Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Штутгарт тісті дөңгелекті темір жолы (German: Zahnradbahn Stuttgart) – Германияның Штутгарт қаласындағы электрлік тісті дөңгелекті темір жол. Германиядағы жалғыз қалалық тісті дөңгелекті темір жол және Бавариялық Цугшпицте темір жолы, Драхенфельс темір жолы және Вендельштейн темір жолымен қатар Германияда жұмыс істейтін төрт тісті дөңгелекті темір жолдың бірі.
The Stuttgart Rack Railway (German: Zahnradbahn Stuttgart) is an electric rack railway in Stuttgart, Germany. It is the only urban rack railway in Germany, and one of only four rack railways operating in Germany, along with the Bavarian Zugspitze Railway, the Drachenfels Railway and the Wendelstein Railway.
Шолу
Штутгарт тұрғындары оны Zacke (ұштырғыш) деп лақаптайды, бұл желі 1884 жылдың 23 тамызында ашылды. Ол Штутгарттың оңтүстік (Мариенплац) және Дегерлох (Альбплац) қалалық аудандарын байланыстырады. Бұл маршрут 1826 жылы Neue Weinsteige салынғанға дейін Filder қалаларына бағытталған негізгі жол болған Alte Weinsteige бойымен өтеді. Маршрут бойымен желі (теңіз деңгейінен) биіктікке көтеріледі. Маршруттағы ең жоғары көлбеу 17,5% (7/40) (Liststrasse мен Pfaffenweg арасында). (Ескі) тісті рельстік теміржол депосына дейінгі тармақ желісінде ең жоғары көлбеу 20,0% (1/5) құрайды. Pfaffenweg және Wielandshöhe аялдамалары арасынан Штутгарт қаласының орталық бөлігін көруге болады. Тісті рельстік теміржол Stuttgarter Straßenbahnen AG (SSB) қалалық теміржол желісінің 10-шы желісі ретінде интеграцияланған. Мариенплацта ол Штутгарт қалалық теміржолының U1, U9 және U34 желілерімен, ал Дегерлохта U5, U6, U8 және U12 желілерімен байланысады. Бұл желі Штутгарттағы екі туристік тартымдылықтың бірі болып табылады; екіншісі – орман зиратына апаратын Штутгарт фуникулері, ол SSB желісінің 20-шы желісі ретінде жұмыс істейді. Кәдімгі VVS билеттері жарамды. Тісті рельстік вагондар велосипедтерді тасымалдау үшін жоғары бағытта тіркемемен жабдықталған.
Affectionately called Zacke (spike) by the residents of Stuttgart, the line was opened on 23 August 1884. It connects the urban districts of Stuttgart South (Marienplatz) and Degerloch (Albplatz). The route runs along the Alte Weinsteige, which was historically the main route to the Filder towns until the Neue Weinsteige was built in 1826. Over its route the line climbs a height of (from AMSL). The maximum grade on the route is 17.5% (7 in 40) (between Liststrasse and Pfaffenweg). On the branch line to the depot of the (old) rack railway yard, the maximum is 20.0% (1 in 5). Between the stops at Pfaffenweg and Wielandshöhe there is a view of Stuttgart's city centre. The rack railway is integrated with the metropolitan railway network of the Stuttgarter Straßenbahnen AG (SSB) as Line 10. At Marienplatz it connects with Stuttgart Stadtbahn lines U1, U9 and U34 and at Degerloch it connects with lines U5, U6, U8 and U12. The line is one of two working railway lines that are tourist attractions in Stuttgart; the other being the Stuttgart funicular railway that leads to the forest cemetery, and operates as SSB line 20. The ordinary VVS tickets are valid. The rack railway cars includes a trailer in uphill direction for transporting bicycles.
Тарих
23 тамыз 1884 жыл: Фильдербан желісінің алғашқы бөлігі – Штутгарт-Дегерлох тік темір жолының Риггенбах жүйесімен жұмыс істейтін, 1000 мм кеңдігі бар бумен тартылатын темір жолы ретінде ашылуы. Фильдербан компаниясы Штутгарттан Дегерлох станциясына дейінгі маршрутты басқарды. 1902 жыл: Дегерлохтан Хоэнхаймға және Мёрингеннен Вайхингенге дейінгі рельстік және жабысу жолдарының электрлендірілуі. Ракалық темір жол желісін электрлендіру техникалық мәселелерге байланысты екі жылға кешіктірілді. 1903 жыл: 1904 жылға қарай электрмен жұмыс істеу басталды, бумен жұмыс тек жексенбілік саяхаттармен шектелді. 1918 жыл: Соғыс кезеңінде бумен қызметтердің өсуіне байланысты Швейцарияның Брюнигбан темір жолынан екі қосымша бу локомотиві алынды. 1920 жыл: Фильдербан Штутгарт қаласының меншігіне өтті және басқаруы Штутгарт трамвайларына (Stuttgarter Straßenbahnen) берілді. 1921 жыл: Бумен жұмыс тоқтатылды. 1926 жыл: Ракалық темір жол мен Фильдербандағы барлық жолаушылар вагондары SSB түсіне боялды. Алайда, SSB-ге тиесілі көліктерді Фильдербанға тиесілі көліктерден ажырату үшін соңғыларының көлік нөмірлеріне әріп "F" қосылды. 1934 жыл: Фильдербан мен ракалық темір жол Штутгарт трамвайларының меншігіне өтті. 1935 жыл: 3 осьті екі алғашқы вагон жеткізілді, №101 (1982 жылға дейін қызметте) және №102 (1974 жылы зақымдану салдарынан жарамсыз деп танылды). 1936 жыл: Трамвайларға ауысуды жақсарту мақсатында Штутгарт темір жолының терминалды станциясы аңғардан Мариенплацқа көшірілді. 1937 жыл: 103 нөміріндегі моторлық вагон SSB-ге жеткізілген алғашқы толығымен болаттан жасалған көлік болды. 1950 жыл: Екінші буын вагондарының соңғы екі вагоны жеткізілді, №104 (қазіргі мұражай вагоны) және №105 (1995 жылы бөлшектелді). 1954 жыл: Бірінші буынның соңғы вагоны, №109, қызметтен алынды. 1956 жыл: Көбейген мектептік трафиктерді басқару үшін Фильдербаннан тіркемелер ракалық темір жолына ауыстырылды. Алайда, мұндай ауыстырулар өте сирек жасалды және 1965 жылға дейін ғана жалғасты, содан кейін тоқтатылды. 1965 жыл: Ескі құйма темір көпір (өндірушісі Maschinenfabrik Esslingen болғандықтан, оны бастапқыда Түркияға жеткізуді жоспарлағандықтан, көбінесе "түрік көпірі" деп аталады) Неу-Вайнштейге арналған қазіргі темір бетон көпірмен ауыстырылды. 1971 жыл: Мариенплацтағы жол конфигурациясының өзгеруі және метро станциясының құрылысы нәтижесінде Мариенплацтағы екі жолды аңғар станциясы бір жолды станциямен ауыстырылды, оның жартысы су қоймасының үстіндегі көпірде орналасқан (кейін су қоймасы толтырылды). 1974 жыл: Жақында қызметтен алынған №102 вагоны Штутгарттың Шешенбілік шеруіндегі көрме ретінде көрсетілді. 1977 жыл: Ракалық темір жолының Дегерлох станциясының қайта құрылуы нәтижесінде жабысу темір жолымен байланыстыратын жол алынып тасталды және ракалық темір жолы SSB желісінің қалған бөлігінен оқшауланды. 1978 жыл: Үш вагонмен жұмыс істеу әдеттен тыс болды. 1980 жыл: ZT 4 типіндегі жаңа вагондарды пайдалану үшін ракалық темір жолының барлық жолдары жаңартылды. 1982 жыл: ZT 4 моторлық вагондары метрополитен теміржол желісіне енгізілді. Компанияның жобалаған демонстрациялық вагонында көлбеу жолда велосипедтерді тасымалдау бойынша сынақтар жүргізілді. 1984 жыл: 100 жылдық мерейтой тойланды және 104-ші моторлық вагон мен 120-ші демонстрациялық вагонмен дәстүрлі ракалық темір жол бағытында соңғы мектептік сапар жасалды. 1989 жыл: ZT4 вагондарының бұрынғы иық есіктері DT8 вагондарының тиісті сыртқы иық есіктерімен ауыстырылды. 1992 жыл: 1896 жылы салынған 117 нөміріндегі вагон Нершеймдегі Härtsfeld Museum Railway (HMB) мұражайына сатылды. Бұрын оны жеке коллекционер ескерткіш ретінде көрсеткен. Қазір мұражай оны өз желісінде тар жолды жолаушылар вагоны ретінде пайдаланады. 1994 жыл: Қалалық теміржолмен байланысты жақсарту үшін маршруттың жоғарғы бөлігі Albplatz-қа дейін ұзартылды. 2002 жыл: Толығымен қайта жаңартылған және модернизацияланған Мариенплацта қайта салынған терминал мен көпір қайта ашылды (6 желтоқсан). 2004 жыл: Жолдың жоғарғы құрылысы ауыстырылды; жаңа, сәл таррақ ракалық рельстің бір бөлігі төселді. 2022 жыл: Штадлер Рейл компаниясы жасаған ZT 4.2 төртінші буын вагондары 40 жылдан астам қызмет еткен ZT 4 вагондарын ауыстыру үшін пайдалануға енгізілді.
23 August 1884: Opening of the Stuttgart Degerloch rack railway, the first section of the Filderbahn line, as a narrow gauge (1000) steam operated railway with a Riggenbach system. The Filderbahn Company operated the route from Stuttgart to Degerloch station. 1902: Electrification of the rack railway and the adhesion routes from Degerloch to Hohenheim and from Möhringen to Vaihingen. Electrification of the rack railway line was delayed by two years due to technical problems. 1903: Relocation of the passing track from Haigst to Wielandshöhe. 1904: Electrical operation begins on the rack railway, steam operation limited to Sunday excursions. 1918: Two additional steam engines taken over second hand from the Swiss Brünigbahn railway for steam services which had increased due to the war. 1920: Filderbahn taken over by the city of Stuttgart and its management transferred to the Stuttgarter Straßenbahnen (Stuttgart Tramways). 1921: Steam operations ended. 1926: All passenger coaches on the rack railway and Filderbahn repainted to SSB livery. However, to distinguish SSB owned vehicles from Filderbahn owned vehicles, the latter provisionally prefixed their vehicle numbers with the letter "F". 1934: Filderbahn and the rack railway transfer to the ownership of the Stuttgarter Straßenbahnen. 1935: First two railcars with 3 axles are delivered, number 101 (in service until 1982) and 102 (scrapped due to damage in 1974). 1936: Relocation of the rack railway's Stuttgart terminal station from the valley to Marienplatz to improve transfers to the trams. 1937: Motor coach 103 was the first vehicle built entirely of steel to be delivered to the SSB. 1950: Last two coaches of the second generation railcars delivered, number 104 (today a museum railcar) and 105 (dismantled in 1995). 1954: Last railcar of the first generation, number 109, is taken out of service. 1956: Transfer of trailer(s) from the Filderbahn to the rack railway to handle the increased school traffic. This was however extremely rarely done and then only up to 1965 when the practice was discontinued. 1965: Replacement of the old cast iron bridge (commonly called the Turkish bridge because its manufacturer, Maschinenfabrik Esslingen, originally intended to deliver the bridge to Turkey.) over the Neue Weinsteige by the present day reinforced concrete bridge. 1971: As a result of changes to the track layout at Marienplatz and the construction of the underground station the double tracked valley station at Marienplatz was replaced by a single tracked station, half of which is located on the bridge across a water reservoir (later filled in). 1974: Railcar number 102, recently taken out of service, is paraded in the Stuttgart Shrove Tuesday procession as an attraction. 1977: As a result of the rebuilding of the rack railway's Degerloch station, the connecting track to the adhesion railway was lifted and the rack railway became isolated from the rest of the SSB network. 1978: Cessation of routine three coach working. 1980: Refurbishing of the complete rack railway track for use with newly commissioned railcars of type ZT 4. 1982: Introduction of modern ZT 4 motor coaches into the metropolitan railway network. Trials on transporting bicycles on the inclined line in a demonstration wagon designed by the company. 1984: Centenary celebrations and last school run on the traditional rack railway route by motor coach 104 and demonstration car 120. 1989: Replacement of the former swinging leaf doors on the ZT4 by appropriate external swing out doors on the DT8. 1992: Sale of display car 117 (built 1896) to the Härtsfeld Museum Railway (HMB) in Neresheim. Hitherto it had been displayed by a private collector as a monument. The museum employs it today as narrow gauge passenger vehicle on its own line. 1994: Extension of the route at the top of the line to the Albplatz to improve the connection to the metropolitan railway. 2002: Reopening of the rebuilt terminal and bridge at the entirely redesigned and modernized Marienplatz (6 December). 2004: Replacement of the track superstructure; partial laying of a new, slightly narrower rack rail. 2022: The fourth generation of railcars ZT 4.2 made by Stadler Rail is introduced to replace the ZT 4 after more than 40 years of service.