Кіріспе
Эдвардс Канадаға қарсы (AG) - 1929 жылы Канаданың Сенатында әйелдердің сайлауға қатысуға құқығы бар екендігі туралы шешім қабылдаған Канаданың конституциялық ісі. Заңдық істі Канада үкіметі "Бейнемі бес" деп аталатын әйелдер тобының лоббисі бойынша қозғады. Олар - Генриетта Эдвардс, Нелли МакКлунг, Луиза МакКинни, Эмили Мерфи және Айрин Парлби. Бұл іс федералды кабинет тікелей Канаданың Жоғарғы Сотына сілтеме ретінде басталды, ол әйелдер "білікті тұлғалар" емес және сондықтан Сенатқа отыруға жарамсыз деп шешті. Бес әйел содан кейін Лондондағы Императорлық құпия кеңесінің сот комитетіне шағым жасады, ол кезде Канада үшін Британ империясы мен одақтастығындағы соңғы сот болды. Сот комитеті Жоғарғы соттың шешімін жоққа шығарды. (Сот атауы Эдвардсты бас шағымданушы ретінде көрсетеді, өйткені оның аты әліпбилік тәртіппен бірінші орынға келді.) Персон ісі екі жағынан маңызды іс болды. Бұл іс канадалық әйелдердің сенатор болып тағайындалуға құқылы екендігін және Канада конституциясы қоғамның қажеттіліктеріне сай түсіндірілуі керектігін анықтады. Кейбіреулер әйелдердің сенатқа сайлануын "радикалды өзгеріс" деп қарады; басқалары оны 1689 жылғы Құқықтар туралы жарғыны қоса алғанда, ағылшын конституциялық құжаттарының бастапқы құрастырылуын қалпына келтіру деп қарады, онда "адам" (немесе "әйел" деген термин емес) деген термин "адам" деген терминді ғана қолданады. Кейбір адамдар Таза кеңес ережесін Канаданың конституциясына қатысты Канаданың сот әдісі өзгерген деп түсіндірді, бұл әдіс тірі ағаш ілімі деп аталады. Бұл конституциялық түсіндірудің доктринасы, ол конституцияның органикалық екенін және оны өзгеріп жатқан заманға бейімдеу үшін кең және еркін түрде оқылуы керек деп айтады.
Edwards v Canada (AG), also known as the Persons Case , is a Canadian constitutional case that decided in 1929 that women were eligible to sit in the Senate of Canada. The legal case was put forward by the Government of Canada on the lobbying of a group of women known as The Famous Five—Henrietta Edwards, Nellie McClung, Louise McKinney, Emily Murphy and Irene Parlby. The case began as a reference case by the federal Cabinet directly to the Supreme Court of Canada, which ruled that women were not "qualified persons" and thus ineligible to sit in the Senate. The five women then appealed to the Judicial Committee of the Imperial Privy Council in London, at that time the court of last resort for Canada within the British Empire and Commonwealth. The Judicial Committee overturned the Supreme Court's decision. (The case name lists Edwards as the lead appellant, as her name came first alphabetically.) The Persons Case was a landmark case in two respects. The case established that Canadian women were eligible to be appointed senators and also established that the Canadian constitution should be interpreted in a way that was more consistent with the needs of society. Some saw the eligibility of women for the senate as "radical change"; others saw it as a restoration of the original framing of the English constitutional documents, including the Bill of Rights 1689, which uses only the term "person", not the term "man" (or "woman" for that matter). Some others have interpreted the Privy Council rule as causing a change in the Canadian judicial approach to the Canadian constitution, an approach that has come to be known as the living tree doctrine. This is a doctrine of constitutional interpretation that says that a constitution is organic and must be read in a broad and liberal manner so as to adapt it to changing times.
Өмірбаян
1916 жылы әйелдер құқығын қорғаушы Эмили Мерфи және басқа әйелдер тобы Альбертада жезөкшелікпен айыпталған әйелдердің сотына қатысуға тырысты. Ол және әйелдер тобының қалған бөлігі куәлік "аралас компанияға жарамсыз" деген негізде соттан шығарылды. Эмили Мерфи ашуланып, Альбертаның бас прокуроры Чарльз Уилсон Кроссқа: "Егер дәлелдер аралас компанияда тыңдауға жарамсыз болса, онда үкімет басқа әйелдерді соттауға әйелдер төрағалық ететін арнайы сот құруы керек" деп шағымданды. Оның таңғалысы, министр келісіп қана қоймай, оны судья етіп тағайындады. Алайда, оның бірінші күні жұмыста оның судья ретінде төрағалық ету өкілеттігіне адвокат қарсылық білдірді, өйткені әйелдер Британдық Солтүстік Америка Заңы бойынша "адам" деп саналмайды. 1917 жылы Альбертаның Жоғарғы соты әйелдерді тұлға деп таныды. Кейіннен Эмили Мерфи Канаданың қалған бөлігінде осы мәселені сынап, оның есімін премьер-министр Роберт Борденге Канада сенаторына кандидат ретінде ұсынуға рұқсат берді. Ол әйелдерді "адамдар" емес деп қабылдамады. 500 мыңға жуық канадалықтардың өзі Сенатқа тағайындалуын сұраған өтінішхатқа жауап ретінде Борден мұны жасауға дайын екенін, бірақ 1876 жылы британдық жалпы заңның "әйелдер ауырсыну мен жазаға лайық, бірақ құқықтары мен артықшылықтары жоқ" деген шешімі негізінде жасай алмайтынын айтты.
Федералды үкіметке өтініш
Кейінгі жылдары Эмили Мерфи тағы төрт танымал Альберта әйелінен әйелдердің мәртебесі туралы федералды үкіметке өтініш жасауға шақырды. 1927 жылы 27 тамызда тағы төрт әйел (Ирене Марриат Парлби, Нелли Муни МакКлунг, Луиза Крамми МакКинни және Генриетта Мьюр Эдвардс) оған үйінде шай ішуге қосылды. Кейін "Бес атақты" (немесе "Бес батыл") деп аталатын бес әйелдің бәрі федералды үкіметті әйелдердің мәртебесіне қатысты екі мәселені Канаданың Жоғарғы сотына жіберуді сұрайтын өтінішке қол қойды. Екі сұрақ: мәтін=I. Канада Кеңесінің Бас губернаторына, немесе Канада Парламентіне, немесе олардың біреуіне Канада Сенатына әйел адамды тағайындау құқығы берілді ме? II. Қосымша Канада Парламенті Британдық Солтүстік Америка Актісінің ережелеріне сәйкес немесе басқаша Канада Сенатына әйел адамды тағайындау туралы ереже жасауға конституциялық тұрғыдан мүмкін бе?
text=I. Is power vested in the Governor General in Council of Canada, or the Parliament of Canada, or either of them, to appoint a female to the Senate of Canada? II. Is it constitutionally possible for the Parliament of Canada under the provisions of the British North America Act, or otherwise, to make provision for the appointment of a female to the Senate of Canada?
Істің атауы
Бес әйел бұл істі апелляциялық шағымда Ұлыбритания империясының соңғы төрелігі болған Тайлық кеңесінің сот комитетіне берді. Олардың есімдері аппеляциялық құжаттарда әліппеттік тәртіппен тізімделгендіктен, Генриетта Мьюр Эдвардс бірінші аппелятор ретінде тізімделген, бұл іс Эдвардс Канадаға қарсы (Адвортс генерал) ретінде енгізілген. Алайда, ол көбінесе "Жеке тұлғалар ісі" деп аталады.
Қаулы
1929 жылдың 18 қазанында тарихи шешім қабылданды. Лорд-канцлер лорд Санки комитет атынан жазған хатында "білікті тұлғалар" деген сөздің мағынасы әйелдерді қамтитын кеңінен оқылуы мүмкін екенін анықтады, бұл Жоғарғы соттың шешімін өзгертті. Ол былай деп жазды: "Әйелдерді барлық мемлекеттік лауазымдардан шеттету - біздің заманымызға қарағанда әлдеқайда қатыгез дәуірдің қалдығы", және "неліктен бұл сөзге ["адам"] әйелдер кіруі керек деп сұрағандарға, анық жауап - неге ол болмауы керек". 80 жылдай өткен соң, 2009 жылдың қазан айында Сенат бес адамды Канаданың алғашқы "ардақты сенаторлары" деп атанды.
Мұра
Жыл сайынғы сыйлық, Бас губернатордың сыйлықтары, 1979 жылы құрылды және әр жыл сайын бес адамға ұсынылады. Эмили Мерфидің үйі қазір Альберта университетінің кампусында орналасқан. 1999 жылы Калгариде "Бес атақтының" мүсіні ашылды, ал 2000 жылы Парламент төбесіне оның көшірмесі қойылды. Канаданың кітапхана және мұрағат басқармасының бір басылымында былай делінген: "Олардың көрінісі Патшалық кеңесінің шешімін естіген кезде қандай болған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бос орындықтың артында тұрған Эмили Мерфи жеңімпаздық белгісімен келушілерді, ерлер мен әйелдерді бірдей шақырады, Канададағы әйелдер үшін жаңа күнді атап өтуде өз орнын табуға мүмкіндік береді". Канадалық Сапар сериясындағы елу долларлық банкнотта (алғаш рет 2004 жылы шығарылған) "Бес танымалдың" мүсіні бейнеленген.