Уэльстің Свонси қаласындағы Клайдач ауылы

Кіріспе

Уэльстегі Суонсидегі ауыл

Клайдах – Уэльстің Суонси қаласындағы ауыл және қауымдастық, Клайдах бөлімі мен Ллангифелах приходының құрамында. Ол Суонси қаласының орталығынан солтүстік-шығысқа қарай 6 миль (10 км) қашықтықта орналасқан. 2011 жылы халық саны 7 503 адамды құрады. Халықтың 24 пайызы үшін уэльс тілі ана тілі болып табылады, сонымен қатар уэльс және ағылшыз тілдерінде оқытатын мектептер бар. Ауыл M4 тас жолына жақын орналасқан, оған айналма жол арқылы немесе Ениставе арқылы ескі жолмен қол жеткізуге болады. Қауымдастыққа Глайс ауылының бір бөлігі кіреді.

Тарих

1800 жылдары Клайдах өте шағын қауымдастық еді, тіпті оны қауым деп атауға да болар ма екені белгісіз. Сол кездегі карталар Клайдахтың «Маунт Плезант» (жоғары көшедегі дүкендер орналасқан аймақ), «Фэрдре» (Вардре жолына ең жақын аймақты қамтитын), «Даун» (бұрынғы «Даун Фарм» аймағы) деген кіші аудандардан тұратынын көрсетеді. Бұл жерлер қазір Клайдахтағы Фермерлер Армздың артында және «Ти Гвин Роуд» төменгі жағында орналасқан. Сондай-ақ, Ти Гвин деп аталатын аймақ та болды, себебі Ти Гвин / Ақ үй сол жерде орналасқан. Ти Гвинге дейін баратын жол қазір Ти Гвин жолы деп аталады, сондай-ақ Крейг Кефн Парк жанындағы «Код Кей Дю» да бар. 1878 жылғы Клайдах картасы (Свонси қалалық орталығындағы Мұрағат қызметінде қарауға болады) 1-ші Сент-Джон жолының бастапқыда ескі «Сент-Джон қыздар, ұлдар және нәрестелер мектебі» болғанын көрсетеді, ол Мондтың жанындағы Капель ғимаратындағы дүкендерге жақын орналасқан Сент-Джон шіркеуімен байланысты болған. Қазіргі Clydach Infants ғимаратының орнында тағы бір мектеп көрсетілген, ол да қыздар/ұлдар мен нәрестелерге арналған. 1899 жылғы картада Клайдах қауымдастығының базасы кеңейген, Твин-и-Бедв жолындағы мектепке қосымша құрылыс салынған және сол көшенің жоғарырақ тұсында тағы бір мектеп салынған. Осы кезде Сент-Джон мектебі жалпы білім беру үшін емес, жексенбілік мектеп ретінде пайдаланылған. Мектептерден алыс емес жерде «Принц Льюэллин көшесі» деп аталатын, қазір «Фабрика жолы» деп белгілі болған Клайдах жүн фабрикасы орналасқан. Сент-Мэри шіркеуі осы картада көрсетілмеген және бос ашық кеңістік ретінде белгіленген. 1918 жылы жексенбілік мектеп әлі де картада көрсетілген, ол Маунт Плезантқа жақын Вардре ауданында орналасқан, ал Грейг Фелин Абер Клайдах деп аталған. Лон Роуд пен Брин Майр маңындағы Клайдахтың жоғарғы бөлігі Үстіңгі Фордж деп аталған, бірақ жергілікті тұрғындар оны «Санни Банк» деп атамайды. Ескерту: «Санни Банк» атауы осы күнге дейін (2012 жылғы маусым) қарастырылған карталарда кездеспеген. 19 ғасырдың басында Клайдах Суонси аңғарындағы шағын ауыл болған. Оңтүстік Уэльс аңғарларындағы көмір өнеркәсіптік революция кезінде бағалы тауар болғандықтан, Клайдах Суонси мен көптеген кен орындары мен ауыр металл өнеркәсіптері арасындағы тауарларды тасымалдау үшін дамыған маңызды жолға айналған. 1794 және 1798 жылдар аралығында Клайдахтың ортасынан 16 миль (26 км) ұзындықтағы Суонси каналы салынған. Ол жылына 400 000 тонна көмірді Исталиферадан Суонси портына тасымалдау үшін салынған. Канал 1902 жылға дейін, алғашқы шығынға ұшырағанға дейін пайдалы болды. Бұл кіріс пен пайданың төмендеуіне негізінен оның бәсекелесі – Swansea Vale Railway компаниясымен бәсекелесуі себеп болды. Суонси каналы арқылы соңғы тасымалдау 1931 жылы Клайдахтан Суонсиге көмір тасымалдану кезінде жүзеге асырылды. Одан кейін де каналда қайықтар жүріп тұрды, бірақ тек техникалық жұмыстар үшін, ал 1958 жылы Клайдахта атпен сүйрейтін қайықтар соңғы рет тіркелген. Каналдың бастапқы 16 мильдік (26 км) ұзындығының 8 шақырымы (5 миль) ғана сақталған.

In the 1800s, Clydach was a very small community if it could even be called that. Maps from then show Clydach to consist of sub areas namely 'Mount Pleasant' (the area by high street shops), 'Faerdre' (covering the area nearest to Vardre Road), 'Down' the area that was once 'Down Farm' which is now land laying behind the Farmer's Arms, Clydach and below 'Ty gwyn Road'. There was also an area called Ty Gwyn as Ty Gwyn/White House was present on the land. The road leading to Ty Gwyn is now Ty Gwyn Road and also 'Coed Cae Du' near Craig Cefn Parc. The map of c. 1878 Clydach (which can be viewed at the Archive Service at Swansea Civic Centre) shows that number 1 St John's Road was originally the old 'St John's School for Girls, Boys and Infants', which was linked to St John's Church near the shops at Capel Buildings near the Mond. A second school is shown where the current building of Clydach Infants stands which is also for girls/boys and infants. On a map dated 1899 Clydach has grown substantially to have a larger community base with the school on Twyn y Bedw Road being expended upon and a 2nd school being built just a little farther up the same street. The St John's School was by this point being used as a Sunday school and not for general education. There was a Clydach woollen factory not far from the schools on a road named 'Prince Llewellyn Street' or as it is now known 'Factory Road'. St Mary's Church is not on this map and is shown as a blank open space. In 1918 the Sunday school is still showing on the map under the area name of Vardre close to Mount Pleasant and Graig Felin was known as Aber Clydach. The top of Clydach near Lone Road and Bryn Mair was named Upper Forge not yet having its slang title of 'Sunny Bank' with the locals. Note: Sunny Bank does not appear by name on any maps seen to date (June 2012). In the early 19th century, Clydach was a small village in the Swansea Valley. As the coal in the South Wales Valleys was a valuable commodity during the Industrial Revolution, Clydach experienced growth as a through road for transporting goods between Swansea and the many mines and heavy metal industries. The 16 mile (26 km) long Swansea Canal was built through the centre of Clydach between 1794 and 1798. It was constructed to transport up to 400,000 tonnes of coal a year from Ystalyfera to Swansea port. The canal remained profitable until 1902, when losses were first reported. This decline in revenue and profits was largely due to the competition from its rival the Swansea Vale Railway. The last commercial cargo carried on the Swansea Canal was in 1931 when coal was conveyed from Clydach to Swansea. Boats continued to operate on the canal after that date but only for maintenance work, with horse drawn boats last recorded in Clydach in 1958. Only 5 mile (8 km) of the canal's original length of 16 mile (26 km) remain.

Денсаулық сақтау

Қала 2015 жылы жабылғанға дейін Клайдах соғыс ескерткіші ауруханасының артықшылықтарын көрді. Қызыл кірпіштен салынған басты ғимарат 2017 жылы бұрынғы әскери қызметшілер үшін пәтерлерге айналдырылды. Оңтүстік Уэльсте әрекет ететін Pobl Group жетекшілігімен жүзеге асырылған қолжетімді бағдарлама аясында жерге сегіз үй және екі коттедж салынды.

Жоғары көше

Қаланың басты сауда орталығы – Клайдах Хай-стрит орталығы жақсартуға үлкен инвестициялар жасады. Бұл жобаларға жолдың қайта жаңартылуы және жаңа жабынмен жабу, асфальт тротуарлардың орнына жаңа тас плиткалар төсеу, жаңа ағаштар отырғызу, жаңа орындықтар мен велосипед тұрақтары орнату кірді. Жұмыс Cwmni Clydach Development Trust ұйымына тапсырылды, ал жобаларға қаржыландыру Уэльс даму агенттігі және Суонси қалалық кеңесі тарапынан жүзеге асырылды. Жергілікті кәсіпкерлерге дүкендерінің сыртқы көрінісін жақсарту үшін 130 000 фунт стерлингтен астам сомада грант бөлінді.

Клайдах мұнай өңдеу зауыты

Клайдах мұнай өңдеу зауыты, "Монд" деп аталатын, 20-ғасырдың басында никель карбонил процесін ойлап тапқан Людвиг Монд салған. Ол 1902 жылы өндіріске кірісті. Бұл Еуропадағы ең ірі никель мұнай өңдеу зауыты. Ол 100% Vale компаниясына тиесілі және никель ұнтағын, никель гранулаларын және басқа да никельмен қапталған материалдарды өндіреді. Сонымен қатар, зауытта никель көбігін өндіретін цех бар, ол жақында ғана Toyota Prius автомобильдерінің қуат элементтеріне қажетті никель көбігінің жалғыз жеткізушісі болды; қазір өндіріс Қытайдағы зауытқа көшірілді. Зауыт көп жылдар бойы ауылдың орталығы және Суонси аңғарындағы ең ірі жұмыс берушілердің бірі болды. 1910 жылы ауыл халқының 40%-дан астамы осы мұнай өңдеу зауытында жұмыс істеді. Бүгінде өңдеу процесін жақсарту және өнімдерді ұтымды ету арқасында зауытта 240-тан астам адам жұмыс істейді, бұл ауыл халқының 3%-ын құрайды. Мұнай өңдеу зауыты эмиссияны және ластаушы заттарды азайту бойынша үлкен прогресс жасады. Мұнай өңдеу зауытының қасында ағатын Таве өзеніне қайтадан лосось пен форель шабақтап өсіп жатыр. Дегенмен, мұнай өңдеу зауыты – ірі сақтандыру қаупі регламенттерін бақылау (COMAH) бойынша жоғары деңгейдегі объекті, өйткені оның технологиялық процесінің ерекшеліктеріне байланысты.

Дін

Клайдахта ағылшын және уэльс тілінде сөйлейтін адамдарға қызмет ететін бірнеше шіркеулер мен шағын ғибадатханалар бар. Клайдах – Уэльс шіркеуінің приходы, ал приход шіркеуі – Хай-стриттегі Әулие Мария шіркеуі. Басқа ағылшын тіліндегі шіркеулерге Lighthouse Church (Ассамблеялардың шіркеуі), Bethel Evangelical Church және St. Benedicts (Рим католик шіркеуі) кіреді. Клайдахта екі уэльс тіліндегі шағын ғибадатхана сақталған: Calfaria (Уэльс баптистері) және Capel y Nant (Уэльс тәуелсіздері). Capel y Nant 2008 жылы құрылды және бұрынғы Carmel ғибадатханасында жиналады. Бұл шіркеу Hebron және Carmel тәуелсіз ғибадатханаларының бірігуі нәтижесінде құрылды. Capel y Nant сондай-ақ Salem Fardre пресвитериан шіркеуінің мүшелерін қабылдайды және Клайдахтағы ағылшын тіліндегі методист шіркеуімен серіктес. Соңғы кезде қауымда бірнеше уэльс тіліндегі шіркеулер мен шағын ғибадатханалар жабылды, бірақ олардың ғимараттары әлі де сақталып қалған. Олардың ішінде High Street-тегі St. John's және Hebron Road-дағы Hebron бар, оны жергілікті тұрғын үйге айналдырып жатыр, оның отбасы соңғы 100 жылдан бері осы ауылда тұрып келеді. Клайдахта Bethania English Baptist Church, Graig felin де орналасқан. 20 ғасырдың басында "Клайдах тарихы" еңбегін жазған пастор Валентин Эванс осы шіркеудің зиратына жерленген. Capel Road-дағы Ехоба куәгерлерінің Патшалық залы Уэльстегі ең көнелерінің бірі болып саналады.

Монд аңғарының гольф клубы

Бастапқыда тоғыз тесікті (1960-шы жылдарға дейін) INCO (Clydach Refinery) қызметкерлері үшін эксклюзивті ресурс ретінде құрылған бұл гольф алаңы қазір жыл бойында кез келген жас және дағды деңгейіндегі гольфшілерді қабылдайды. Клуб тарихи Суонси аңғарында, бір жағынан Тау өзенімен, екінші жағынан Суонси каналымен шектеліп орналасқан. 2012 жылдың мамыр айында Vale Europe басқаруды сырттан тапсырғаннан кейін клуб Mond Valley Golf Club деп қайта аталды.

Фордж Фахтың қоғамдық ресурстық орталығы

Ескі Клайдах бассейні бұзылғаннан кейін, Cwmni Clydach Development Trust, Forge Fach орналасқан жерде жаңа көп мақсатты қоғамдық ресурстық орталықты құрылысын аяқтады, құны шамамен 1,8 миллион фунт стерлинг. Қаржыландыру Уэльс Ассамблеясы Үкіметі, Суонси қаласы және округі, сондай-ақ Клайдах қауымдастық кеңесі есебінен жүзеге асырылды. Forge Fach, Тауэ өзеніне құятын Төменгі Клайдах өзенінің бөлігі – Фордж-Фах сарқырамаларының жанында орналасқан. Клайдах атауының шығу тегі – осы өзен, ал Клайдах атауы ирланд тіліндегі Cladaugh сөзімен мағыналас келеді, ол «құмды иілген жағажай» дегенді білдіреді. Орталық 2006 жылы ашылды. Онда қоғамдық кафе, толық күндізгі балабақша (Forge Fach Day Nursery), көп мақсатты зал, АКТ (ақпараттық-коммуникациялық технологиялар) жабдықтарымен жабдықталған кабинет, оқу және конференциялар өткізуге арналған жайлар, сондай-ақ сыртқы көп мақсатты ойын алаңы сияқты әртүрлі мүмкіндіктер бар. Бұдан өзге, жергілікті кәсіпкерлер жалға алған, толық жабдықталған кеңселер де бар. Суонси қаласы мен округінің өмір бойы білім беру бөлімі және Суонси университетінің ересектерге білім беру бөлімі орталықты ересектерге арналған білім беру курстарын өткізу үшін пайдаланады. 2011 жылы Суонси қаласы мен округі Forge Fach-та «Waterfall View» күндізгі қызметін ашты. 2013 жылы Cwmni Clydach Development Trust әкімшілікке өтіп, Forge Fach-тың болашағы белгісіз қалды. Суонси кеңесі уақытша түрде нысанды басқаруға алды. Жергілікті тұрғындардан құралған топ Forge Fach-ты денсаулық сақтау, демалыс, әл-ауқат және жүзу орталығына айналдыруды талап етті. 2015 жылдың қазан айында ресурстық орталықты Walsingham Support ұйымына берілді. Бұл ұйым – ересектерге білім алуда қиындықтарға тап болған, ми травмасы бар және күрделі денсаулық мәселелерімен күресіп жатқан адамдарға көмек көрсететін ұлттық қайырымдылық қоры.

Динамикалық тау жынысы

2006 жылы ескі қоғамдық зал ашылды, ол жабық альпинистік орталыққа айналдырылып, "Динамикалық Тас" деп аталды. Қазір бұл Суонси жабық альпинистік орталығына үй иесі. Қабырғалардың биіктігі 12 метр және оларда тік беткейлер, қиылыстар, тіреулер, қабырға жиектері мен аркалар бар.

Клим Клайдх

Cwm Clydach RSPB қорығы ауылдың шетінде, New Inn пабына қарай Craig Cefn Parc жолында орналасқан. Кьюм Клайдак табиғи қорығы бұрын Никсон мен Белл Дрифт кенішінің орны болған. Ол «Никсон» деп лақап аталған және 1960-1961 жылдарға дейін маңызды жұмыс берушілердің бірі еді. Кейін ол сорғы станциясы ретінде қолданылды. Кеніш таудың үстіндегі кеніш болып саналды, тіпті кеніште сирек кездесетін жер асты бу қазандығы да болған. Қазір кеніштен аз қалдықтар ғана сақталған, аңғар бойында басқа NCB және жеке кен орындарының іздерінен өтетін жол бар.

Велоспорт

Клайдах 43-ші ұлттық велосипед жолымен қамтамасыз етілген. Жақында Клайдах пен Глайс арасындағы велосипед жолының бір бөлігінде маңызды жұмыстар атқарылды. Лотереядан қаржы алған Sustrans ұйымы жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге арналған жаңа асфальт жол төседі, ол Таве өзенінің жанынан, Вардре регби клубының артынан басталып, Глайстағы Стейшн-роудта аяқталады. Асфальт жол көбінесе тастап кетілген теміржол жолдарының орнында салынды.

Білім

Клидах бастауыш мектебі мен Грайгфелен бастауыш мектебі – тұрғындар үшін негізгі бастауыш мектептер. Gellionnen Road көшесінде уэльс тіліндегі бастауыш мектеп, Ysgol Gynradd Gymraeg Gellionnen, ал Pontardawe Road көшесінде Рим-католик бастауыш мектебі, St Joseph's орналасқан. 2012 жылдың қыркүйегінен бастап Клидах Infants және Clydach Juniors мектептері біріктіріліп, Клидах бастауыш мектебі болып қайта ұйымдастырылды. Бұл ауылда бұрын Квмтау төменгі жалпы білім беретін мектебі болған. Бұл мектеп үш мектептің бір бөлігі болды, ал өзге серіктестері – Гваен Кей Гурвен төменгі мектебі және Понтардаведегі Квмтау жоғары мектебі. Төменгі мектептер 11-13 жастағы балаларға білім берумен айналысса, міндетті білімнің соңғы үш жылы Понтардаведе оқытылды. Бүгінде Клидах Бірчгроув жалпы білім беретін мектебінің аймағында орналасқан. Дегенмен, Клидахтан көптеген оқушылар Понтардаведегі Квмтауе қоғамдық мектебіне қатысады.

Футбол

Бірнеше футбол командасы – оның ішінде Инко, Клайдах Спорт және Саннибанк WMC – Клайдахта ойнайды, көбісі Нейт және аймақтық лигасының мүшелері. Клайдах Батыс Уэльс Жоғарғы лигасының төртінші деңгейінде ойнайды.

Регби

Вардре регби футбол клубы – Клайдахтағы спорттық нысан. Клайдахтың жас тұрғындары каналдың ар жағындағы алаңдарда жаттығулар жасайды. Клубтың бірінші, екінші және жасөсперімдер командалары бар.