Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фиджи аптасының мерекелеулері 2005 жылдың 7 қазанында басталды және Фиджи күнімен – 10 қазанда аяқталды, ол Фиджидің британдық отаршылдықтан тәуелсіздігінің 35 жылдығы болды. Ресми бағдарлама кешірім мен бірлікке бағытталды. Салтанатты шаралар Фиджи күні дұға мен ораза ұстаумен аяқталды. Мектептерде, қалалар мен ауылдарда діни және мәдени іс-шаралар өткізілді, ең ірі мерекелер Сува, Лаутока және Лабаса қалаларында ұйымдастырылды. Мерекелік шараларды Ұлттық келісім және бірлік министрлігі Ішкі істер және көші-қон министрлігінің көмегімен өткізді.
Fiji Week celebrations commenced on 7 October 2005, and culminated with Fiji Day on 10 October, the 35th anniversary of Fiji's independence from British colonial rule. The official program focused on forgiveness and unity. It culminated with a day of prayer and fasting on Fiji Day. Schools, towns, and villages featured religious and cultural programs, with major celebrations Suva, Lautoka, and Labasa. The festivities were organized by the Ministry of National Reconciliation and Unity, with the assistance of the Ministry of Home Affairs and Immigration.
7 қазандағы ашылу рәсімі
Ресми шаралар 500 адамдық хордың әскери оркестрдің сүйемелдеуімен ән шырқауымен басталды. Содан кейін вице-президент Рату Джони Мадраививи, Надогоның бас бастығы Рату Вилиам Ровабокола және Әскери күштер штабының бастығы полковник Мели Саубулинаяу сөз сөйледі. Шараға сондай-ақ Қаржы министрі Рату Жон Кубуабола, Премьер-министр Лайсения Қарасе Үндістанға ресми сапарда болғандықтан оның орнына Премьер-министр міндетін атқарушы ретінде қатысты. Мен оларды жақсы көрсеттім.
Official ceremonies began with singing by a 500 member choir, accompanied by a military band. This was followed by an opening address by Vice President Ratu Joni Madraiwiwi and speeches by Nadogo Paramount Chief Ratu Viliame Rovabokola, and Military Forces Chief of Staff Colonel Meli Saubulinayau. The launch was also attended by Finance Minister Ratu Jone Kubuabola in his capacity as Acting Prime Minister, standing in for Prime Minister Laisenia Qarase who was making an official visit to India and was therefore unable to attend the ceremony. I make them look gud
Вице-президент Мадраививи
Өзінің ашылу сөзінде вице-президент Мадраививи елді өз ұлттық ерекшелігі туралы мәселеге тоқтала келуге шақырды. Бұл шынайы келісім мен бірлікке қол жеткізу үшін қажеттілік, деді ол. Ту және мемлекеттік тіл сияқты мәселелер де қарастырылуы керек, оларды қорқынышпен қабылдамай, ренжітуге алып келуден сақтану керек. "Какобау үкіметінің кезінен британдық отаршылдыққа дейінгі тарихи байланысты көрсететін ұлттық туымызды сақтап қала беруіміз керек пе, әлде жаңа ту жасаудың уақыты келді ме?" - деп сұрады ол. "Мемлекеттік тіл ретінде қай тілді қабылдауымыз керек?" Фиджидегі этностық қатынастардың жай-күйіне оң көзбен қарады: "Біз әртүрлі қауымдардан келсек те, кім екенімізді тойлаймыз. Біз бір ұлт, бір халықпыз. Бізде айырмашылықтар бар, олар кейде проблемалар мен шиеленістер тудырады, бірақ біз этностық қақтығысқа жақын емеспіз", - деді ол. Мадраививи қабылданған кез келген саяси модель халықтың баршасы тарапынан қабылдалуы керек екенін ескертті. "Фиджилік модель алғашқы халық, меймандос мәдениет, жер иелері және халықтың көпшілігі ретінде қабылдануы керек деген ұсыныстар бар. Бұл ұсынысқа мен қарсы емеспін, егер ол барлық басқа қауымдарға да қабылданса", - деді ол. "Ең бастысы – кіріктірушілік болуы. Біз қабылдаған және іске асырған модельді барлығы қабылдаса ғана, шынайы және ұзаққа созылатын келісімге қол жеткізу мүмкіндігі туады".
In his opening address, Vice President Madraiwiwi called on the nation to face up to the question of its identity. This was necessary to foster true reconciliation and unity, he said. Issues like the flag and the national language needed to be considered, too, and should not be shied away from for fear of causing offence. "Should we retain our national flag that conveys historical continuity from the days of the Cakobau government to the period of British Colonial rule, or is it time for a new one?" he asked. "What language are we to adopt as the national language?" He was optimistic about the state of race relations in Fiji: "We celebrate who we are although we come from different communities. We are one nation, one people. We have differences and these cause problems and tension at times but we are not on the brink of inter ethnic strife," he considered. Madraiwiwi cautioned that any political model adopted would have to be accepted by the population as a whole. "There is some suggestion that the Fijian model ought to be adopted as being the first people, the host culture, the landowners and the majority of the population. I have no issue with that proposition, so long as it is acceptable to all other communities as well," he said. "The critical element is inclusiveness. It is only when the model we adopt and implement is one all can accept, can the prospect of genuine and lasting reconciliation be real."
Рату Вилиам Ровабокола
Өз сөзінде Рату Ровабокола Фиджидің қиын заманды бастан кешіріп жатқанын және алға жылжудың жалғыз жолы – татуласу мен кешірімділікке ұмтылу және бірігудің барлық мүмкіндіктерін табу екенін айтты. Ровабокола, Туи Надого, яғни Макуата провинциясының Вануа Леву провинциясындағы Надогоның Бас басшысы, 2000 жылы елді дүр сілкіндірген төңкеріске байланысты оқиғалардан зардап шеккендердің барлығын – үкіметті, индофиджи қауымын, құрбандардың әйелдері мен балаларын, сондай-ақ Надого халқын кешіріп, өмірін жалғастыруға шақырды. "Өткенді ұмыту қиын екенін білемін, бірақ бүгін (кеше) осы жерде жиналғандардың барлығын елді алға жылжытуға шақырамын", – деді ол. "Егер біздің барлығымызға қол жеткізгіміз келетін нәрсеге сенім болса, біз оны қоғам ретінде бірге жеткізе алатынымызға күмәнім жоқ". Ровабокола индофиджи қауымына құрмет көрсетіп, Надого халқын жерді жалға беру және пайдалану мәселелерін қарастырғанда оларға мейірімділікпен қарауға шақырды. "Олар біздің өміріміздің бір бөлігі болды және бүгінгі бізді олар жасады. Сондықтан олардың жағдайын қарастырып, барлық мүмкіндіктермен көмектесуге шақырамын", – деді ол. Үндістандықтар фиджиліктердің мәдени ерекшеліктерін құрметтеу арқылы жауап беруі керек деп санайды.
In his address, Ratu Rovabokola said that Fiji was facing difficult times and that the only way forward was to pursue reconciliation and forgiveness and find any way possible to unite. Rovabokola, who holds the title of Tui Nadogo, or Paramount Chief of Nadogo in the Vanua Levu Province of Macuata, called on everyone affected by the events connected with the coup which rocked the nation in 2000, including the government, the Indo Fijian community, the wives and children of the victims, and the people of Nadogo, to forgive and move on. "I know it's difficult to forget the past but I urge everyone here today (yesterday) to try and move the country forward," he said. "I believe if we all have faith in what we want to achieve, there's no doubt we will achieve it together as a community." Rovabokola paid tribute to the Indo Fijian community, and called on his people in Nadogo to treat them kindly in considering issues related to the leasing and use of land. "They have been part of our lives and they are the very ones who made us what we are today, and I urge you to consider their plight and assist them in whatever way possible," he said. Citizens of Indian origin should reciprocate by respecting indigenous Fijians' cultural differences, he considered.
Полковник Саубулинин
Қарулы Күштер қолбасшысы коммодор Франк Байнимараманың орнына әскери штаб бастығы полковник Мели Саубулининаяу елдің алға басуы үшін азаматтардың тек ақылды ғана емес, сонымен қатар дана болуы қажет екенін айтты. Полковник Саубулининаяу Фиджи елi ақылды болғанымен, даналығы жетпейтін адамдарды қаңтарып алуға шара жоқ екенін мәлімдеді. Ол жас ұрпақтың өткен қателерден сабақ алып, оларға ден қоймай, алға жылжуы аса маңызды деп ойлады.
Standing in for Armed Forces Commander Commodore Frank Bainimarama, Army Chief of Staff Colonel Meli Saubulininayau said that if the nation was to move forward, its citizens must be not only clever, but wise. Colonel Saubulininayau said that Fiji could not afford people who were bright, but unwise. He thought it imperative that the younger generation learn from the mistakes of the past, without dwelling on them.
Фиджи күні, 10 қазан
Фиджи күні президент Рату Джозефа Илоиловату Улуивуда, оппозиция жетекшісі Махендра Чоудри және Ұлттық федерация партиясының жетекшісі Раман Пратап Сингхтің сөздерімен белгіленді.
Fiji Day itself was marked by speeches from President Ratu Josefa Iloilovatu Uluivuda, Opposition Leader Mahendra Chaudhry, and National Federation Party leader Raman Pratap Singh.
Президент Илоило
Алберт Паркте сөйлеген сөзінде Президент Илоило барлық азаматтардың жеке тұлғалар, отбасылар және қоғамдық ұйымдар ретінде ел үшін өзгешелік жасауға бел бууы қажет екенін айтты. Ол сондай-ақ өткендегі теріс жағдайларға адал қарауды ұсынды. "Экономикалық және саяси прогресімізді нығайтуды жалғастыру маңызды. Мұны біз тек қана өткенімізге бет бұрып, зорлық-зомбылыққа ұшырағандарға көмек және қадір-қасиет сыйлап, олардың ауыртпалығын мойындаған жағдайда ғана іске асыра аламыз", - деді ол. Президент сондай-ақ рухани сенім мен құндылықтарды ұлттың дамуы үшін аса маңызды деп санайтынын жеткізіп, барлық азаматтарды, мектептерді, мәдени және діни институттарды Фиджидің ұлттық құндылықтарын насихаттауға шақырды.
Speaking at Albert Park, President Iloilo said that all citizens needed to resolve to make a difference, as individuals, families, and communities, to the nation. He also called for an honest facing up to past injustices. "It is important that we continue to strengthen our economic and political progress. We can achieve this only if we can make an effort to face our past to allow relief and dignity for those who have experienced violations and to ensure that that pain is acknowledged," he said. He also emphasized that he considered spiritual faith and values essential to the nation's progress, and called on all citizens, schools, cultural and religious institutions to promote what he called Fiji's national values.
Махендра Чоудри
Оппозиция басшысы Махендра Чоудри Фиджи елінің қайда бет бұрып бара жатқаны туралы ойлануға уақыт беруі керек екенін айтты. Ол 1987 жылғы төңкерістен бері елдің аз ғана прогресс жасағанын, бұрын гүлденген және біртұтас болған мемлекет кедейлікке және алауыздыққа тоңғанын, денсаулық сақтау және білім беру салаларындағы негізгі көрсеткіштер нашарлағанын атап өтті. Оның пікірінше, бұл мәселелерді шұғыл түрде шешу қажет. Сондай-ақ, ол үкіметтің тәуелсіздік күнін өздерінің саяси мақсаттарын ілгерілету үшін пайдаланып отырғанын мәлімдеді. "Ұлттық бірлікті нығайту және кешірім арқылы жазылу" атты тақырып, тойлау шараларын даулы "Кешірім, төзімділік және бірлік туралы" заң жобасымен тығыз байланыстырып қойды. Чоудри бұл заң жобасына қарсы күресіп, оның 2000 жылғы төңкерістің құрбандарына өтемақы төлеу және төңкеріске қатысқандарды кешіру үшін комиссия құруға бағытталғанын айтты. Чоудри және басқа да қарсыластары бұл заң жобасын қазіргі үкіметтің қолдаушыларын, олардың төңкерістегі рөлі үшін сотталған және түрмеге қамалғандарды босатудың заңдық тәсілі деп санайды.
Opposition Leader Mahendra Chaudhry said Fiji should take the time tor reflect on where the nation was heading. He lamented that since the coups of 1987, the country had made little progress, a once prosperous and united nation had slipped back into poverty and division, with a deterioration in the basic services of health and education. These problems needed to be addressed urgently, he said. He also claimed that the government was using the nation's independence day to promote its political agenda. The theme of "Promoting national unity and healing through forgiveness" linked the celebrations too closely with the controversial Reconciliation, Tolerance, and Unity Bill. The bill, which Chaudhry strongly opposes, is aimed at empowering a commission to compensate victims and pardon perpetrators of the 2000 coup, and is alleged by Chaudhry and other detractors to be nothing other than a legal mechanism for releasing supporters of the present government who have been convicted and imprisoned for their role in it.
Раман Пратап Сингх
Ұлттық федерация партиясының басшысы өз сөзінде елге жеке мүдделерінен бас тартып, ұлттың мүддесі үшін бірлесіп жұмыс істейтін көшбасшылардың қажет екенін айтты. Ішкі тартыстар, қауымдық бәсекелестік, арзан саясат пен шексіз ашкөздік Фиджи туралы әлемде бұрынғы жақсы пікірді, оны көптеген адамдар "әлемнің қалай болуы керек" деп сипаттаған бейнені қиратты. "Бір-бірімен бөлісіп, бірге өмір сүрудің орнына, адамдар нәсілдік топтарына шегініп, қауымдар мен ұлт ретінде бірігудің орнына", - деді ол. "Ұлт ретінде бірігудің орнына, біздің көшбасшыларымыз арал мемлекетімізді бөліп жатқан нәсілдік алауыздық тудырды". Көшбасшылар кейде бірлікке шақыратынын мойындаса да, ортақ түсіністікке жету үшін жұмыс істемесе, мұның мүмкін емес екенін айтты.
In his address, the leader of the National Federation Party said that the country really needed leaders who would sacrifice their personal interests and work together for the sake of the nation. Infighting, communal rivalry, cheap politicking, and blind greed had shattered the image that the world had once had of Fiji, widely described as "the way the world should be." "Instead of sharing and co existing, the people have retreated into their racial compartments instead of uniting both as communities and as a nation," he said. "Instead of uniting as a nation, our leaders have created a racial gulf that is tearing our island nation apart." While acknowledging that leaders occasionally called for harmony, he insisted that it would not be achievable without working to establish common ground.
Даулар
Фиджидің Еңбек партиясының парламентарийі Лекх Рам Вайшной адамдардың елордадағы басқа да шараларға қатысып жатқанын айтты және Премьер-министр Қараседі тойдың басталуына қатысушылардың аздығы үшін кінәлады. Ол Премьер-министрдің Үндістанға ресми сапарының елдің тәуелсіздігінің 35 жылдығы тойымен бірге келуінің патриоттық емес екенін айтты. "Премьер-министрдің Фиджи тәуелсіздігінің 35 жылдығында Үндістанға сапары оның патриотизмнің жетіспеуін көрсетеді. Қарасе мен оның үлкен тобының консулдықты ашу сылтауымен қазір кетуінің қажеті жоқ, өйткені ол бір жылға жуық уақыттан бері жұмыс істеп келеді", - деді Вайшной. Ол Үндістанға жасалған сапардың тек жарнамалық әрекет екенін мәлімдеді, бұл әрекет нәтиже бермейді, себебі Үндістан үкіметі Қарасенің "расистік" саясаты туралы жақсы біледі. Фиджидің ұлттық мерекелері алғаш рет дау тудырған жоқ. 2004 жылғы Фиджи апталығында бірнеше жетекші саясаткерлер мен қоғамдық қайраткерлер бойкот ұйымдастырды, олар үкіметті салтанатты шараларды саяси мақсаттар үшін пайдалануда деп айыптады.
Fiji Labour Party parliamentarian Lekh Ram Vayeshnoi said that people had been seen attending other functions in the capital, and blamed Prime Minister Qarase's absence for what he said was a poor turnout to the launch of the celebrations. The timing of the Prime Minister's official visit to India, coinciding with the celebrations of the 35th anniversary of the country's independence, was unpatriotic, he said. "The Prime Minister’s visit to India on the 35th anniversary of Fiji’s independence reflects his lack of patriotism. There was no compelling need for Mr Qarase and his excessively large batch of hangers on to depart now, under the pretext of opening the consulate, when it has been in operation for almost a year," Vayeshnoi declared. The visit to India was nothing more than a publicity stunt, he alleged, saying that it would not work as the Indian government was well informed about Qarase's "racist" policies. This was not the first time Fiji's national celebrations have attracted controversy. Fiji Week, 2004, the previous year, was marred by a boycott from several leading politicians and other public figures, who accused the government of using the ceremonies to promote a political agenda.
Ерекшеліктері
Фиджи мемлекеттік қызметі мерекелік шараларда маңызды рөл атқарады. Барлық мемлекеттік департаменттер мен министрліктер өз қызметтерін халыққа таныту мақсатында ашық болып тұр. Шаралардың ішінде Денсаулық сақтау министрлігі ұйымдастырған "Денсаулық сақтауға арналған жүріс" бағдарламасы, аэробика және Альберт паркінен өтетін жүріс бар. Басқа шараларға Төтенше жағдайлар туралы хабардар ету аптасы, Отбасы күні және қалалық жастар желісі кіреді, онда көптеген балалар ойындары мен шаралары, сондай-ақ көпмәдениетті бағдарламалар мен қолөнер көрмелері ұйымдастырылады. Әйелдер мен әлеуметтік әл-ауқат министрлігі жетім балалар үйлері мен зейнеткерлер үйлері үшін бағдарламалар ұйымдастырып жатыр.
The Civil Service of Fiji features prominently in the celebrations. All government departments and ministries are being made open to create public awareness of their services. Events include a "Walk for Health" program, featuring aerobics and a walk through Albert Park, organized by the Ministry of Health. Other events include Disaster Awareness Week, Family Day and Citywide Youth Network, featuring numerous children's games and activities, along with multicultural programs and handicraft shows. The Ministry for Women and Social Welfare is organizing programs for orphanages and retirement homes.