Кіріспе

Су асты кемесінің айналып өту тактикасы – су асты кемесінің (күдікті нысанаға қатысты) орналасуы дереу шабуыл жасауға мүмкіндік бермеген жағдайда қолданылатын тактика. Су асты кемесінің экипажы жаудың бағытын, бағытталған бағытын және жылдамдығын бағалап, жаудың көру қабілетінен шыққанша су астында қалады. Содан кейін су асты кемесі су бетіне шығып, нысананың алдындағы, болжамды бағытына жақын, бірақ көзден таса позицияға максималды жылдамдықпен жүреді. Одан кейін су асты кемесі қайтадан суға батып, жақындасып, шабуылдайды.

Дизельді субмаринаның шабуыл факторлары

Су асты кемесінің шабуылдай алатын орны, көбінесе шабуылшы мен оның нысанасының салыстырмалы ең жоғары жылдамдықтарына байланысты өзгеретін. Екінші дүниежүзілік соғыста дизель-электрлік су асты кемелері дизельдік қуатпен бетінде 18-23 түйінге дейін, ал су астында 9 түйінге дейін жылдамдыққа қол жеткізе алатын, бірақ (егер сноркелі болмаса) батарея қуатымен ғана шектелген. Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери флоттардың ең жоғары жылдамдығы 30 түйінге дейін жете алатын, бұл су асты кемелеріне шабуылға қажетті позицияға жетуді қиындататын. Жүк тасымалдаушы кемелердің немесе танкерлердің конвойы әдетте 10 түйінге дейін жылдамдықпен жүретін. Сондықтан су асты кемелері, әсіресе су астында, кейде өздерінен тез нысанадан баяу қалған. Нысана су асты кемесін байқап, шабуылдан қашу үшін бағытын өзгертсе, шабуыл мүмкіндігі де жоғалатын.

Атқару

Шабуыл жасау үшін, әдетте, су асты кемесі нысананың алдынан өтуі керек еді: мұндай жағдайды шешудің бір жолы – айналып өту тактикасы. Егер су асты кемесі қолайсыз орналасуына байланысты шабуылдай алмаса, экипажы нысананың бағытын және жылдамдығын анықтап, содан кейін торпеда атуға ықтимал нүктені есептейтін еді. Айналып өту тактикасы былай жүзеге асырылуы мүмкін. Су асты кемесі бастапқы шабуылға тырысады. Егер нысана немесе оны қорғаушы кемелер байқаса, су асты кемесі әдетте суға батып кетеді. Су асты кемесі нысанадан (көру қашықтығынан) алыстап, су бетіне шығады. Жердің қисықтығын, қараңғылықты және ауа райының қолайсыздықтарын (жаңбыр, қар және тұман сияқты) пайдалана отырып, су асты кемесі нысананың көз алдынан шығу үшін ең жоғары жылдамдықпен нысананы параллель бағытта басып өтеді. Нысананың алдындағы позицияға қол жеткізгеннен кейін, су асты кемесі жақындасып, торпедаларды дайындап, шабуылдың оңтайлы нүктесін есептейді. Су асты кемесі келесі шабуылды су бетінде немесе су астында жүзеге асырады. Су асты кемесі мүмкіндігі болғанша, осы процесті қайталап отыруы мүмкін. Аталған тактиканың тиімділігі, көбінесе су асты кемелерінің төменгі бортымен байланысты болды, бұл оларды биік сауда және әскери кемелерге қарағанда көрінбейтін етеді. Мақсаттың үстін және түтінін қашықтықты бағалау және сақтау үшін пайдалана отырып, тәжірибелі командир өз кемесін жасырып, жау кемелерін қадағалай алатын еді. Бұл тактика "айналып өту" деп аталмаса да, бірінші дүниежүзілік соғыста U- қайықтары оны қолданған.

Басқа да ескертулер

Бұл тактиканың өзге түрі түнгі беттік шабуылдарды қамтыды, онда суасты кемесі шабуыл кезінде суға батудың орнына бетінде қалады. Бұл өзгеріс суасты кемесіне жоғары беттік жылдамдығынан пайдалануға мүмкіндік берді, бірақ шабуылға дейін анықталу ықтималдығын арттырды. Бұл эскорт кемелерінен қарсы шабуылға немесе нысандардың шабуылды жоққа шығаруға тырысуына әкелуі мүмкін. Беттік шабуылдар күндіз жүзеге асырылуы мүмкін – немесе суасты кемесінің палубалық қаруын пайдалану үшін, бұл жағдайда тәуекел тағы да артады. Қорғаныс шарасы ретінде кемелер тиімді ұлы шеңберлік навигациядан гөрі зигзаг тәрізді жүзу жолын қабылдай алады. Зигзагпен жүзу суасты кемесі экипажы үшін нысана бұрышын есептеуді қиындатады, әсіресе егер жүзу жолы ретсіз болса. 90° негізгі бағыттан әр жаққа 10 градусқа қарай қайта-қайта өзгерту (80°, 100°, 80°, 100°) кеменің бағытын анықтауды жеңілдетеді. Ал ретсіз бағыт өзгертулер (бірінші 80°, содан кейін 110°, 95°, 75° және т.б.) тиімді, себебі ретсіз зигзаг нысананың негізгі бағытын жасырады, тосқауылдауды есептеуді қиындатады және нысананы анықтауды күрделендіреді. Алайда, зигзаг жүзу кеменің жылдамдығын төмендетеді, бұл шабуылдаушыларға оны оңай басып өтуге мүмкіндік береді.