Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
HMS E15 – 1914 жылы қолданысқа берілген Корольдік теңіз күштерінің E класты суасты кемесі.
Submarine of the Royal Navy
HMS E15 was an E class submarine of the Royal Navy, commissioned in 1914.
Дизайн
E8 британдық E класының барлық кемелері сияқты, E15-тің де су бетіндегі және су астындағы қалыпқан жағдайы болды. Оның ұзындығы 180 фут (55 м), ені 22 фут (7 м) болатын. Ол екі Vickers сегіз цилиндрлі екі тактілі дизельді және екі электр қозғалтқышымен жабдықталған. Су асты кемесінің ең жоғары жер бетіндегі жылдамдығы болды, ал су астындағы жылдамдығы – . Ағылшындық E класының су асты кемелері 3255 миль (5238 км) қашықтыққа жүре алатын дизель отынының қорына ие болды. Кемені эвакуациялауға мәжбүр болған экипаж Стамбул маңындағы әскери тұтқын лагерінде қамауға алынды, онда алты адам кейін қайтыс болды. Оқиғаға жақыннан Корольдік Әскери-әуе қызметінің (RNAS) ұшақтары куә болды және SS Hindu Kush кемесіне хабарлап, одақтас су асты кемелерінің штаб-пәтеріне мәлімдеді. Түріктердің кемені құтқарып алуына жол бермеу үшін E15-ті жою қажет деп есептелді. Бірнеше әрекет жасалды: алдымен, британдық су асты кемесі, бортында Бродидің інісімен бірге, оны торпедамен батыруға тырысты, бірақ сәтті болмады. Кейін, түнгі уақытта, эсминецтер мен (болашақ адмирал А. Б. Каннингем, Екінші дүниежүзілік соғыстағы Британ Жерорта теңіз флотының даңқы) оны табуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Келесі күні таңертең, тығыз тұманның салдарынан жағаға отырған E15-ті таба алмады. Содан кейін соғыс кемелері және бұйырылды, бірақ түрік жағалау батареяларының қарқынды атысынан су асты кемесіне 11000 метрге жақындау мүмкін болмады, сондықтан кері шегінуге мәжбүр болды. Осы уақытта су ұшақтары зардап шеккен E15-ті бомбалауға тырысты, бірақ олар да сәттілікке жете алмады. Триумфтан біреуі, Маджестиктен біреуі, екеуі де құлату құрылғысына орнатылған 14 дюймдік (356 мм) диаметрлі екі торпедамен қаруланған. Сағат 22:00-де екі кеме 7 миль (11 км) тар арнадан өтіп, із шамдарымен анықталып, екі жағалаудан да отқа ұшырады. Кереметі, екі қайық та зардап шекпеді, ал бір рет абайсызда бағытталған із шамдары су асты кемесін қысқа уақытқа жарық еткенде, Годвин мүмкіндігін пайдаланды. Жарықтан соқырланған ол алғашқы атысынан мүлтіді, ал бірнеше секундтан кейін түрік артиллериясы жалғыз соққысын жасады, соққының бір бөлігін қиратып, бір теңізшіні қаза тапты. Ол бұған қарамастан, екінші торпедасын атып, E15-ке, бастион мұнарасының алдында, бірақ су сызығының астында тиді. Робинсон жолдастарының қиын жағдайын байқап, еш ойланбастан қайығын жағаға алып келіп, оларды құтқарып алды. Енді екі есе жүктелген "Триумф" қайығы байқаусыз өзенмен төмен қарай қашып кетті, түрік артиллериясы өз атысын оның бауырлас кемесінің құлап, тастап кеткен қалдықтарына шоғырландырды. E15 оқиғасы Робинсонға Виктория кресі сыйлығын беруге лайық болған еді, егер ол бұрын Галлиполи түбегіндегі ерліктері үшін осы сыйлыққа ұсынылмағанда. Оның орнына, ол арнайы жарлық бойынша командир болып тағайындалды. Лейтенант Годвин DSO, лейтенант Брук Уэбб және мичман Вулли DSC алды, ал барлық экипаждар, еріктілер, DSM алды. E15 Кепез мүйісінде 8 метр тереңдікте қалды. Лейтенант-коммандер Броди мен бірнеше экипаж мүшелерінің денелері, бастапқыда жақын маңдағы жағажайда жерленген, Чанак консулдық зиратында қайта жерленді.
Like all post E8 British E class submarines, E15 had a displacement of at the surface and while submerged. She had a total length of 180 feet (55 m) and a beam of 22 feet (7 m). She was powered by two Vickers eight cylinder two stroke diesel engines and two electric motors. The submarine had a maximum surface speed of and a submerged speed of British E class submarines had fuel capacities of of diesel and ranges of 3255 mile (5238 km) when travelling at Forced to evacuate the vessel, the remaining crew surrendered, to be incarcerated in a prisoner of war camp near Istanbul where six later died. The stranding was soon noticed by aeroplanes of the Royal Naval Air Service (RNAS), and reported to the SS Hindu Kush, the Allied submarines' HQ and depot ship. It was considered imperative that the E15 be destroyed to prevent the Turks from salvaging her. Several attempts were made; first, the British submarine , with Brodie's brother on board, tried to sink her by torpedo but missed. Later, during the night, the destroyers and (commanded by the future Admiral A. B. Cunningham of World War II British Mediterranean Fleet fame), attempted to find her, but failed. The following morning, also failed to locate the beached E15 owing to dense fog. Then the battleships and were ordered in but, prevented by intense fire from the Turkish shore batteries from getting within 11,000 metres of the submarine, were obliged to withdraw. Meanwhile, seaplanes attempted to bomb the stricken E15 but also failed. one from Triumph, the other from Majestic, both armed with two 14 inch (356 mm) diameter torpedoes mounted in dropping gear, went in. Lieutenant Commander Eric Robinson, a volunteer from , commanded the expedition from Triumphs boat; Lieutenant Claud Herbert Godwin skippered the boat from Majestic. Departing at 2200 hrs, the two vessels managed to navigate the narrow channel for 7 mile (11 km) before being detected and illuminated by searchlights, attracting a hail of fire from both shores. Miraculously both boats remained unscathed, and when one carelessly directed searchlight briefly illuminated the stricken submarine, Godwin seized his chance. Blinded by the lights, his first shot missed, and seconds afterwards the Turkish gunners scored their only hit, blowing away part of the stern and mortally wounding one seaman. Undeterred, Godwin went in again and fired his second torpedo, which struck E15 just forward of the conning tower, but well below the waterline. Robinson, observing his comrades' plight, unhesitatingly brought his boat alongside and rescued them. Now doubly laden, Triumphs boat fled downstream unobserved, the Turkish gunners concentrating their fire on the drifting and abandoned wreck of her sister ship. The E15 action would no doubt have earned Robinson the Victoria Cross had he not already been recommended for the award following earlier exploits on the Gallipoli peninsula. Instead, he was promoted to commander by special decree. Lieutenant Godwin was awarded the DSO, Lt. Brooke Webb and Midshipman Woolley received the DSC, while the rest of the crews, all volunteers, received the DSM. E15 remains off Kepez Point in 8 m of water. The bodies of Lieut. Commander Brodie and several crew, initially buried on a beach nearby, were reinterred at the Chanak Consular Cemetery.