Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тжурунга, сондай-ақ Чуринга және Тжуринга деп те жазылады, Орталық Австралияның Арренте (Аранда, Арунта) топтарына жататын аборигендер үшін діни маңызы бар нысан. Бұл сөз Арренте тіліндегі Tywerenge сөзінен шыққан, ол "қасиетті" немесе "қымбат" дегенді білдіреді. Тжурунганың аборигендер үшін кең және нақтыланбаған маңызы болуы мүмкін. Олар қасиетті обрядтарда, бұқа дауысы шығару құралдары ретінде, қасиетті жер суреттерінде, салтанатты тіректерде, салтанатты бас киімдерде, қасиетті әндерде және қасиетті топырақ үйінділерінде түрліше қолданылуы мүмкін.
Object of religious significance to some Central Australian Aboriginal people
A Tjurunga, also spelt Churinga and Tjuringa, is an object considered to be of religious significance by Central Australian Aboriginal people of the Arrernte (Aranda, Arunta) groups. The word derives from the Arrernte word Tywerenge which means sacred or precious. Tjurunga often had a wide and indeterminate native significance. They may be used variously in sacred ceremonies, as bullroarers, in sacred ground paintings, in ceremonial poles, in ceremonial headgear, in sacred chants and in sacred earth mounds.
Мағынасы
Жалпы алғанда, тжурунга – жеке немесе топ иелеріне тиесілі қасиетті тастар мен ағаш заттарды, сондай-ақ олармен байланысты аңыздар, әндер мен рәсімдерді білдіреді. Олар арренте, лурития, каитиш, унматджера және иллпира халықтары арасында кездесетін. Бұл заттар көбінесе жылтыратылған тас немесе ағаштан жасалған сопақ пішіндес болады. Кейбір заттарға шаш немесе жіп тігілген, еуропалықтар оларды "буль реулер" деп атаған. Әр тжурунганың үстінде оған тиесілі топтың тотемі бейнеленген. Тжурунга өте қасиетті, тіпті олар соншалықты қасиетті саналады ki, оларды көруге тек қана бірнеше адамға рұқсат етіледі, ал олардың суретін жариялау дінге қарсы болып есептеледі. Дюркгейм "чуринга" сөзі әдетте зат есім болып табылады, бірақ "қасиетті" мағынасында сын есім ретінде де қолданылуы мүмкін деп санайды. Карл Стрехлоу тжурунга терминін құпия және жеке мағынасында аударған. Тжу – "жасырын" немесе "құпия", ал рунга – "мен үшін жеке" дегенді білдіреді. Кемпе бұл аудармаға қарсы шығып, тжу "үлкен", "қуатты" немесе "қасиетті" мағынасын білдіреді, ал рунга жеке меншікке қатысты емес деп ұсынған.
Generally speaking, tjurunga denote sacred stone or wooden objects possessed by private or group owners together with the legends, chants, and ceremonies associated with them. They were present among the Arrernte, the Luritja, the Kaitish, the Unmatjera, and the Illpirra. These items are most commonly oblong pieces of polished stone or wood. Some of these items have hair or string strung through them and were named "bull roarers" by Europeans. Upon each tjurunga is a totem of the group to which it belongs. Tjurunga are highly sacred, in fact, they are considered so sacred that only a few are able to see them and likewise it is considered sacrilegious to publish a picture of them. Durkheim suggests that the name "churinga" is normally a noun, but can also be used as an adjective meaning "sacred". The term Tjurunga was translated by Carl Strehlow to mean something similar to secret and personal. Tju means "hidden" or "secret", and runga means "that which is personal to me". Kempe argued against this translation and suggested that Tju means "great", "powerful", or "sacred" and that runga did not translate into personal ownership.
Меншік
Арренте топтарының арасында киелі тжурунганың иелігі негізінен әрбір жеке мүшесінің "туған орны" арқылы, аталық тотемдік кланға қатысты анықталды. Бұл жәдігерлер қасиетті саналатындықтан, оларға қол жеткізу мүмкіндігі шектеулі, тек шамалы адамдар ғана көре алады. ХХ ғасырдың басында және одан бұрын, тек қана қатырылған еркектер ғана осы қасиетті заттарды көруге немесе ұстауға құқылы болды. Әйелдер мен қатырылмаған еркектерге оларды ұстауға немесе жақыннан көруге рұхсат етілмеді, тек алыстан ғана қарауға болатын. Тжурунгалар тайпаның қалған бөлігінен бөлек, қасиетті жерде сақтауға алынды, ол жерге де қатырылмағандар мен әйелдердің кіруіне тыйым салынды. Стрехлоу сияқты кейбір теоретиктер бұл жәдігерлердің Орталық Австралияда жеке тұлғаларға заңды түрде тиесілі болатын мүліктің өте сирек түрлерінің бірі екенін айтса, Дюркгейм мен Кемпе тжурунганың жеке тұлғаға тиесілі бола алмайтынын мәлімдейді. Мысалы, Дюркгейм былай деп жазады: "Ренга сөзінің мағынасы туралы күмәндануға негіз бар. Эмуның рәсімдері Эму кланының барлық мүшелеріне тиесілі; олардың барлығы оларға қатыса алады; олар ешбір мүшенің жеке меншігі емес." Соңғы онжылдықтарда осы қасиетті заттарды мұражай коллекцияларынан олардың дәстүрлі иелеріне қайтару жөніндегі шаралар қолға алынуда.
The ownership of sacred tjurunga amongst the Arrernte groups was determined largely by "the conception site" of every individual member of a patrilineal totemic clan. Because these relics are considered sacred, their availability is limited to a small number of people. During the early 20th century and before, only initiated males were able to see or touch these sacred objects. Women and uninitiated males were not allowed to touch them or see them, except from a far distance. The tjurunga were kept separately from the rest of the clan in a sacred location that was also unavailable to the uninitiated and women. While some theorists, such as Strehlow, have suggested these relics are amongst the very few forms of property which may be owned legitimately by individual persons in Central Australia, Durkheim and Kempe contend that the tjurunga cannot be owned by an individual. For example, Durkheim writes, "As concerns the meaning of the word runga, that seems very doubtful. The ceremonies of the Emu belong to all the members of the Emu clan; all can participate in them; they are not the personal property of any member." In recent decades there have been moves to repatriate these sacred objects from museum collections back to their traditional owners.
Діни аспектілері
Көптеген аңыздарда ата-бабалардың өздері оларды қолданып, ең қадірлі мүліктері ретінде сақтапты. Мұндай аңыздар осы тжурунгалардың өмірді күшейтетін, сиқырлы қасиеттерін баса көрсетеді. Ата-баба өз тжурунгасын өзінің бір бөлігі деп есептеген және бейтаныс адамдар оның өмірінің мәнін ұрлап кетуі мүмкін деп үнемі алаңдайтын. Сондықтан аңыздарда ұрлық және қарақорлық туралы, сондай-ақ одан кез келген кек алу туралы көптеген оқиғалар кездеседі. Тюрингалардың сиқырлы күші бар деп саналған. Оларды денеге ыдыратып, қасиеттілік сыйлау және жараларды жазу сияқты істер үшін қолданған. Тжуринга жеке адамға пайдалы болғанымен, кланның ұжымдық тағдыры да осы заттармен байланысты деп есептелген. Себебі, тжурингада топты бейнелейтін тотемдік сурет болған. Жеке тжурунгаға ие болуға жеткілікті білімді жинау ұзақ, қиын және кейде өте ауыртпалы болған. Практикалар түрлі топтар арасында әртүрлі болған. Тед Стрехлоу Солтүстік, Оңтүстік және Батыс Арренте топтарының ер адамдары соңғы қадамдардан кейін бірнеше жыл бойы сынақтан өтуге мәжбүр болғанын айтады.
In many myths the ancestors themselves are said to have used them and stored them away as their most treasured possessions. Such myths emphasise the life holding magical properties of these tjurungas. The ancestor regarded his tjurunga as portions of his own being; and is always worried that strangers might come and rob him of the very essence of his life. Accordingly, legends abound with stories of theft and robbery, and the very fierce vengeance exacted. Tjuringa were thought to have magical properties. They would be rubbed on the body to confer sacredness onto the subject and to do things such as heal wounds. While tjuringa were useful to the individual, the clan's collective fate was also considered to be tied up with the items. After all, it was the totemic image that provided representation for the group on the tjuringa. The acquisition of sufficient knowledge leading to possession of personal tjurunga was long, difficult and sometimes extremely painful. Practices differed amongst the various groups. Ted Strehlow describes how the men from the Northern, Southern and Western Arrernte groups were put on probation for several years after their last initiations.
Салтанатты маңызы
Тжурунгалар – бұл тотемнің ата-бабасының құнарлылығының белгілі бір бөлігінің айқын көрінісі. Ата-бабаның денесі уақыт, өзгерістер және тозуға төтеп бере алатын нәрсеге ғана айналады. Тас тжурунгалар ата-бабалардың өзі жасаған деп есептелді. Ағаштан жасалған тжурунгалар "табылмаған" нақты тжурунганың символы болып табылады. Бұл "адам қолымен жасалған" тжурунгалар сөзсіз қасиетті заттар ретінде қабылданатын. Жас адам тжурунга денесін алғанда жиырма бес жаста болуы мүмкін. Бірақ ең қасиетті әндер мен оған байланысты рәсімдер оған тиесілі болуы жиі отыз бес немесе қырық жасқа дейін күтеді. Ол өсе келе және лайықты екенін көрсетіп тұрғанда, өзінің тотемдік руына тиесілі тжурунганың үлесі арта түседі. Соңында ол бүкіл рудың ежелгі дәстүрлерін сақтаушы, еңбектің құрметті өкілдерінің құрамына кіруі мүмкін. 1933 жылы Стрехлоу Орталық Австралияға ақ адамдар келгеннен кейін, шетелдік бұзушылар жалдаған жас жігіттерді олардың руының қарттары тығыз бақылағанын атап өтті. Көп жағдайда, егер жас жігіттер ағаларына сыйлықтарын жомарттықпен бермесе, осы лайықсыз жас ұрпаққа билік пен маңызды әндер мен рәсімдер берілмейтін. Қарттардың қайтысымен, мұндай әндер мен рәсімдер ұмытылып, жоғалып кетті.
The tjurunga were visible embodiments of some part of the fertility of the great ancestor of the totem in question. The body of the ancestor merely undergoes a transmutation into something that will weather all the assaults of time, change and decay. Stone tjurunga were thought to have been made by the ancestors themselves. The wooden tjurunga made by the old men are symbolical of the actual tjurunga which "cannot be found". These "man made" tjurunga were accepted without reservation as sacred objects. At the time of receiving his tjurunga body a young man may be twenty five years of age. He will often be thirty five or forty years of age before the most sacred chants and ceremonies that are linked with it have passed into his possession. As he grows older and continues to demonstrate his worthiness, he receives an ever increasing share in the tjurunga owned by his own totemic clan. Eventually he may become a member of the assembly of senior Lawmen who are honoured trustees for the ancient traditions of the whole clan. In 1933, Strehlow noted that after the advent of white men to Central Australia, the young men employed by the foreign intruders were watched very closely by the old men of their group. In many cases, unless the young men were outstandingly generous in their gifts towards their elders, no ceremonies or chants of power and importance were handed on to this unworthy younger generation. With the death of the old men such chants and ceremonies passed into oblivion.
Абориген өнерінің әсері
Қапа Мбитжана Тжамитжинпа және Анатжари Тжакамарра сияқты ертедегі Папунья суретшілері өз суреттерінде тжурунганы бейнелейді. Бастапқы Папунья суретшілері тжурунгада кездесетін сол символдар мен суреттерді боялған мата мен тақтаға көшірді. Бұл ертедегі суреттер тжурунгадағы ойылған тақталар мен тастардағыдай, сол құпия қасиетті білімді қамтиды. Бұл практика көп ұзамай, Клиффорд Поссум сияқты суретшілердің нүктелердің артына жасыруымен аяқталды. Осы аймақтағы абориген өнерімен байланысты көптеген символдар, мысалы, концентрлі шеңберлер, U пішіндері және толқынды сызықтардың бәрі тжурунганың бұрынғы суреттерінен алынған.
Early Papunya artists like Kaapa Mbitjana Tjampitjinpa and Anatjari Tjakamarra show tjurunga in their paintings. Other early Papunya artists transferred the same symbols and designs found on tjurunga onto painted canvas and board. These early paintings contained the same secret sacred knowledge as found on tjurunga incised boards and stones. This practice only lasted a short time before these secret sacred symbols were hidden by artist like Clifford Possum behind veils of dots. Most of the symbols people associate with aboriginal art from this region like concentric circles, U shapes and wavy lines all come from earlier designs on tjurunga.
Тарихи зерттеулермен байланысы
Бұл қасиетті жәдігерлер ерте еуропалық антропологтар мен әлеуметтанушылардың қызығушылығын тудырды, олар тотемдік діннің мәнін және қасиеттілік ұғымын зерттеді. Спенсер, Гиллен, Стрехлоу, Кемпе және Дюркгейм сияқты ғалымдар тжурунганы зерттеді. Дюркгейм өзінің "Діни өмірдің бастапқы формалары" (1912) атты маңызды еңбегінде тжурунганың мәнін талқылайды. Ол тжурунганы қасиетті нысанның архетипі деп есептеді.
These sacred relics were of high interest to early European anthropologists and sociologists, who were studying the nature of totemic religion and the sacred. Scholars such as Spencer, Gillen, Strehlow, Kempe and Durkheim all studied tjurunga. Durkheim discusses the nature of tjurunga throughout his seminal work The Elementary Forms of Religious Life (1912). He considered the tjurunga to be an archetype of the sacred item.