Кіріспе
Израильдегі археологиялық сайт Кедеш (басқаша жазу: Кедеш, Кадеш, Кидесса) - Еврей Киелі кітапта бірнеше рет айтылған, жоғары Ғалилеядағы ежелгі қанахандықтар мен кейіннен исраилдіктердің қонысы. Оның қалдықтары Тель-Кедеште, Израильдің Ливан шекарасындағы қазіргі Кибуц Малкиядан солтүстік-шығысқа қарай 3 км жерде орналасқан. Қадас (осылай-ақ Кадаса; قدس) - Сафадтан солтүстік-шығысқа қарай 17 шақырым жерде орналасқан палестиндік ауыл, 1947-1949 жылдардағы Палестина соғысы кезінде халық санынан айырылды. Британдық Палестинаның шекарасына кірген шиит мұсылмандары мекендеген жеті ауылдың бірі, Кадас қазіргі кезде Киелі кітаптағы ежелгі Кедеш қаласының атымен белгілі. Кейдеш жері жеребе арқылы Нафталим руына берілді, содан кейін Құдайдың бұйрығы бойынша Ешуа оны Леуіліктердің қаласы және Сихем және Кириат-Арба (Хеброн) қалаларымен бірге бас сауғалау қалаларының бірі ретінде белгіледі (Ешуа 20:7 (НИВ)). Б.з.д. 8 ғасырда Солтүстік Исраилдің патшасы Пеханың тұсында Жаңа Ассирия империясының Тиглат Пилезер III Кедешті басып алып, тұрғындарын Ассирияға жер аударады. Кейінірек, б.з.д. V ғасырда Кедеш Ахеменидтер мен Тирлер басқаратын Жоғарғы Ғалилея провинциясының астанасы болған болуы мүмкін. Б.з.д. 259 жылы Кедешті Птолемей Египеті саудагері Кауностың Зеноны Зенон папирустарында атаған. 1 Мақаби кітабында айтылғандай, Кедеш қаласында Ионатан Апф пен Селевкид императоры Димитрий II Никатордың арасында шайқас болды. 145 және 143 жылдар аралығында Кедеш (Кадес) Селевкид патшасы Димитрий II Никаторға қарсы соғыста Джонатан Маккавейдің қолынан құлдырады. Иосиф Флавийдің айтуынша, 66 жылы Иерусалимде болған көтерілістен кейін яһудилер басқа ұлттардың бірнеше қалаларына шабуыл жасады. Бірінші яһуди-рим соғысы кезінде Тит Гиссалалық Иоаннмен шайқасуға кетер алдында сол жерде қостарын тікті. 1997 жылдан 2012 жылға дейін Тель-Кедеш Мичиган университетінің Келси археология мұражайы мен Миннесота университетінің командасы 2010 және 2012 жылдары парсы және эллиндік әкімшілік ғимаратқа назар аударды. Кедесте жүргізілген археологиялық қазбалар бұл қаланың біздің заманымыздың екінші және үшінші ғасырларында өркендеп, үлкен римдік ғибадатхана кешені салынғандығын көрсетті. Евсевий өзінің "Ономастикон" атты еңбегінде бұл жер туралы былай деп жазды: "Кедеш. Нафталим руының жеріндегі діни қызметкерлер тұратын қала. Бұрын бұл қала "Галилеядағы Нафталим руының таулы жерінде" (ЖД). (Езра 9:3) Бұл (қазіргі) Кидисс (Κυδισσός), Панеас маңындағы Тирден жиырма шақырым жерде орналасқан".
Kedesh (alternate spellings: Qedesh, Cadesh, Cydessa) was an ancient Canaanite and later Israelite settlement in Upper Galilee, mentioned few times in the Hebrew Bible. Its remains are located in Tel Kedesh, 3 km northeast of the modern Kibbutz Malkiya in Israel on the Israeli Lebanese border. As Qadas (also Cadasa; قدس), it was a Palestinian village located 17 kilometers northeast of Safad that was depopulated during the 1947–1949 Palestine war. One of seven villages populated by Shia Muslims, called the Metawalis, that fell within the boundaries of British Mandate Palestine, Qadas is today known as the tell of the ancient biblical city of Kedesh. Ownership of Kedesh was turned over by lot to the Tribe of Naphtali and subsequently, at the command of God, Kedesh was set apart by Joshua as a Levitical city and one of the Cities of Refuge along with Shechem and Kiriath Arba (Hebron) (Joshua 20:7 (NIV)). In the 8th century BCE, during the reign of Pekah, king of Northern Israel, Tiglath Pileser III of the Neo Assyrian Empire took Kedesh and deported its inhabitants to Assyria. (Kings 15:29 (NIV))
Later, during the 5th century BCE, Kedesh may have become the capital for the Achaemenid controlled and Tyrian administered province of the Upper Galilee. In 259 BCE, Kedesh was mentioned by Zenon of Kaunos, a traveling merchant from Ptolemaic Egypt, in the Zenon Papyri. According to 1 Maccabees, a battle between Jonathan Apphus and the Seleucid emperor Demetrius II Nicator took place in Kedesh. Between 145 BCE and 143 BCE, Kedesh (Cades) was overthrown by Jonathan Maccabeus in his fight against Seleucid king Demetrius II Nicator. According to Josephus, after the Jerusalem riots of 66, the Jews attacked a series of gentile cities, including Cydessa (Kedesh), which was then controlled by Tyre, now in Roman Syria. During the First Jewish–Roman War, Titus established his camp there before he departed for battle with John of Gischala. From 1997 to 2012, Tel Kedesh was excavated by a team from the University of Michigan's Kelsey Museum of Archaeology in conjunction with the University of Minnesota, focusing in 2010 and 2012 on the Persian and Hellenistic Administrative Building. Archaeological excavations conducted at Kedesh have shown that the town had prospered in the second and third centuries CE, and a large Roman temple complex was built there. Eusebius, writing about the place in his Onomasticon, says: "Kedesh. A priestly city in the inheritance of Naphtali. Previously it was a city of refuge 'in Galilee in the hill country of Naphtali.' The 'king of the Assyrians' destroyed it (2 Kings 15:29). This is (now) Kydissos (Κυδισσός), twenty miles from Tyre near Paneas."
Нафталимнің Кедеш қаласы
Киелі кітапта "Нфталимнің Кедеш" (Соттар 4:6, 10) деп аталған жердің кім екені археологиялық және тарихи пікірталастың тақырыбы болды. Көптегендер ежелгі жерді Ливан шекарасына жақын жоғарғы Галилеяда деп санайды, бірақ Израиль археологы Йоханан Ахарони оның төменгі Галилеяда, Изреел аңғарының маңында, сол атымен аталған жерде (қазіргі Хирбет Кадиш) болғанын айтты. Сондықтан кейбір танымал археологиялық басылымдарда бұл жер "Жеті Ғалилеядағы" "Ябнеил аңғарының" шығысында орналасқан деп жазылған. 1997-2010 жылдар аралығында Мичиган университеті атынан Шарон Герберт пен Андреа Берлин Кедеш Нафтали (Кадеш) алаңында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді.
Орта ғасырлар
Х ғасырда ислам Аббасид халифатының билігі кезінде Қадас Джунд әл-Урдундағы ("Иордания ауданы") қала болды. 985 жылы әл-Мұқабатсидің айтуынша, "Кадас таудың беткейіндегі шағын қала еді. Ол "жақсылықтарға толы". Жабал Амила - оның маңындағы аудан. Қаланың үш бұлағы бар, олар адамдар ішкен суды ішеді, ал олардың қала астында ванналары бар. Мәсет базарда, ал оның ауласында құрма ағашы бар. Бұл жердің климаты өте ыстық. Қадастың жанында (Хула) көлі бар". Оның айтуынша, Қадаста тұратын халықтың жартысы шиит дінін ұстайды. ХІV ғасырдың басында Киелі жерлерге барып келген Иштори Хапарчи Кедеш туралы былай деп жазды: "Панеастан оңтүстікке қарай жарты күндік жол қашықтықта, араб тілінде Баниас деп аталатын, Нефтали тауындағы Кедеш бар.
Осман дәуірі
1517 жылы Қадас мамлюктерден басып алынғаннан кейін Осман империясына қосылды, ал 1596 жылы Санжак Сафадтың басқаруындағы Тибниннің нахиясы ("округ") басқаруында болды. Ол бидай, арпа, зәйтүн, мақта, жеміс баулары, ара қоралары мен ешкілерге, сондай-ақ жүзімді немесе зәйтүнді өңдейтін преске салық төледі. Виктор Герин 1875 жылы барып, ең маңызды қираған жерлерді сипаттады. 1881 жылы PEF-тің Батыс Палестинаны зерттеуінде (SWP) Қадас тау жотасының басында орналасқан тас салынған ауыл ретінде сипатталды. Олардың саны 100 - 300-ге дейін деп есептелген. SWP сонымен қатар Қадастан "Метавали" жақын маңдағы Әл Наби Юшаға Ешуаның атын құрметтеуге барғандығын атап өтті.
Британдық мандат дәуірі
Қадас 1923 жылға дейін француз бақылауындағы Ливанның бөлігі болды, содан кейін Британдық Палестина мандатының шекаралары оны қамтиды. Жаңбыр жауған және бұлақтар мол болғандықтан ауылдың астықты, жемісті және зәйтүнді өсіретін шаруашылықтары өркендеп, ауыл шаруашылығы дамыды. 1931 жылғы Палестинада Британдық мандат билігі жүргізген халық санағында Қадастың 273 тұрғыны болды; 1 христиан және 272 мұсылман, барлығы 56 үйде. 1945 жылғы статистика бойынша ауылдың жалпы көлемі 5709 дунм болатын, ал 156 дунм жер суармалы немесе жеміс бақшалары үшін пайдаланылған.
1948 жылғы соғыс және оның салдары
Қадасты 1948 жылы 28 мамырда "Ифтах" операциясы кезінде Израиль әскерлері басып алды. Араб азаттық армиясы мен Ливан әскері қорғаған тұрғындар көршілес қалалардың құлдырауынан немесе көшіп кетуден қашып кетті. 1948 жылдың маусым айында Манара кибуц жаңадан бос қалған Қадас ауылынан жер сұрады, өйткені ол "қысқы егінге жарамды". Ифтах елді мекені 1948 жылы ауылдың солтүстік-шығысында Кадасқа тиесілі жерлерге салынған. Ауылдың жерін 1949 жылы құрылған Малкия және 1945 жылы құрылған Рамот Нафтали елді мекендері де пайдаланады. Уәлид Халиди 1992 жылы бұрынғы ауылдың қалған құрылыстарын былайша сипаттады: "Жазылған үйлердің тастары қоршалған жерге шашылып, бұлақ маңындағы жартылай қираған бірнеше қабырғалар көрінеді. Айналасындағы жазық жерлерге алма ағаштары отырғызылған; бұлақ малға су береді. Команданың жетекшісі Рафаэль Гринберг өзінің жобасының палестиналық қалдықтарға назар аударуда ерекше екенін атап өтті, бұл әдеттегі практикаға қайшы, олар астында не бар екенін табу үшін олардың айналасында немесе олардың ішінде қазу.
Басқа
Билер кітабында Заанаимдегі үлкен емен ағашы Кедестің жанында екені айтылған, бірақ бұл тармақ Мегиддоның оңтүстігінде 3 км жерде орналасқан, исраилдік Исахар руының аумағында орналасқан екінші Тель-Кедеске сілтеме болуы мүмкін. (Сотшылар 4: 11 , ЖД .)