Кіріспе
Конфедеративтік Америка Штаттарының H. L. Hunley субмаринасы, сондай-ақ Хунли, CSS H. L. Hunley немесе CSS Hunley деп те аталады, Америка Конфедеративтік Штаттарының субмаринасы болды және Америка Азаматтық соғысында шағын рөл атқарды. Хунли су асты соғысының артықшылықтары мен қауіптерін көрсетті. Ол соғыс кемесін (Хаусатоник) батырған алғашқы жауынгерлік су асты кемесі болды, бірақ Хунли толығымен суға батып кетпеді және шабуылдан кейін экипажымен бірге базаға оралмас бұрын жоғалып кетті. Хунлидің өмірінде үш рет суға батқанда 21 экипаж мүшесі қаза тапты. Ол өнертапқышы Хорас Лоусон Хунлидің құрметіне аталған, ол Чарльстон, Оңтүстік Каролинада Конфедеративтік Штаттар Армиясының бақылауына алынғаннан кейін жақын арада берілді. Шамамен 12,19 метр ұзындығы бар Хунли, Алабама штатының Мобил қаласында салынды және 1863 жылдың шілде айында суға түсірілді. Содан кейін 1863 жылдың 12 тамызында теміржолмен Чарльстонға жеткізілді. Хунли (кейін "балық қайығы", "балық торпедалық қайығы" немесе "порпоиз" деп аталды) 1863 жылдың 29 тамызында сынақ кезінде суға батып, экипажының бес мүшесі қаза тапты. Ол 1863 жылдың 15 қазанында тағы да суға батып, екінші экипаждың сегіз мүшесін, тіпті сол кезде кемеде болған және Конфедерация әскерінің мүшесі болмаған Хорас Лоусон Хунлидің өзінің қаза болуына себеп болды. Екі рет те Хунли қайтадан көтеріліп, қызметке қайта оралды. 1864 жылдың 17 ақпанында Хунли Шарльстонның сыртқы портында одақтың блокадасын ұстап тұрған 1240 тонналық АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бұрандалы шлюпі Хоусатоникке шабуыл жасап, батырды. Хунли шабуылдан аман қалмады және үшінші экипажының сегіз мүшесімен бірге суға батып кетті. 1995 жылы табылған Хунли 2000 жылы көтеріліп, Оңтүстік Каролина штатының Солтүстік Чарльстонындағы Купер өзеніндегі Уоррен Лаш консервациялық орталығында қойылды. 2012 жылы табылған Хунли артефактілерін зерттеу, су асты кемесінің торпедасын іске қосқан кезде Хоусатоникке 6,10 метрдей жақын болғанын, бұл су асты кемесінің батуына себеп болғанын көрсетті.
H. L. Hunley, also known as the Hunley, CSS H. L. Hunley, or CSS Hunley, was a submarine of the Confederate States of America that played a small part in the American Civil War. Hunley demonstrated the advantages and dangers of undersea warfare. She was the first combat submarine to sink a warship (Housatonic), although Hunley was not completely submerged and, following her attack, was lost along with her crew before she could return to base. Twenty one crewmen died in the three sinkings of Hunley during her short career. She was named for her inventor, Horace Lawson Hunley, shortly after she was taken into government service under the control of the Confederate States Army at Charleston, South Carolina. Hunley, nearly 12.19 m long, was built at Mobile, Alabama, and launched in July 1863. She was then shipped by rail on 12 August 1863 to Charleston. Hunley (then referred to as the "fish boat", the "fish torpedo boat", or the "porpoise") sank on 29 August 1863 during a test run, killing five members of her crew. She sank again on 15 October 1863, killing all eight of her second crew, including Horace Lawson Hunley himself, who was aboard at the time, even though he was not a member of the Confederate military. Both times Hunley was raised and returned to service. On 17 February 1864, Hunley attacked and sank the 1,240 ton United States Navy screw sloop of war Housatonic, which had been on Union blockade duty in Charleston's outer harbor. Hunley did not survive the attack and sank, taking all eight members of her third crew with her, and was lost. Finally located in 1995, Hunley was raised in 2000 and is on display in North Charleston, South Carolina, at the Warren Lasch Conservation Center on the Cooper River. Examination in 2012 of recovered Hunley artifacts suggested that the submarine was as close as 6.10 m to her target, Housatonic, when her deployed torpedo exploded, which caused the submarine's sinking.
Тарихи контекст
Азамат соғысы, 1861 жылдың 12 сәуірі – 1865 жылдың 9 сәуірі, – АҚШ-тың ішкі соғысы, онда Одақ (сонымен қатар Солтүстік деп аталады) көтерілісші Конфедерациямен (сонымен қатар Оңтүстік деп аталады) шайқасты. Одақ құрамына Калифорния, Коннектикут, Иллинойс, Индиана, Айова, Канзас, Мэн, Массачусетс, Мичиган, Миннесота, Невада, Нью-Гэмпшир, Нью-Джерси, Нью-Йорк, Огайо, Орегон, Пенсильвания, Род-Айленд, Вермонт және Висконсин штаттары кірді. Конфедерация құрамына Алабама, Арканзас, Флорида, Джорджия, Луизиана, Миссисипи, Солтүстік Каролина, Оңтүстік Каролина, Теннесси, Техас және Вирджиния штаттары кірді. Соғыстың басында шайқас штыктар, жылқылар, ағаш кемелер және дәл емес артиллериямен жүргізілді. Соғыс барысында қару-жарақ өзгерді және миналар, дәл мылтықтар, өлімге әкелетін оқтар, торпедалар және "темірлі" кемелер сияқты жаңа үлгілер пайда болды. Соғыстың көп бөлігі құрлықта болғанымен, теңіздегі билік күресі соғыстың маңызды бөлігі болды. Жағалауды бақылайтын тарап Еуропа мен Америка жағалауынан келетін тасымалдарды да бақылады, олар киім, азық-түлік, артиллерия, дәрі-дәрмек және кейде қосымша күштер сияқты маңызды ресурстарды қамтыды. Ханли кемесі Одақтың блокадасын бұзуға және осы маңызды жағалауда басымдық алуға көмектесу үшін жасалды.
Алдыңғылар
Хорас Лоусон Хунли Джеймс Макклинтокқа үш су асты кемесін жобалауға қаржы берді: Жаңа Орлеандағы «Пионер» (Луизиана штаты), Мобилде салынған «Американдық дайвер» және «Хунли». АҚШ Әскери-теңіз күштері алғашқы «Алигатор» су асты кемесін құрастырып жатқанда, 1861 жылдың соңында Конфедерация өз кемелерін жасап шығарып жатқан еді. Конфедерация мемлекеттеріне деген берілгендігі және жау кемелерін батырудан түсетін қаржылық пайданы түсінген Хунли, Макклинток және Бакстер Уотсон алдымен «Пионерді» құрды. Ол 1862 жылдың ақпанында Миссисипи өзенінде сынақтан өтті, кейіннен қосымша сынақтар үшін Поншартрейн көліне сүйретілді. Бірақ, одақтың (Union) Нью-Орлеанға қарай жылжуы салдарынан олар жобаны тоқтатуға мәжбүр болды және келесі айда «Пионер» суға батырылды. Олардың күш-жігерін Конфедерация армиясы қолдады. Жобаны бақылауға 21-Алабама жаяу әскер полкінің лейтенанты Уильям Александр тағайындалды. Кеме жасаушылар жаңа су асты кемесін қозғалтудың бірнеше тәсілдерін сынады, оның ішінде Макклинтоктың электромагниттік қозғалтқышы және арнайы бу қозғалтқышы, бірақ ақырында қарапайым қолмен айналдырылатын қозғалтқыш жүйесін таңдады, себебі олар мұндай қозғалтқышты іске асыруға кеткен уақыт пен ақшаның құнына тұрарлық емес деп ойлады. Ұңғыма экипажы қашып құтылды, бірақ кеме табылмады.
Қару-жарақ
Ханли бастапқыда контактілік оқшаулаумен (19 ғасыр терминологиясында торпеда) жүзуші жарылғыш зарядты қолдану арқылы шабуылдауды көздеген. Ханлидің жарылғыш зарядты қолдану әдісі кемеге астынан сүңгіп, зарядты кеменің қабырғасына/корпусына іліктіріп, жарылыс қаупінен тысқары шығудан тұрды. Бұл жоспар сенімсіздікке ұшырап, қолданылмады, себебі Ханлидің арқанға ілігіп қалуы, арқанның кемеден алыстауы немесе зарядтың су асты кемесінде жарылуы мүмкін болды. Оның орнына, сол кездегі суреттерде көрсетілгендей, 7 метрлік ағаш тіреуге (шпал) бекітілген торпеда қолданылды. Ханлидің алдыңғы бөлігіне орнатылған тіреу, су асты қайығының су бетінен 1,83 метр немесе одан да көп тереңдікте пайдаланылатын. Бұрынғы тіреулі торпедалар тікенді ұштармен жасалған: торпеда нысананың қабырғасына соғылып тұншықтырылып, содан кейін су асты кемесіне арқанмен жалғанған механикалық механизм арқылы жарылатын. Алайда, Ханлиді зерттеген археологтар мыс сымның орамдарын және батарея бөліктерін тапты, бұл оның электрмен жарылғанын көрсетеді. Хаусатоникке жасалған шабуылда қолданылған конфигурация бойынша, Ханлидің торпедасында тікенектері болмаған және жақын аралықтан жау кемесіне соғылғанда жарылуға арналған. Хорас Ханлидің қазасынан кейін генерал Борегард су астынан шабуылдау үшін су асты кемесін пайдалануды тоқтатуға бұйрық берді. Содан кейін оның алдыңғы бөлігіне төмен қарай бұрылған темір құбыр бекітілді, жарылғыш зарядты тиімді ету үшін жеткілікті тереңдікте жеткізуге мүмкіндік берді. Бұл әдіс бұрынғы "Дэвид" типті кемелерге қарсы қолданылған, USS New Ironsides-ке қарсы сәтті пайдаланылған. 1902 жылғы "Конфедерация ардагері" журналында 1864 жылғы 17 ақпанда Ханли соңғы, қазаға әкелген миссиясына аттанған алдында темір құбыр механизміне түзетулер жасаған Батарея Маршаллдағы инженердің естеліктері жарияланды. Су асты кемелерінің ерте тарихында "Дэвид" типті конструкциясын растайтын темір құбырдың суреті жарияланды.
Хаусатоникке шабуыл
Ханли 1864 жылдың 17 ақпанында жау кемесіне қарсы жалғыз шабуыл жасады. Мақсат – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің USS Housatonic кемесі. Торпеда жарылып, Housatonic үш минут ішінде суға батып кетті, ал Ханли мен оның экипажы шабуылдан кейін хабарсыз кетіп, 100 жылдан астам уақыт бойы табылмай қалды.
Жоғалу
Шабуылдан кейін Х. Л. Хунли базасына қайтып оралмады. Бір кезде Ханлидің шабуыл болған сағат 20:45-те бір сағатқа дейін тірі қалғаны туралы деректер болды. Шабуылдан кейінгі күні "Маршалл батареясының" командирі су асты кемесінің базаға қайтып келе жатқанын көрсететін "сигналдар" алғанын хабарлады. Бұл сигналдардың қандай болғаны айтылмады. Соғыстан кейінгі бір тілші "екі көк шам" алдын ала келісілген сигналдар екенін жазды, ал "Хаусатоник" кемесіндегі қарауылшы кемесі суға батқаннан кейін суда "көк шам" көргенін мәлімдеді. 1864 жылы "көк шам" АҚШ Әскери-теңіз күштерінде ұзақ жылдар бойы қолданылып келген пиротехникалық сигналды білдірді. Ол жарияланған еңбектерде көк шам ретінде дұрыс емес көрсетілген; табылған шамда H. L. Hunley-де көк емес, мөлдір линза болды. Пиротехникалық "көк шамды" "Маршалл батареясынан" және "Хунлидің" "Хаусатоникке" жасаған шабуыл орнынан 4 миль (6 км) қашықтықта оңай көруге болады. Диксон сигнал бергеннен кейін су асты кемесін "Суливан аралына" қайту үшін су астына алып кетуі мүмкін, бірақ оның жоспарының расталған құжаты қалмаған. Кейбір зерттеушілер "Хунлиді" USS Canandaigua соққыға ұшыратқанын болжады, бірақ "Хаусатоник" экипажын құтқаруға бағытталған кезде мұндай зақым табылмады. Керісінше, барлық деректер мен талдаулар "Хунлидің" экипажының торпеданың "Хаусатоник" корпусына тиген сәтте бірден қаза тапқанын көрсетті. Кеменің ішіндегі лайды алып тастағаннан кейін экипаж мүшелерінің қаңқалары өз орындарында отырған күйінде, жарақат іздерісіз табылған. 2008 жылдың қазанында ғалымдар "Хунли" экипажының суды экипаж бөлімінен шығаруға арналған сорғыны қоспағанын анықтады, бұл олар қайтыс болғаннан кейін ғана су басуы мүмкін екенін көрсетеді. 2013 жылдың қаңтарында консерватор Пол Мардикиан "Хунлидің" торпедасының соңында мыс қаптаманың іздерін тапқанын хабарлады. Бұл оның торпеда тікелей шпарына бекітілгенін көрсетті, яғни торпеда жарылған кезде су асты кемесі "Хаусатоникке" 5 метрден аз қашықтықта болған болуы мүмкін. 2018 жылы зерттеушілер кеме экипажы апат жағдайында су үстіне тез шығу үшін іштен босата алатын кіл блоктарының ешқашан босатылмағанын хабарлады. Торпеда мен кеме арасындағы қысқа қашықтық, экипажтың бірден және қарсылықсыз қаза тапқанына байланысты белгілер "Дьюк университетінің" жарылыс травмасы мамандарының командасы "Хунли" экипажының жарылыстан қаза тапқаны туралы теорияны ұсынды. Ғылыми эксперименттердің нәтижелерінде кейбір сәйкессіздіктер бар. Мысалы, веб-сайт эксперименттердің жарамсыз екенін көрсетеді, өйткені "1/6 масштабтағы 1/8 дюймдік пластинаның қалыңдығы 0,02 дюйм ғана", бірақ бұл өлшемдердің ешқайсысы нақты "Хунлиге" немесе "Дьюк" қолданған масштабты модельге қатысты емес. "Хунлидің" жоғалуынан кейін көп жылдар өткен соң, "Хаусатоник" апат орнының тексеруі кезінде суға батқан "Хунли" кеменің теңіз жағында, бұрын ешкім іздемеген жерде табылған. Бұл мұхит ағынының "Хаусатоникке" жасалған шабуылдан кейін шығып, "Хунлиді" ақырында табылған және қалпына келтірілген жерге алып кеткенін көрсетті.
Айналып кеткен кемелерді қалпына келтіру
Хунлидің табылуы теңіз тарихының директоры Уильям Дадлидің пікірінше, "век бойындағы ең маңызды жаңалық" деп сипатталды. Хунлидің табылуын екі түрлі адам мәлімдеді. Су асты археологы Э. Ли Спенс, Теңіз зерттеу қоғамының президенті, 1970 жылы Хунлиді тапқанын хабарлады және оны растайтын дәлелдер жинағы бар, соның ішінде 1980 жылғы азаматтық адмиралтейство ісі де бар. Сот шешімі бойынша, кеме жақындаған жер АҚШ Маршалдары кеңсесінің қарауына кірмейді және меншігі анықталған жоқ. 1976 жылдың 13 қыркүйегінде Ұлттық саябақтар қызметі H. L. Хунлидің орналасқан жерін Тарихи орындардың ұлттық тізіміне енгізу үшін Теңіз зерттеу қоғамына (Спенс) ұсынды. Спенстің Хунлидің орналасқан жері H. L. Hunley тізімге ресми түрде бекітілген 1978 жылдың 29 желтоқсанында жариялы ақпаратқа айналды. Спенстің "Конфедерация жағалауының қазыналары" кітабында Хунлиді табу туралы тарау бар және кеме жақындаған жерді көрсететін "X" белгісі бар карта бар. Суға секіруші Ральф Уилбанкс 1995 жылдың сәуір айында кеме жақындаған жерді тапты, ол бастапқыда археолог Марк Ньюэлл ұйымдастырған және романист Клайв Касслер қаржылаған NUMA суға секірушілер тобын басқарды. Ол бұл жаңалық деп жариялады және алдымен орналасқан жердің 5.49 метр тереңдікте, Хаусатониктен 2 километр қашықтықта екенін мәлімдеді, бірақ кейін бұл жалған екенін мойындады. Шындығында, кеме Хаусатониктен алыс, теңіз жағында 8 метр тереңдікте жатқан. Су асты кемесі бірнеше метр саздың астында жатыр, ол кемені жүз жылдан астам уақыт жасырып, қорғап келді. Суға секірушілер алдыңғы люкті және желдеткіш қорапты (екі қос сноркельді бекітуге арналған ауа қорабы) анықтады. Су асты кемесі оң жағына 45 градус бұрышпен жатып, тотықтан және құм мен қабық бөлшектерінен тұратын қалың қабатпен жабылған еді. Археологтар кеменің сол жағының бір бөлігін ашып, борттағы суға түсу ұшағын тапты. Әрі қазба жұмыстары кеменің ұзындығы шамамен 11 метр екенін көрсетті, ал кеменің барлық бөлігі шөгіндінің астында сақталған. 1995 жылдың 14 қыркүйегінде сенатор Гленн Ф. Макконнеллдің ресми өтініші бойынша Оңтүстік Каролина Хунли комиссиясының төрағасы Э. Ли Спенс, Оңтүстік Каролинаның бас прокуроры Чарльз М. Кондонның қол қоюымен, Хунлиді Оңтүстік Каролина штатына сыйға берді. Содан кейін NUMA үкіметтік шенеуніктерге Уилбанкстің кеме жақындаған жерін хабарлады, ол 2000 жылдың қазан айында жарияланғанда Спенстің 1970 жылдардағы кеме жақындаған жерінің картасына сәйкес келді. Спенс Хунлиді 1970 жылы тапқанын, 1971 және 1979 жылдары қайтадан барып, картаға түсіргенін және 1995 жылғы кітабында орналасқан жерін жариялағаннан кейін NUMA кемені Хунли ретінде тәуелсіз растауын күткенін, оны NUMA тапты деп мәлімдемегенін айтты. Шындығында NUMA доктор Марк М. Ньюэлл басқарған SCIAA экспедициясының бөлігі болды, ал Касслер емес. Доктор Ньюэлл Спенстің карталарын SCIAA/NUMA бірлескен экспедициясын басқару үшін қолданғанын және Спенске алғашқы жаңалықты ашқанын мойындады. Доктор Ньюэлл өзінің экспедициясын Хунлидің ресми растаумен ғана есептейді. Су асты археологиялық зерттеулер мен қазба жұмыстары 2000 жылдың 8 тамызында Хунлиді көтерумен аяқталды. Әскери-теңіз тарихы орталығының су асты археология бөлімінің, Ұлттық саябақтар қызметінің, Оңтүстік Каролина археология және антропология институтының және басқа да көптеген мамандардан тұратын үлкен команда кемені зерттеді, алып тастаудан бұрын өлшеді және құжаттады. Жердегі тексеру аяқталғаннан кейін, арматуралар су асты кемесінің астына қойылып, Oceaneering International жобалаған торапқа бекітілді. Соңғы арматураны бекіткеннен кейін, Karlissa B баржасынан кран су асты кемесін теңіз түбінен көтерді. Ол Атлант мұхитының ашық суларынан, Чарльстон портының кіреберісінен тыс, Салливан аралынан көтерілді. Доктор Спенс 30 жыл бұрын кеме жақындаған жерді анықтау үшін секстант пен қол компасын қолданғанмен, оның дәлдігі баржаның ұзындығына дейін болды. 2000 жылдың 8 тамызында сағат 08:37-де су асты кемесі 136 жылдан астам уақыттан бері алғаш рет су бетіне шықты, жағалаудағы және айналадағы кемелердегі көрермендердің ықыласты қарсы алуымен, соның ішінде автор Клайв Касслер де болды. Ханли қауіпсіз түрде тасымалдау баржасына жеткеннен кейін Чарльстонға қайтарылды. Алып тастау операциясы, су асты кемесі Уоррен Лаш сақтау орталығында, Солтүстік Чарльстонның бұрынғы Чарльстон әскери-теңіз кемесі сарайында, оны ауаға шығаруға дейін сақтау үшін арнайы жасалған таза су резервуарында сақталған кезде аяқталды. Хунлидің ерлігі мен оның соңғы қалпына келуі "The Sea Hunters" телесериалының "Хунли: First Kill" атты эпизодында көрсетілді. Бұл бағдарлама Клайв Касслердің 1996 жылғы осы аттас ғылыми еңбегінің ("Part 6") бөлігіне негізделген (ол Нью-Йорк штаты университетінің Теңіз коллегиясының басқармасының шешімімен оның докторлық диссертациясының орнына қабылданды). 2001 жылы Клайв Касслер Э. Ли Спенске қарсы бәсекелестікке зиян келтіру, жалған мәлімдеме жасау, азаматтық құпиялылық және қаралау туралы сотқа шағымданып берді. Спенс 2002 жылы Касслерге қарсы шағымданып, зиян өтеу талап етті, Касслердің Хунлидің апат орнын 1995 жылы тапқанын мәлімдегенін, бірақ ол 1970 жылы Спенс тапқанын, мұндай мәлімдемелер Спенстің мансабына зиян келтіргенін және оған 100 000 доллардан астам зиян келтіргенін айтты. Спенстің сот процесі 2007 жылы Lanham Act бойынша сот шешімімен тоқтатылды, себебі Касслердің мәлімдемелері шындыққа сәйкес болса да болмаса да, ол Спенс шағымын білдіргенге дейін үш жылдан астам уақыт бойы оларды жасаған, сондыққа да шағым мерзімінен тыс қалды. Касслер бір жылдан кейін соттан бас тартты, судья Спенске өзінің жаңалық туралы мәлімдемелерін Касслерге қарсы қорғану үшін дәлел ретінде ұсынуға рұқсат бергеннен кейін. Хунлиді Чарльстондағы Уоррен Лаш сақтау орталығында экскурсиялар кезінде көруге болады. Оның көшірмесі Алабама штатының Мобил қаласындағы USS Alabama Battleship Memorial Park-та Алабама және Drum кемелерімен бірге қойылған.
Экипаж
Экипаж құрамында лейтенант Джордж Э. Диксон (командир) (Алабама немесе Огайо штаты), Фрэнк Коллинз (Виргиния штаты), Джозеф Ф. Ридгавей (Мэриленд штаты), Джеймс А. Викс (Флоридада тұратын Солтүстік Каролина азаматы), Арнольд Беккер (Германия), капрал Йохан Фредерик Карлсен (Дания), К. Лампкин (бәлкім, Британ аралдарынан) және Август Миллер (бәлкім, неміс артиллериясының бұрынғы мүшесі) кірді. Су асты кеме командирі лейтенант Джордж Диксоннан басқа, «Ханлидің» ерікті экипажының кім екені ұзақ уақыт бойы құпия болып келді. Смитсониялық институттың Ұлттық табиғи тарих мұражайында жұмыс істейтін физикалық антрополог Дуглас Оусли қалдықтарды зерттеп, төрт адамның американдық, ал қалған төртеуінің еуропалық екенін анықтады. Төрт адам америкалық тағам – жүгері жесе, қалғандары негізінен еуропалық тағам – бидай мен қара бидай жеген. Азамат соғысының құжаттарын зерттеп, мүмкін туыстарымен ДНК-тестілеу жүргізген сот генеалогы Линда Абрамс Диксон мен тағы үш американның қалдықтарын анықтады: Фредериксбургтен (Вирджиния штаты) Фрэнк Г. Коллинз, Джозеф Ридгавей және Джеймс А. Викс. 2004 жылдың 17 сәуірінде экипаж мүшелерінің қалдықтары Чарльстон қаласындағы Магнолия зиратына жерленді. Шараға он мыңнан астам адам қатысты, оның ішінде 6000-ға жуық қайта жандандырушы және 4000-қа жуық кезеңдік киім киген азамат. АҚШ қарулы күштерінің барлық бес түрінен келген сақшылар тобы да шеруге қатысты. Экипаждың тек екеуі Конфедерация штаттарынан болса да, барлығы Конфедерацияның толық құрметімен, соның ішінде «Стайнлз Баннер» деп аталатын Конфедерацияның екінші ұлттық туымен бірге жерленді. 2002 жылы тағы бір жайт болды. Зерттеуді басқарған Мария Якобсен лейтенант Диксонның жанындағы аумақты тексергенде, 1860 жылы соғылған, пішіні бұзылған 20 долларлық алтын монета тапты. Монетаның сыртқы жағы тегістелген еді және оған «Шило, 6 сәуір 1862, G. E. D. – Менің өмірімді сақтаған нәрсем» деген жазу қашалған. Сот-медициналық антрополог лейтенант Диксонның жамбас сүйегінде жазылған жараны тапты. Бұл жайт Диксонның сүйіктісі Куини Беннет оны қорғау үшін монетаны сыйлағандығы туралы отбасылық әңгімемен сәйкес келді. Алайда Беннет пен Диксонның қарым-қатынасы туралы әңгіме археологиялық зерттеулермен расталмады. Диксон Шило шайқасында бұл монетаны өзімен алып жүрді, онда 1862 жылдың 6 сәуірінде жамбасына оқ тиді. Оқ монетаға тиіп, оның аяғын және мүмкін өмірін сақтап қалды. Ол алтын монетаны гравировкалап, сәттілік әкелетін зат ретінде алып жүрді. Дания Ұлттық мұрағатының қызметкері Адам Джон Кронге «Ханлидің» Ж. Ф. Карлсенін анықтады. Йохан Фредерик Карлсен 1841 жылдың 9 сәуірінде Эроскёбинг қаласында дүниеге келді. Ол соңғы рет 1860 жылы Эроскёбингтің халық санағында «теңізші» ретінде тіркелді. Оның әкесі аяқ киім жасаушы ретінде тіркелген, ал «Ханлидегі» Карлсеннің тістерінде әлі де «тігінші ойығы» деп аталатын белгілер бар, бұл оның бала кезінен әкесіне ине-жіппен көмектескенін көрсетеді. 1861 жылы Ж. Ф. Карлсен «Гретта» жүк кемесіне кірді. Кеме 1861 жылдың ақпанында Чарльстонға келді, онда Дания әскери архивінде Карлсен кемені тастап кеткені жазылған. 1861 жылдың маусымында ол Джефферсон Дэвиске (алғашқыда Путнам деп аталған Конфедерацияның жекеше бригінде) жолдас ретінде кірді.
Саяхаттау
Ханли Уоррен Ласх сақтау орталығында қойылған. Орталықта Ханлиден із кескен заттар мен суасты қайығы туралы көрмелер бар.
Танымал мәдениетте
Ханлидің оқиғасы "Ұлы оқиға" телесериалының бірінші бөлімі ("Ханли") тақырыбы болды. Ол 1963 жылдың 27 қыркүйегінде CBS телеарнасында көрсетілді. Лейтенант Диксон рөлін (титрлерде "Лейтенант Диксон" деп қате жазылған) Джеки Купер ойнады. TNT телеарнасының кабельдік фильмге арналған "The Hunley" (1999) Чарльстондағы бекетте болған H. L. Hunley-дің соңғы миссиясының тарихын айтады. Арман Ассанте лейтенант Диксон рөлінде, ал Дональд Сазерленд Ханли жобасында Диксонның тікелей бастығы болған генерал Борегард рөлінде ойнайды. Ханли Конфедерация ардагерлерінің ұлдарының Х. Л. Ханли JROTC сыйлығының шабыт көзі болып табылады, ол мектеп жылында курсанттарға мықты корпустық құндылықтары, құрметі, батылдығы және өз бөлімдеріне адалдығы үшін беріледі. Тим Дорсидің "Стингрей шайқасы" романында шағын есірткі картелі ірі картелдердің есірткі тасымалын су астымен жасауын үлгі етіп алып, Ханлидің көшірмесін жасауға шешім қабылдайды, оның жобаларын Интернеттен жүктеп алады. Дьюк университетінің командасының, Ханли экипажы өкпе жарылысынан қайтыс болды деген қорытындыға келген тәжірибелері туралы әңгіме Рейчел Лэнстің "In the Waves: My Quest to Solve the Mystery of a Civil War Submarine" (2020) атты деректі кітабының тақырыбы болды.