталғанын және палестиналықтардың өмір сүру мүмкіндіктерін, әсіресе Батыс жағалауда және одан тыс жерлерде еркін қозғалуын шектеп, осылайша олардың экономикасын әлсірететінін айтады.

The Israeli West Bank barrier is a physical barrier ordered for construction by the Israeli Government, consisting of a network of fences with vehicle barrier trenches. Israel began building the barrier on June 23, 2002, two years into the Second Intifada. It is surrounded by an on average wide exclusion area (90%) and up to high concrete walls (10%), although in most areas the wall is not nearly that high. It is located mainly within the West Bank, partly along the 1949 Armistice line, or "Green Line" between the West Bank and Israel. The length of the barrier as approved by the Israeli government is long. As of 2020, approximately have been constructed (64%). The space between the barrier and the green line is a closed military zone known as the Seam Zone, cutting off 9% of the West Bank and encompassing dozens of villages and tens of thousands of Palestinians. The barrier generally runs along or near the 1949 Jordanian Israeli armistice/Green Line, but diverges in many places to include on the Israeli side several of the highly populated areas of Jewish settlements in the West Bank such as East Jerusalem, Ariel, Gush Etzion, Immanuel, Karnei Shomron, Givat Ze'ev, Oranit, and Maale Adumim. Supporters of the barrier stated it was necessary for protecting Israeli civilians from Palestinian attacks, which increased significantly during the Al Aqsa Intifada; it has helped reduce incidents of terrorism by 90% from 2002 to 2005; over a 96% reduction in terror attacks in the six years ending in 2007, though Israel's State Comptroller has acknowledged that most of the suicide bombers crossed into Israel through existing checkpoints. Its supporters state that the onus is now on the Palestinian Authority to fight terrorism. Opponents state the barrier is an illegal attempt to annex Palestinian land under the guise of security, violates international law, has the intent or effect to pre empt final status negotiations, and severely restricts Palestinian livelihoods, particularly limiting their freedom of movement within and from the West Bank thereby undermining their economy.

Экономика

ХХІ ғасырдың басында Палестина аумақтарының экономикасы нашар күйде, 2000 жылдан бері жұмыссыздық деңгейі тұрақты түрде 20% жоғары. 2013 жылдың бірінші жартысында Батыс жағалауда жұмыссыздық деңгейі 19% болды.

Экономикалық салдарлары

2013 жылғы Дүниежүзілік банк есебіне сәйкес, Израильдің шектеулері Батыс жағалаудың С аймағындағы палестиналық экономикалық дамуға кедергі келтіреді. 2013 жылғы Дүниежүзілік банк есебінде есептелгендей, егер Уақытша келісім сақталса және шектеулер алынса, бірнеше маңызды салалар ғана жылына 2,2 миллиард АҚШ долларына жуық қосымша өнім өндіруге мүмкіндік береді (немесе 2011 жылғы Палестина ЖІӨ-сінің 23 пайызы) және Палестина басшылығының дефицитін шамамен 800 миллион АҚШ долларына (50 пайызға) төмендетуге болады; жұмыспен қамту деңгейі 35 пайызға артады.

Израильдің қоқыс шығару жүйесі

Израиль 1994 жылдың 14 желтоқсанында Израильге қатысты Халықаралық Базель конвенциясын ратификациялады, оған сәйкес, қалдықтарды тасымалдаудың кез келген түрі әлсіздікке ұшыраған оккупацияланған халыққа төндірілетін қауіптерді ескере отырып жүзеге асырылуы керек. Ол олардың арасында «экологиялық құрбандық аймақтарын» құруға тыйым салады. Израильдің Батыс жағалауды «құрбандық» аймағы ретінде пайдаланатыны айтылады, онда 15 қалдықтарды өңдеу орналасқан, олар Израильде қажетті ережелерге қарағанда кем қатаң талаптарға бағынады, себебі жергілікті халыққа және қоршаған ортаға зиян келтіруі мүмкін қауіпті материалдарға қатысты басқа құқықтық жүйе құрылған. Әскери билік осы операциялардың егжей-тегжейін жарияламайды. Бұл материалдарға канализациялық шлам, жұқпалы медициналық қалдықтар, пайдаланылған майлар, еріткіштер, металдар, электрондық қалдықтар және батареялар жатады. 2007 жылы Батыс жағалауға құйылатын барлық сарсудың 38% (35 млн м³) поселеністер мен Иерусалимнен келгені естілді. Зерттелген 121 поселеністің 81-і сарсуды тазарту қондырғыларымен жабдықталған, олардың көп бөлігі жеткіліксіз немесе бұзылуға бейім, көптеген сарсулар жазық жерлердегі өзендерге және палестиналық ауылдар орналасқан жерге ағып жатыр. 2000-2008 жылдар аралығында қалдықтармен ластануға қатысты 53 айыптаудың тек 4-і ғана жасалды, ал Израильде заңдар қатаң қолданылады және 2006 жылы осындай бұзушылықтар үшін 230 жаза қолданылды. Сонымен қатар, палестиналық сарсудың 90-95% тазартылмаған, 1970 жылдары осы мақсатта салынған 4 ізраильдік қондырғының тек біреуі жұмыс істеп тұр, ал инфрақұрылымды жақсартуға немқұрайлылық ізраильдік бюджеттік мәселелерге байланысты. Осло келісімдерінен кейін халықаралық қауымдастық Батыс жағалаудағы сарсу инфрақұрылымына 250 миллион доллар бөлді. Израиль кейде өзінің келісімі желіні ізраильдік поселеністерге қосуға байланысты екенін айтты, бірақ бұл талапты донорлар да, палестиналықтар да қабылдамады. Кейіннен инфрақұрылымның көп бөлігі ИДФ әскери операцияларында жойылды. ПА Германиядан 15 қондырғы үшін қаражат жинады, бірақ B аймағындағы Әл-Бирехте бір ғана қондырғы салуға қол жеткізді, бірақ Израиль Псагот поселенісінен шыққан қалдықтарды өңдеуге талап қойды, бірақ өңдеу үшін төлеуден бас тартты. Палестинаның Салфит қаласына Ариэль поселенісінен қала маңынан ағып жатқан сарсудың ағып кетуі үлкен әсер етті. Израильдің Су комиссиясы Батыс жағалаудағы ізраильдік поселеністерден ағып жатқан 15 миллион текше метр сарсу туралы мәліметтерді жариялаудан бас тартады. Оның айтуынша, 75%-ы жеткілікті түрде тазартылған, бірақ тәуелсіз ізраильдік зерттеулер (2000) тек 6%-ы ізраильдік тазарту стандарттарына сәйкес келеді, ал 48%-ы жеткілікті түрде тазартылмаған немесе шикі түрде шығарылған. Содан бері кейбір жақсартулар жасалды. Иерихон губернаторлығының Әл-Джифтлик маңындағы полигон жоспарсыз немесе қоршаған ортаға тигізетін әсерін талдамай палестиналықтардың мүлігіне салынған. Ол ізраильдік қалалар мен поселеністер өндіретін күніне 1000 тонна қалдықтарды пайдалану үшін ғана арналған. Израильдегі қалдықтарды өңдеу қондырғыларына қарсы жергілікті халықтың наразылығына және сол елдегі қатаң экологиялық заңдарды орындаудың жоғары құнына жауап ретінде Израиль Батыс жағалауды «құрбандық аймағы» ретінде пайдаланды, онда оның қалдықтарын тастауға болады деген пікірлер айтылды. Б'Целем, Израильдің Батыс жағалауды бақылауға арналған жетекші адам құқықтары ұйымы, Батыс жағалаудағы көптеген қалдықтарды өңдеу қондырғылары Израильдің егемендік аумағында пайда болған қалдықтарды өңдеу үшін салынғанын хабарлады. Израиль үкіметі осы қондырғылардан өңделген қалдықтардың мөлшері туралы есеп беруді немесе жергілікті халыққа төндіретін қауіптерді талап етпейді және Израильдегі қатты қалдықтарды өңдеу қондырғыларына қарағанда осы қондырғыларға қатаң емес нормативтік стандарттарды қолданады. Б'Целем «Батыс жағалауға қалдықтарды тасымалдау халықаралық құқықтың бұзушылығы болып табылады, оны Израиль сақтауға міндетті» деді, өйткені халықаралық құқық бойынша «басылып алынған аумақ немесе оның ресурстары басқыншы мемлекеттің өзінің қажеттіліктері үшін пайдаланылмайды». Сарапшылар сондай-ақ, кейбір қондырғылар қоқыс тастайтын орындар екендігін ескертіп, бұл аймақтағы ең ірі су көздерінің бірі болып табылатын таулық судың тазалығына қауіп төндіреді.

Israel ratified the international Basel Convention treaty on Israel on 14 December 1994, according to which, any transfer of waste must be performed with an awareness of the dangers posed to the disempowered occupied people. It forbids the creation among them of "environmental sacrifice zones." Israel, it is argued, uses the West Bank as a "sacrifice" zone by placing 15 waste treatment plants, which are there under less stringent rules that those required in Israel because a different legal system has been organized regarding hazardous materials that can be noxious to local people and the environment. The military authorities do not make public the details of these operations. These materials include sewage sludge, infectious medical waste, used oils, solvents, metals, electronic waste and batteries. In 2007 it was estimated that 38% (35 mcm a year) of all wastewater flowing into the West Bank derived from settlements and Jerusalem. Of the 121 settlements surveyed, 81 had wastewater treatment plant, much of it inadequate or subject to breakdown, with much sewage flowing into lowland streams and terrain where Palestinian villages are located. Only 4 of 53 indictments for waste pollution were made over the years from 2000 to 2008, whereas in Israel the laws are strictly applied and, in 2006 alone, 230 enforcements for the same abuse were enforced. At the same time 90–95% of Palestinian wastewater was not treated, with only 1 of 4 Israeli plants built in the 1970s to that purpose functioning, and the neglect to improve the infrastructure is attributed to Israeli budgetary problems. After the Oslo Accords, the global community earmarked $250,000,000 for West Bank wastewater infrastructure. Israel at times insisted its approval was conditional on linking the grid to Israeli settlements, which neither the donors nor Palestinians accepted. Most of the infrastructure was subsequently destroyed by IDF military operations. The PA raised funds from Germany for 15 plants, but only managed to build one, at al Bireh, within Area B, though even there Israel insisted the plant process waste from the settlement of Psagot, though refusing to pay fees for the treatment. Palestinian town Salfit has been deeply affected by sewage overflow channelled past the town from the settlement of Ariel. Unlike the data available for sewage treatment within Israel, the Israeli Water Commission refuses to provide public reports on 15 million cubic metres of sewage flowing from Israeli settlements in the West Bank. It claims 75% is treated adequately but independent Israeli studies (2000) suggest that only 6% met Israeli treatment standards, while 48% was either not treated adequastely or discharged raw. Since then some improvements have been implemented. The landfill near Al Jiftlik in the Jericho Governorate, built on absentee Palestinian property without planning or an environment impact analysis, is for the exclusive use of waste, 1,000 tons per day, produced by Israeli settlements and cities within Israel. In response to local opposition in Israel to waste treatment plants and the high cost of meeting stringent environment laws in that country. It has been argued that Israel had used the area of the West Bank as a 'sacrifice zone' where its waste can be dumped." Many waste treatment facilities in the West Bank were built for processing waste generated inside Israeli sovereign territory, according to B'Tselem, Israel's leading human rights organization for monitoring the West Bank. The Israel government requires no reporting by these West Bank facilities of the amount of waste they process or the risks they pose to the local population, and applies less rigorous regulatory standards to these facilities than it does to solid waste treatment facilities in Israel. B'Tselem has said that "any transfer of waste to the West Bank is a breach of international law which Israel is dutybound to uphold" because according to international law "an occupied territory or its resources may not be used for the benefit of the occupying power's own needs." Experts have also warned that some of these facilities are garbage dumps that endanger the purity of the mountain aquifer, which is one of the largest sources of water in the region.

Палестиналық су және кәріз

1995 жылы Палестина су басқармасы (PWA) президенттік жарлықпен құрылды. Бір жыл өткен соң, оның функциялары, мақсаттары және жауапкершілігі заңмен белгіленіп, PWA-ға су ресурстарын басқару және су саясатын іске асыру міндеті жүктелді. 2008 жылы аумақтардағы палестиналықтардың шамамен 90%-ы жақсартылған санитарлық қызметтерге қол жеткізді. Шаруашылықтардың 39%-ы шұңқырларды пайдаланса, 2011 жылы канализация желісіне қол жеткізу 55%-ға дейін өсті, бұл көрсеткіш 1999 жылы 39% болған. Батыс жағалауда Хеброн, Дженин, Рамалла, Тулкарем және Әл-Бире қалаларындағы бес муниципалды сарқынды су тазарту станциясында 85 000 м3 сарқынды судың бар болғаны 13 000 м3 тазартылды. Әл-Бире станциясы 2000 жылы Германияның KfW көмек агенттігінің қаржысымен салынды. Дүниежүзілік банк есебінде айтылғандай, қалған төрт станция тиімділік және сапа тұрғысынан нашар жұмыс істейді.

Дін

Батыс жағалау халқының 80-85% мұсылман (көбінесе сунниттер) және 12-14% еврейлер. Қалғаны – христиандар (көбінесе грек православиесі) және басқалары. Осло келісімінен кейін бақылау-өткізу пункттері жүйесі жеңілдемеді, керісінше күшейтілді, бұл палестиналықтарды бақылауға алу және Батыс жағалаудағы жерді беруге құлықсыздық таныту белгісі ретінде қабылдады. 2000-2006 жылдар аралығындағы Палестина Өкіметінің Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметтеріне сәйкес, бақылау-өткізу пункттерінде тоқтатылған кезде бала туған 68 палестиналық әйелдің 35-і түсік тастады, ал 5-і бала туған кезде қайтыс болды. Machsom Watch ұйымы бес жылдың ішінде (2001-2006) Батыс жағалаудағы бақылау-өткізу пункттерінде келіссөздер жүргізуге тырысқан палестиналықтардың кездесетін қиындықтары туралы 10 000-ға жуық куәгердің баяндамаларын және куәліктерін жинады. Көлік инфрақұрылымы ерекше мәселелі, себебі палестиналықтардың C аймағындағы жолдарды пайдалануына қатаң шектеулер қойылған, ал сапар уақыты аса ұзақ болуы мүмкін; Палестина Өкіметі C аймағында немесе одан өту үшін жолдарды, әуежайларды немесе теміржолдарды салуға мүмкіндік алған жоқ, ал көптеген басқа жолдар тек қоғамдық көлік және Израиль билігінен арнайы рұқсаты бар палестиналықтар үшін ғана қолжетімді болды. Кейде Израиль аймақта 600-дан астам бақылау-өткізу пункттерін немесе кедергілерді орнатты. 2005 жылға дейін қалалар арасындағы басты жолдардағы қозғалыс шектеулері Батыс жағалаудағы кедейлік пен экономикалық дағдарыстың себебі деп есептелді. 28 жол асты өткелі мен көпірлер салынды, ал тағы 16-сының құрылысы жоспарланған. Олар Израильдік қоныстармен бөлінген палестиналық аймақтарды байланыстырып, балама жолдармен өтуге мүмкіндік береді. 4370 тас жолының екі жағы бетон қабырғалармен бөлінген, біреуі – ізраилдік көліктерге, екіншісі – палестиналық көліктерге арналған. Бұл қабырға палестиналықтарға ізраилдік жер арқылы солтүстік-оңтүстік бағытында өтуге және Иерусалим ауданындағы еврейлік қоныстарды салуды жеңілдетуге арналған.

2007 жылы ізраилдік шектеулер күшейтілді.

Темір жол

2012 жылдан бастап Израильдің Көлік министрлігі Батыс жағалауда 11 жаңа теміржол желісін ашуға арналған 475 шақырымдық теміржол желісі жоспарын бекітті. Батыс жағалау желісі Женин, Наблус, Рамалла, Иерусалим, Маале Адумим, Бетлехем және Хеброн қалаларынан өтетін бір желіні қамтиды. Тағы бір желі Иордания шекарасы бойында Эйлаттан Өлі теңізге, Иерихон мен Бейт-Шеанға дейін, содан кейін батысқа қарай Хайфаға және солтүстік-шығыс бағытына қарай қызмет көрсетеді. Аталған жобада Батыс жағалаудағы Наблус пен Тул-Карм арасындағы, сондай-ақ Рамалладан Иорданияға қарай Allenby көпіріне дейінгі қысқа маршруттар да қарастырылған.

Әуежайлар

Батыс жағалаудағы жалғыз әуежай Рамалла қаласына жақын орналасқан Атарот әуежайы, бірақ ол 2001 жылдан бері жабылып тұр.

Телекоммуникация

Палестиналық Paltel телекоммуникациялық компаниялары Батыс жағалау мен Газа секторында стационарлық телефон, ұялы байланыс желісі және Интернет сияқты байланыс қызметтерін ұсынады. Батыс жағалауда және барлық Палестина аумақтарында +970 нөмірі қолданылады. 2007 жылға дейін Палестинаның ұялы байланыс нарығын "Jawwal" монополиялаған еді. 2009 жылы "Wataniya Telecom" деген атпен аумақтар үшін жаңа ұялы байланыс операторы іске қосылды. Интернет пайдаланушылардың саны 2000 жылы 35 000-нан 2010 жылы 356 000-ға дейін артты.

Радио және теледидар

Палестиналық радио хабар тарату корпорациясы Рамалладағы AM стансасынан 675 кГц жиілікте хабар таратады; көптеген жергілікті жеке меншік станциялар да жұмыс істейді. Палестиналықтардың көпшілігінде радио мен теледидар бар, халықаралық хабарларды қабылдауға арналған спутниктік антенналар кеңінен таралған. Жақында PalTel компаниясы барлық үйлер мен кәсіпорындарға ADSL кеңжолақты интернет қызметін ұсыну туралы хабарлады және оны іске асыруды бастады. Израильдің HOT кабельдік теледидар компаниясы, спутниктік теледидар провайдері (DBS) Yes, AM және FM радиостанциялары мен мемлекеттік теледидар станциялары да жұмыс істейді. Bezeq компаниясының ADSL және кабельдік компанияның кеңжолақты интернет қызметі де қолжетімді. "Аль-Акса дауысы" радиосы Түлкеремдегі "Дабас" сауда орталығында 106.7 FM жиілігінде хабар таратады. "Аль-Акса" телеарнасы осы кеңселерді бөліседі.