Кіріспе

Ганада заңсыз алтын өндіруге арналған ганалық термин – «галамсей». Бұл сөз «жинап алып сат» деген фразадан шыққан. Гана тілінде галамсей – шағын көлемде заңсыз алтын өндіруді білдіреді. Мұндай жұмысшылар көршілес франкофон елдерде «галамсейерлер» немесе «орпайлер» деп аталады. Галамсейерлер – алтын өндіруші компанияларға тәуелсіз, қолмен кішкентай жұмыс шұңқырларын, туннельдерін және шлюздерін қазып, заңсыз алтын өндіретін адамдар. Галамсейді заңсыз қолөнерлік шағын көлемдегі кен өндіру (ASM) деп те атайды.

Өмірбаян

Жалпы алғанда, галамсейерлер тек шектеулі тереңдікте қазбалай алады, бұл коммерциялық кен компанияларымен салыстырғанда әлдеқайда шалшық және кішкентай. Қазіргі Гана заңдарына сәйкес, галамсейерлердің кен компанияларына концессия немесе лицензия ретінде берілген жерлерде қазба жұмыстарын жүргізуі заңсыз. Галамсейерлердің көпшілігі алтынды еркін металл шаң түрінде табады немесе сұйық сынапты пайдаланып оксид немесе сульфид алтын кенін өңдейді. Ганадағы галамсейерлердің саны белгісіз, бірақ олардың саны 20 000-нан 50 000-ға дейін, соның ішінде Қытайдан келген мыңдаған адамдар бар деп есептеледі. Ақпарат министрі жақында галамсеймен айналысатын 200 000 адам бар екенін мәлімдеді, ал басқа деректерге сәйкес, шамамен 3 миллион адам осыдан өмірлік күнкөрісін табады. Жас университет бітірушілер жұмыс табуда қиындыққа келіп, тапқан жұмысы да оларды толыққанды қамтамасыз ете алмайды. Осының салдарынан, олар өздері мен отбасылары үшін ақша табу үшін бар күштерін жұмсайды. Тағы бір фактор – жұмыс орнының тұрақсыздығы. Гананың заңсыз алтын өндіруіне (галамсей) себеп – бюрократиялық лицензиялау жүйесінің әлсіздігі, құқықтық базаның жетілмеуі, саяси және дәстүрлі басшылардың қателіктері, сондай-ақ жемқорлықпен күреспеу. Сонымен қатар, әлеуметтік-экономикалық факторлар мен шетелдік кеншілердің және кен өндіру жабдықтарының көбеюі галамсейдің кеңеюіне ықпал етеді.

Қауіптері

2009 жылдың 13 қарашасында Гананың Ашанти аймағындағы Домпоасе қаласында заңсыз, жеке меншіктегі шахтада құлау орын алды. Кем дегенде 18 жұмысшы қаза тапты, оның ішінде шахтерлерге жүк таситын 13 әйел болды. Ресми тұлғалар осы оқиғаны Гана тарихындағы ең ірі шахта құлауы деп сипаттады, ал Апиатседегі жарылыс – Гана тарихындағы шахтамен байланысты ең ауыр апат болып табылады.

Қоршаған ортаға әсері

Заңсыз кен өндіру жер мен су көздеріне зиян келтіреді. 2017 жылдың наурыз айында Жер және табиғи ресурстар министрі Джон Питер Амеву заңсыз кеншілерге/галамсей операторларына үш апталық мерзім берді, осы мерзім ішінде олар қызметтерін тоқтатуға немесе заң алдында жауап беруге дайындалуға тиіс. Галамсейлердің әрекеттері Гананың орман жамылғысын азайтты және кен өндіру процесінің қатаң ережелерсіз және жабайы болуына байланысты судың ластануына әкеп соқты.

Галамсей әсері

• Ғылымға үлкен үлес қоя алатын студенттер алтын іздеу үшін жер астында (шаңқазда) жұмыс істейді. • Қоршаған ортаға барлық тірі жандардың, климаттың, ауа райының және табиғи ресурстардың өзара әрекеттесуі жатады, олар адамның өмір сүруіне және экономикалық қызметіне әсер етеді. • Галамсей қызметі ганалықтарды газ тәрізді сынапты ішу және оның буын жұту арқылы зиянды әсерге ұшыратады, ол қанға сіңіп кетеді. Қан айналымы жүйесіне енгеннен кейін, ол қан-ми кедергісінен өтіп, мида жиналып, орталық нерв жүйесін зақымдауы мүмкін. Сонымен қатар, құбыр суын тұтынушылар көпшілікке беймәлім түрде аз мөлшерде сынапты ішіп алады, оның шамасы уақыт өте жиналып, жақын арада жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін. Тазартылған су ішетіндерден басқа, миллиондаған ганалықтар өзендердің жағасында тұрып, үйде пайдалану үшін сынап және мырыш сияқты химиялық заттармен ластанған шикі суды алады.

Адамға әсері

Заңсыз тау-кен өндірісі адам денсаулығына қысқа мерзімді де, ұзақ мерзімді де зиян келтіреді. Улы химиялық заттарға ұшырау салдарынан туындайтын денсаулық мәселелеріне қатерлі ісік, сынап улануы, кремнийден туындаған пневмокониоз және басқа да тыныс алу органдарының аурулары жатады. Тау-кен қазу үшін тасталған шұңқырлардағы сулар масалардың көбеюіне жағдай жасайды.