Кіріспе

Ұяшық ішіндегі транскрипция факторларының отбасы

Сигналды транскриптор және транскрипцияны активтеуші (STAT) ақуыздар отбасының мүшелері – ұяшық ішіндегі транскрипция факторлары болып табылады, олар жасушалық иммунитеттің, көбеюдің, апоптоздың және дифференциацияның көптеген аспектілерін қамтамасыз етеді. Олар негізінен мембраналық рецепторлармен байланысты Янус киназалары (JAK) арқылы белсендіріледі. Бұл жолдың бұзылуы алғашқы ісіктерде жиі кездеседі және ісіктердің тірі қалуын жақсартатын және иммуносупрессияға алып келетін ангиогенездің күшеюіне себеп болады. Гендік нокаут зерттеулері STAT ақуыздарының иммундық жүйенің дамуы мен жұмысына қатысатынын және иммундық төзімділікті сақтаумен және ісіктерді бақылаумен байланысты екенін көрсетті.

STAT отбасы

Интерферон жүйесінде алғашқы екі STAT ақуызы анықталды. Сүтқоректілердің жеті STAT отбасы мүшесі анықталған: STAT1, STAT2, STAT3, STAT4, STAT5 (STAT5A және STAT5B) және STAT6. STAT1 гомодимерлері II типті интерферон сигналдауға қатысады және интерферонмен стимуляцияланған гендердің (ISG) экспрессиясын қозғау үшін GAS (Interferon Gamma Activated Sequence) промоторына байланысады. I типті интерферон сигналдау кезінде STAT1-STAT2 гетеродимері IRF9 (Интерферонға жауап беретін фактор) пен бірігіп ISGF3 (Интерферонмен стимуляцияланған гендік фактор) құрайды, ол ISG экспрессиясын тудыру үшін ISRE (Интерферонмен стимуляцияланған жауап элементі) промоторына байланысады.

Құрылымы

Барлық жеті STAT ақуызы ортақ құрылымдық мотивке ие, ол N-терминалды доменнен, одан кейін спираль тәрізді орамадан, ДНК-ға байланысатын доменнен, линкерден, Src гомологиясы 2 (SH2) және C-терминалды трансактивация доменінен тұрады. Көптеген зерттеулер әртүрлі STAT изоформаларын реттеуде осы домендердің әрқайсысының қандай рөл атқаратынын анықтауға бағытталған. N-терминалды және SH2 домендері гомо- немесе гетеродимерлердің түзілуіне көмектеседі, ал спираль тәрізді орама домені ядроға локализация сигналы (NLS) ретінде ішінара жұмыс істейді. Транскрипциялық белсенділік және ДНК-мен байланыс тиісінше трансактивация және ДНК-ға байланысатын домендермен анықталады.

Белсенділендіру

Цитокиндер немесе өсу факторларының жасушадан тыс байланысуы рецептормен байланысты Янус киназаларын белсендіреді, олар STAT ақуызындағы SH2 домендері арқылы димеризацияны күшейтетін нақты тирозин қалдығын фосфорлап белсендіреді. Фосфорланған димер инпортин α/β үштік кешені арқылы ядроға белсенді түрде тасымалданады. Алғашқыда STAT ақуыздары жасырын цитоплазмалық транскрипция факторлары ретінде сипатталған, себебі ядрода тұрақтап қалу үшін фосфорлану қажет деп есептелген. Дегенмен, фосфорланбаған STAT ақуыздары да цитозоль мен ядро арасында қозғалып, ген экспрессиясына қатысады. STAT ядроға жеткен соң, цитокинге сезімтал гендердің промоторлық аймағындағы гамма-активтелген орындар (GAS) деп аталатын консенсус ДНҚ тану мотивтеріне байланысып, транскрипцияны белсендіреді. STAT ақуызын ядролық фосфатазалар дефосфорлап, осылайша STAT белсенділігін жойып, RanGTP кешені арқылы ядродан шығаруға мүмкіндік береді.