Кіріспе

Фиджи аптасының мерекелеулері 2005 жылдың 7 қазанында басталды және Фиджи күнімен – 10 қазанда аяқталды, ол Фиджидің британдық отаршылдықтан тәуелсіздігінің 35 жылдығы болды. Ресми бағдарлама кешірім мен бірлікке бағытталды. Салтанатты шаралар Фиджи күні дұға мен ораза ұстаумен аяқталды. Мектептерде, қалалар мен ауылдарда діни және мәдени іс-шаралар өткізілді, ең ірі мерекелер Сува, Лаутока және Лабаса қалаларында ұйымдастырылды. Мерекелік шараларды Ұлттық келісім және бірлік министрлігі Ішкі істер және көші-қон министрлігінің көмегімен өткізді.

7 қазандағы ашылу рәсімі

Ресми шаралар 500 адамдық хордың әскери оркестрдің сүйемелдеуімен ән шырқауымен басталды. Содан кейін вице-президент Рату Джони Мадраививи, Надогоның бас бастығы Рату Вилиам Ровабокола және Әскери күштер штабының бастығы полковник Мели Саубулинаяу сөз сөйледі. Шараға сондай-ақ Қаржы министрі Рату Жон Кубуабола, Премьер-министр Лайсения Қарасе Үндістанға ресми сапарда болғандықтан оның орнына Премьер-министр міндетін атқарушы ретінде қатысты. Мен оларды жақсы көрсеттім.

Вице-президент Мадраививи

Өзінің ашылу сөзінде вице-президент Мадраививи елді өз ұлттық ерекшелігі туралы мәселеге тоқтала келуге шақырды. Бұл шынайы келісім мен бірлікке қол жеткізу үшін қажеттілік, деді ол. Ту және мемлекеттік тіл сияқты мәселелер де қарастырылуы керек, оларды қорқынышпен қабылдамай, ренжітуге алып келуден сақтану керек. "Какобау үкіметінің кезінен британдық отаршылдыққа дейінгі тарихи байланысты көрсететін ұлттық туымызды сақтап қала беруіміз керек пе, әлде жаңа ту жасаудың уақыты келді ме?" - деп сұрады ол. "Мемлекеттік тіл ретінде қай тілді қабылдауымыз керек?" Фиджидегі этностық қатынастардың жай-күйіне оң көзбен қарады: "Біз әртүрлі қауымдардан келсек те, кім екенімізді тойлаймыз. Біз бір ұлт, бір халықпыз. Бізде айырмашылықтар бар, олар кейде проблемалар мен шиеленістер тудырады, бірақ біз этностық қақтығысқа жақын емеспіз", - деді ол. Мадраививи қабылданған кез келген саяси модель халықтың баршасы тарапынан қабылдалуы керек екенін ескертті. "Фиджилік модель алғашқы халық, меймандос мәдениет, жер иелері және халықтың көпшілігі ретінде қабылдануы керек деген ұсыныстар бар. Бұл ұсынысқа мен қарсы емеспін, егер ол барлық басқа қауымдарға да қабылданса", - деді ол. "Ең бастысы – кіріктірушілік болуы. Біз қабылдаған және іске асырған модельді барлығы қабылдаса ғана, шынайы және ұзаққа созылатын келісімге қол жеткізу мүмкіндігі туады".

Рату Вилиам Ровабокола

Өз сөзінде Рату Ровабокола Фиджидің қиын заманды бастан кешіріп жатқанын және алға жылжудың жалғыз жолы – татуласу мен кешірімділікке ұмтылу және бірігудің барлық мүмкіндіктерін табу екенін айтты. Ровабокола, Туи Надого, яғни Макуата провинциясының Вануа Леву провинциясындағы Надогоның Бас басшысы, 2000 жылы елді дүр сілкіндірген төңкеріске байланысты оқиғалардан зардап шеккендердің барлығын – үкіметті, индофиджи қауымын, құрбандардың әйелдері мен балаларын, сондай-ақ Надого халқын кешіріп, өмірін жалғастыруға шақырды. "Өткенді ұмыту қиын екенін білемін, бірақ бүгін (кеше) осы жерде жиналғандардың барлығын елді алға жылжытуға шақырамын", – деді ол. "Егер біздің барлығымызға қол жеткізгіміз келетін нәрсеге сенім болса, біз оны қоғам ретінде бірге жеткізе алатынымызға күмәнім жоқ". Ровабокола индофиджи қауымына құрмет көрсетіп, Надого халқын жерді жалға беру және пайдалану мәселелерін қарастырғанда оларға мейірімділікпен қарауға шақырды. "Олар біздің өміріміздің бір бөлігі болды және бүгінгі бізді олар жасады. Сондықтан олардың жағдайын қарастырып, барлық мүмкіндіктермен көмектесуге шақырамын", – деді ол. Үндістандықтар фиджиліктердің мәдени ерекшеліктерін құрметтеу арқылы жауап беруі керек деп санайды.

Полковник Саубулинин

Қарулы Күштер қолбасшысы коммодор Франк Байнимараманың орнына әскери штаб бастығы полковник Мели Саубулининаяу елдің алға басуы үшін азаматтардың тек ақылды ғана емес, сонымен қатар дана болуы қажет екенін айтты. Полковник Саубулининаяу Фиджи елi ақылды болғанымен, даналығы жетпейтін адамдарды қаңтарып алуға шара жоқ екенін мәлімдеді. Ол жас ұрпақтың өткен қателерден сабақ алып, оларға ден қоймай, алға жылжуы аса маңызды деп ойлады.

Фиджи күні, 10 қазан

Фиджи күні президент Рату Джозефа Илоиловату Улуивуда, оппозиция жетекшісі Махендра Чоудри және Ұлттық федерация партиясының жетекшісі Раман Пратап Сингхтің сөздерімен белгіленді.

Президент Илоило

Алберт Паркте сөйлеген сөзінде Президент Илоило барлық азаматтардың жеке тұлғалар, отбасылар және қоғамдық ұйымдар ретінде ел үшін өзгешелік жасауға бел бууы қажет екенін айтты. Ол сондай-ақ өткендегі теріс жағдайларға адал қарауды ұсынды. "Экономикалық және саяси прогресімізді нығайтуды жалғастыру маңызды. Мұны біз тек қана өткенімізге бет бұрып, зорлық-зомбылыққа ұшырағандарға көмек және қадір-қасиет сыйлап, олардың ауыртпалығын мойындаған жағдайда ғана іске асыра аламыз", - деді ол. Президент сондай-ақ рухани сенім мен құндылықтарды ұлттың дамуы үшін аса маңызды деп санайтынын жеткізіп, барлық азаматтарды, мектептерді, мәдени және діни институттарды Фиджидің ұлттық құндылықтарын насихаттауға шақырды.

Махендра Чоудри

Оппозиция басшысы Махендра Чоудри Фиджи елінің қайда бет бұрып бара жатқаны туралы ойлануға уақыт беруі керек екенін айтты. Ол 1987 жылғы төңкерістен бері елдің аз ғана прогресс жасағанын, бұрын гүлденген және біртұтас болған мемлекет кедейлікке және алауыздыққа тоңғанын, денсаулық сақтау және білім беру салаларындағы негізгі көрсеткіштер нашарлағанын атап өтті. Оның пікірінше, бұл мәселелерді шұғыл түрде шешу қажет. Сондай-ақ, ол үкіметтің тәуелсіздік күнін өздерінің саяси мақсаттарын ілгерілету үшін пайдаланып отырғанын мәлімдеді. "Ұлттық бірлікті нығайту және кешірім арқылы жазылу" атты тақырып, тойлау шараларын даулы "Кешірім, төзімділік және бірлік туралы" заң жобасымен тығыз байланыстырып қойды. Чоудри бұл заң жобасына қарсы күресіп, оның 2000 жылғы төңкерістің құрбандарына өтемақы төлеу және төңкеріске қатысқандарды кешіру үшін комиссия құруға бағытталғанын айтты. Чоудри және басқа да қарсыластары бұл заң жобасын қазіргі үкіметтің қолдаушыларын, олардың төңкерістегі рөлі үшін сотталған және түрмеге қамалғандарды босатудың заңдық тәсілі деп санайды.

Раман Пратап Сингх

Ұлттық федерация партиясының басшысы өз сөзінде елге жеке мүдделерінен бас тартып, ұлттың мүддесі үшін бірлесіп жұмыс істейтін көшбасшылардың қажет екенін айтты. Ішкі тартыстар, қауымдық бәсекелестік, арзан саясат пен шексіз ашкөздік Фиджи туралы әлемде бұрынғы жақсы пікірді, оны көптеген адамдар "әлемнің қалай болуы керек" деп сипаттаған бейнені қиратты. "Бір-бірімен бөлісіп, бірге өмір сүрудің орнына, адамдар нәсілдік топтарына шегініп, қауымдар мен ұлт ретінде бірігудің орнына", - деді ол. "Ұлт ретінде бірігудің орнына, біздің көшбасшыларымыз арал мемлекетімізді бөліп жатқан нәсілдік алауыздық тудырды". Көшбасшылар кейде бірлікке шақыратынын мойындаса да, ортақ түсіністікке жету үшін жұмыс істемесе, мұның мүмкін емес екенін айтты.

Даулар

Фиджидің Еңбек партиясының парламентарийі Лекх Рам Вайшной адамдардың елордадағы басқа да шараларға қатысып жатқанын айтты және Премьер-министр Қараседі тойдың басталуына қатысушылардың аздығы үшін кінәлады. Ол Премьер-министрдің Үндістанға ресми сапарының елдің тәуелсіздігінің 35 жылдығы тойымен бірге келуінің патриоттық емес екенін айтты. "Премьер-министрдің Фиджи тәуелсіздігінің 35 жылдығында Үндістанға сапары оның патриотизмнің жетіспеуін көрсетеді. Қарасе мен оның үлкен тобының консулдықты ашу сылтауымен қазір кетуінің қажеті жоқ, өйткені ол бір жылға жуық уақыттан бері жұмыс істеп келеді", - деді Вайшной. Ол Үндістанға жасалған сапардың тек жарнамалық әрекет екенін мәлімдеді, бұл әрекет нәтиже бермейді, себебі Үндістан үкіметі Қарасенің "расистік" саясаты туралы жақсы біледі. Фиджидің ұлттық мерекелері алғаш рет дау тудырған жоқ. 2004 жылғы Фиджи апталығында бірнеше жетекші саясаткерлер мен қоғамдық қайраткерлер бойкот ұйымдастырды, олар үкіметті салтанатты шараларды саяси мақсаттар үшін пайдалануда деп айыптады.

Ерекшеліктері

Фиджи мемлекеттік қызметі мерекелік шараларда маңызды рөл атқарады. Барлық мемлекеттік департаменттер мен министрліктер өз қызметтерін халыққа таныту мақсатында ашық болып тұр. Шаралардың ішінде Денсаулық сақтау министрлігі ұйымдастырған "Денсаулық сақтауға арналған жүріс" бағдарламасы, аэробика және Альберт паркінен өтетін жүріс бар. Басқа шараларға Төтенше жағдайлар туралы хабардар ету аптасы, Отбасы күні және қалалық жастар желісі кіреді, онда көптеген балалар ойындары мен шаралары, сондай-ақ көпмәдениетті бағдарламалар мен қолөнер көрмелері ұйымдастырылады. Әйелдер мен әлеуметтік әл-ауқат министрлігі жетім балалар үйлері мен зейнеткерлер үйлері үшін бағдарламалар ұйымдастырып жатыр.