Кіріспе

АҚШ әскери оқу бағдарламасы

Африка контингенттік операциялары бойынша оқу және көмек (ACOTA) бағдарламасы, бұрын Африка дағдарыс жағдайларына жауап беру бастамасы (ACRI) деп аталған, – АҚШ бағдарламасы. Ол әскери оқытушыларды даярлауға және африкалық ұлттық әскерлерді бейбітшілік сақтау операцияларын және гуманитарлық көмек көрсетуді жүзеге асыру үшін жабдықтауға бағытталған. 2004 жылы ACRI-дің ізбасары болған ACOTA бағдарламасы африкалық әскери күштердің адам құқықтары, азаматтық қоғаммен өзара әрекеттесу, халықаралық құқық, әскери қызметкерлердің біліктілігі және кіші бөлімшелердің операциялары сияқты салалардағы қабілеттерін арттыруды мақсат етеді. Бес жыл ішінде 40 мыңнан астам африкалық әскері бейбітшілік сақтау бойынша оқытылады. Африка контингенттік операциялары бойынша оқу және көмек бағдарламасы континентте бейбітшілік сақтау немесе бейбітшілікке қолдау көрсету шараларына қатысқан африкалық әскери күштерді қолдау тәжірибесіне ие. Бағдарлама АҚШ Мемлекеттік департаментінің бейбітшілік операциялары шотынан қаржыландырылады.

ACRI-нің құрылуы

1996 жылдың қазан айында Клинтон әкімшілігі кезінде АҚШ үкіметі Африкадағы дағдарысқа жауап беру жобасы (ACRI) күштерін құрды, оның мақсаты – гуманитарлық дағдарыстарға уақтылы жауап беруге мүмкіндік жасау және Африка құрлығындағы бейбітшілік сақтау миссияларын күшейту болды. ACRI-нің негізгі мақсаты – бейбітшілік сақтау және гуманитарлық көмек көрсетуге қабілетті Африка мемлекеттерінің санын арттыру, соның арқасында өз шекаралары мен аймақтарындағы тұрақтылықты және бейбітшілікті нығайту еді. ACRI-ді құрудың маңызды себебі – 1994 жылы Руандада болған этникалық тазарту сияқты Бурундиде кең ауқымды геноцид қаупінің тууы. Бірақ ACRI құрылғаннан кейін де осындай қырқындар тоқтамады, алайда күштер ресми түрде араласпады. 2004 жылы ACRI ACOTA-мен алмастырылғанға дейін және Суданның Дарфур провинциясында жаппай қырқындар жалғасып жатқан күйінде де, АҚШ үкіметі Африкадағы геноцидті тоқтату үшін ACRI күштерін жіберген жоқ. ACRI-нің Африкада гуманитарлық араласуды көздейтін негізгі қағидаларына қарамастан, ешқандай шара қолданылмады.

Даулар

Сомалидегі АҚШ әскерінің ауыр шығындары ACRI құрылуына тікелей себеп болды. 1992 жылы Сиад Барре режимі құлағаннан кейін АҚШ "Үміт қайтару" деп аталған әскери операцияға баруды жөн көрді, бірақ операция гуманитарлық көмек көрсетуден Сомали үкіметін қайта құруға ұшыраған соң күрт өрши түсті. 1993 жылы Могадишо шайқасынан кейін (1993), "Black Hawk Down" кітабы мен фильмінде бейнеленгендей, Сомалидегі миссия сәтсіздікке ұшырады. Клинтон әкімшілігі операцияның нәтижесінен сынға ілікті, себебі операцияның гуманитарлық және қауіпсіздік мақсаттарын толық орындамай аймақтан шығып кетті, сондай-ақ Сомалидегі "Әл-Қаида" тобының қаупін және АҚШ-тың ішкі қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді дұрыс бағаламады. Осының салдарынан АҚШ Мемлекеттік департаменті БҰҰ-ны 1994 жылғы Руанда геноцидіне араласпауға үндеді. Әлемдік баспасөздерде қанды оқиғалар кеңінен жарияланғанмен, АҚШ үкіметі геноцид болғанын мойындаудан жалтарды. Оңтүстік Африка президенті Нельсон Мандела басқа Африка көшбасшыларымен бірге ACRI құрылуын АҚШ-тың Руанда геноцидінен кейін өзінің беделін жақсартуға жасаған әрекеті деп қарастырды. Еуропалық Босниядағы этникалық тазалауды тоқтату үшін Біріккен Ұлттар Ұйымын жұмылдыруға дайын болған АҚШ, 1994 жылы Руанда геноцидін тоқтату үшін БҰҰ әскер жібермеуін қамтамасыз етті. Африка Бірлігі Ұйымы (АБУ) Руандадағы геноцидті зерттеу үшін сарапшылар тобын құрды. Олар азаматтық соғыс кезінде геноцид орын алғанын және Африка көшбасшыларының геноцидтік зорлық-зомбылыққа көрсеткен бейжайлығына назар аударды. Топ есебін "Руанда: Алдын алуға болатын геноцид" деп атап, осы трагедияға АҚШ пен БҰҰ жауапты екенін көрсетті. Бурундидің Мишель Микомберо, Уганданың Иди Амин, Орталық Африка Республикасының императоры Бокасса және Заирдің Мобуту сияқты аймақтық көшбасшылар түті мен хуту тайпаларының тегі туралы мифтерді пайдаланған мемлекеттік деңгейдегі қылмыстық әрекеттерге бейжайлық танытып, соғыс пен геноцидтің басталуына тікелей немесе жанама түрде ықпал етті.

Қатысушы елдер

ACOTA-ның 25 серіктесі Бенин, Ботсвана, Буркина-Фасо, Бурунди, Камерун, Джибути, Эфиопия, Габон, Гана, Кения, Малави, Мали, Мавритания, Мозамбик, Намибия, Нигер, Нигерия, Руанда, Сенегал, Сьерра-Леоне, Оңтүстік Африка, Танзания, Того, Уганда және Замбия болды.