Кіріспе

Килия немесе Килия (Кілія, Килия; Chilia Nouă) - Украинаның оңтүстік-батысындағы Одеса облысындағы Измайл ауданындағы қала. Килиа қалалық громадасының әкімшілігі орналасқан. Килия Дунай дельтасында, Буджактың тарихи Бессарабия ауданында орналасқан; өзеннің арғы жағында Румыниядағы Чилия Вече (Ескі Килия) қаласы орналасқан. Украина мен Румынияны бөліп тұратын Дунай өзенінің Чилиа тармағы осы қаладан шыққан. Халық саны:

Тарих

Дунайдың Чилия тармағының румын жағындағы қала, қазір Чилия Вече (Cтapa Кілія, транслитерация. Stara Kiliia) немесе "Ескі Чилия" грек Византиялықтары κελλία, kellia грек тілінде "астық қоймалары" дегенге тең, бұл атау алғаш рет 1241 жылы парсы жылнамашысы Рашид әл-Дин Хамаданидің еңбектерінде жазылған. Сондықтан Килияны кейде Nova Kiliia деп атайды, яғни "Жаңа Килия". Қазіргі Килияда Генуя Республикасы "Ликостомо" деп аталатын және консул (облыстағы Республиканың өкілі) басқарған үлкен колония құрды. Сол кезден бастап Генуя бекінісінің қорғаныс ойықтары ғана қалды. Қалаға 15 ғасырда Чилия Вечеге билік жүргізген Осман империясына қарсы тұру үшін Молдавияның Ұлы Стефан негізін қалады. Бұл Молдавияның ірі порты болды. Алайда, оны 1484 жылы Осман әскері басып алды. 1570 жылы (хижри 977) Килия қаласында мұсылмандар мен христиандар тұратын. Оның 13 ауданында 298 мұсылман отбасы, 5 ауданында 316 христиан отбасы болды және ол Сұлтанның "хасы" болды, бұл Сұлтанның тікелей иелігіндегі жер меншігі болды. Мұсылмандық аудандардың бірі черкестер ауданы ретінде тіркелді. Килияны орыс армиясы генерал Иван Гудовичтің қолбасшылығымен орыс-түрік соғысы (1787 - 1792) кезінде басып алды. Лондонның "Таймс" газеті "халықтардың 35000-і жалпы қазаға ұшырады" деп жазды. 1792 жылы қала Осман әскеріне қайтарылды, бірақ 1806 жылы оны ресейліктер қайтадан басып алды және 1812 жылы оларға ресми түрде берілді. 1854 жылдың шілдесінде Қырым соғысы кезінде ағылшын-француз флоты бомбалағаннан кейін, ол Париж келісімінде (1856) Румынияға берілді. 1878 жылы (Берлин конгрессі) Килия Буджакпен бірге Ресейге қайтарылды. 1918-1940 жылдар аралығында (соғыс аралығы, Үлкен Румыния) ол қайтадан Румынияның бөлігі болды. 1940 жылдың шілдесінде, Кеңес Одағының ультиматумынан кейін, Румыния Бессарабия мен солтүстік Буковинадан бас тартуға келісті; Кеңес Одағы оны басып алды және Украина ССР-іне келді (ол 1941 жылдан 1944 жылға дейін Румынияның қолында болды, Екінші дүниежүзілік соғыста, бұл уақытта ол Чилия округінің астанасы болды), және Кеңес Одағы тарағаннан кейін тәуелсіз Украинаға өтті. Килиядағы ең көне ғимарат - бұл жартылай жер астындағы Килиядағы Килия шіркеуі, ол 1485 жылға дейін созылуы мүмкін, бірақ шіркеудегі ескі жазуда ол 1647 жылы 10 мамырда құрылған деп айтылады. 2020 жылдың 18 шілдесіне дейін Килия Килия ауданының әкімшілік орталығы болды. Район 2020 жылдың шілдесінде Украинаның әкімшілік реформасының аясында жойылған, ол Одесса облысының Райондарының санын жетіге дейін қысқартты. Килиа ауданы Измайл ауданына қосылды.

Демография

2001 жылғы Украина халық санағы бойынша украиндықтар қала тұрғындарының көпшілігін құрайды. Орыс, молдаван және болгарлар едәуір азшылықты құрайды.