Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Танзания аймағы
Region of Tanzania
Аруша аймағы – Танзанияның 31 әкімшілік аймағының бірі және елдің солтүстік-шығысында орналасқан. Аймақтың астанасы және ең ірі қаласы – Аруша қаласы. Аймақ солтүстікте Кенияның Каджиадо және Нарок округтерімен, шығыста Килиманджаро аймағымен, оңтүстікте Маньяра және Сингида аймақтарымен, батыста Мара және Симию аймақтарымен шектеседі. Аруша аймағында ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Нгоронгоро табиғат қорғау аймағы орналасқан. Аймақтың ауданы АҚШ-тың Мэриленд штатының құрлық және су көлемінің жиынтығымен шамалас. Аруша аймағы Африкадағы танымал туристік орын және солтүстік Танзания сафари маршрутының орталығы болып табылады. Бұл аймақтағы ұлттық парктер мен табиғат қорықтарына Нгоронгоро табиғат қорғау аймағы, Аруша ұлттық паркі, Лолиондо аң аулау аймағы және Маниара көлі ұлттық паркінің бір бөлігі кіреді. Мто-ва-Мбу мен Натрон көлі арасындағы топырақ жолдың жанында Энгарукада 600 жылдық тас құрылымдардың қалдықтары табылған. 0,721-ге тең Адамдық даму көрсеткішімен (АДК) Аруша Танзанияның ең дамыған аймақтарының біріне жатады.
Arusha Region is one of Tanzania's 31 administrative regions and is located in the northeast of the country. The region's capital and largest city is the city of Arusha. The region is bordered by Kajiado County and Narok County in Kenya to the north, the Kilimanjaro Region to the east, the Manyara and Singida Regions to the south, and the Mara and Simiyu regions to the west. Arusha Region is home to Ngorongoro Conservation Area, a UNESCO World Heritage Site. The region is comparable in size to the combined land and water areas of the state of Maryland in the United States. Arusha Region is a tourist destination in Africa and is the hub of the northern Tanzania safari circuit. The national parks and nature reserves in this region include Ngorongoro Conservation Area, Arusha National Park, the Loliondo Game Controlled Area, and part of Lake Manyara National Park. Remains of 600 year old stone structures are found at Engaruka, just off the dirt road between Mto wa Mbu and Lake Natron. With a HDI of 0.721, Arusha is among the most developed regions of Tanzania.
Этимология
"Аруша" аймағы Аруша халқының атымен аталады, бұл банту тілінде сөйлейтін этностық топ, олар шамамен 400 жыл бұрын Килиманджаро аймағындағы Аруша Чиниден көшіп келген.
The "Arusha" Region is named after the Arusha People, a Bantu ethnic group that originally migrated from Arusha Chini in Kilimanjaro Region around 400 years ago.
Тарихқа дейінгі дәуір
Аруша аймағы Лаэтоли және Ольдувай шатқалы ұлттық археологиялық ескерткіштерінің орны, екеуі де ежелгі адамтектестердің қазбаларын тапқан жерлер.
Arusha Region is home to Laetoli and Olduvai Gorge national archaeological sites both locations with discoveries of prehistoric hominids.
Бірінші қоғамдастықтар
Оңтүстік-батыстағы Аруша аймағының Аруша ауданындағы, Аруша ауылдық ауданы мен Меру ауданындағы алғашқы қауымдар қазір жойылған Конинго халқы болды, олар ғасырлар бойы Меру тауының етегінде өмір сүрген ежелгі аңшы-жинаушылар тобы еді. Аймаққа қоныс аударған екінші қауым – Меру халқы, олар Танга аймағындағы Усамбара тауларынан көшіп келді. Олар таудың оңтүстік-шығыс беткейінде қоныстанды және жерді өңдеуге кірісті. Үшінші толқын қоныс аударушылар – Аруша халқы, олар Кілиманджаро аймағындағы Аруша Чиниден келген, Паре халқының бір тобы. 1830 жылдары Аруша аймағына соңғы болып көшіп келген батыстағы Паракуйо масаилары Аруша қауымдастығына сіңісіп, Аруша халқының масаи тілін қабылдауына әсер етті. 1880 жылдары ірі қара малдың обасы мыңдаған малды қырып, батыстағы масаи халқының көп бөлігін Арушаның ауыл шаруашылығына негізделген қоғамына интеграциялауға мәжбүр етті. Аймақтың оңтүстік-шығыс бөлігінде, Карату ауданы мен Оңтүстік Нгоронгоро ауданында Хадзабе халқының ата-бабалары мекендейді, олар елдегі жалғыз сақталған аңшы-жинаушы қауым. Сонымен қатар, Аруша аймағының қазіргі Нгоронгоро, Мондули және Лонгидо аудандарының көп бөлігін масаилар мекендейді, олар Оңтүстік Суданнан көшіп келген, біздің заманымыздың 16 ғасырында Кенияға қарай оңтүстікке қарай жылжуды бастады және 1830 жылдары Солтүстік-батыс Аруша аймағына жетті. Масаилар қазіргі Аруша аймағына қоныстанған соңғы колониялық алдындағы қауым болды.
The first communities in southwestern Arusha Region's Arusha District, Arusha Rural District and Meru District, were the now extinct Koningo people, an ancient hunter gatherer group that lived around the slopes of Mount Meru for centuries. The second community to settle in the region is the Meru People, whom immigrated there from the Usambara Mountains in Tanga Region. They settled on the southeastern slopes of the mountain and started to farm the land. The third wave of settlers were the Arusha people a subgroup of the Pare people migrated from Arusha Chini in Kilimanjaro Region. Some Parakuyo Masai in the west, who were the last group to immigrate to Arusha Region in the 1830s, assimilated into the Arusha community and influenced the Arusha into adopting the Masai language. In the 1880s a pandemic of rinderpest killed thousands of cattle and forced a large section of the Masai people in the west and integrated into Arusha agriculturally based society. In southeastern portion of the region in Karatu District and southern Ngorongoro District is the ancestral home to the Hadzabe People, who are the only surviving hunter gather communities left in the country. Moreover, most of the Ngorongoro District, Monduli District and Longido District of the present area of Arusha Region are home to the Maasai, who immigrated from South Sudan, started moving southward around the 16th century CE toward Kenya, and finally reached the northwestern Arusha Region in the 1830s. The Masai were the last precolonial community to settle in the present day Arusha Region.
Колониялық кезең
1895 жылы немістер келгенге дейін, 1880-1900 жылдар аралығында Аруша аймағы ірі қараның обасы, шешек, құрғақшылық және одан кейін туған ашаршылықтан қиындық көріп келді. Аруша аймағына алғаш рет келген неміс – Курт Йоханнес болды. Ол Аруша халқына жаулық қарым-қатынас жасады және 1895 жылы шабуылда екі неміс миссионерінің қаза болуына себепкер болды, бірақ өзі аман қалды. 1896 жылдың 19 қазанында ол Матунда басшысының тұсына барғанда Аруша жауынгерлерінің шабуылына ұшырады. Йоханнес шабуылдан аман қалды, Мошидегі өзінің орнына қайтып оралып, Чагга жауынгерлерін қарсы шабуылға дайындады және 1896 жылдың 31 қазанында ВаАрушаны жеңді. Содан кейін Йоханнес ВаАруша халқына «жерді күйдіру» тактикасын қолдануға шешім қабылдады, бұл аштыққа және Аруша қоғамының құлдырауына әкелді. 1899 жылы Йоханнес жеңілген Аруша жауынгерлерін қазіргі Аруша аймағы бас кеңсесінің жанында неміс бекінісін (Бома) салуға мәжбүр етті. Аруша аймағы неміс әскери билігінде болды. 1902 жылы Оңтүстік Африкадағы Бур соғысынан қашқан жүз африканер Арушаға неміс билігімен қоныстандырылды, әр отбасыға 1000 гектардан жер берілді. Әр түрлі себептерге байланысты көптеген ақ колонистер Бірінші дүниежүзілік соғыс басталар алдында бірнеше жылдың ішінде Кенияның жоталық аймағына немесе Оңтүстік Африкаға көшіп кетті. Ұлы соғыс кезінде 1916 жылы британдықтар Аруша аймағын немістерден басып алды. Олар барлық немістерді қуды, олардың шаруашылықтарын тәркілеп, грек және британдық колонистерге қайта бөліп берді. Меру және Арушаның Чагга әйелдері Килиманджароға қайтарылды. Британдықтар 1920 жылы кофе өсіруді бастады. Аруша әкімшілік аймағы 1922 жылы құрылды, ал материктік Танзания Ұлттар Лигасының мандатына бағынышты британдық территория болып, Танганьика деп аталды. 1948 жылы бұл аймақ Солтүстік провинция құрамына кірді. Британдықтар 1948 жылы ВаАруша қауымының алғашқы басшысы Симеон Лайсериді тағайындады.
Prior to German arrival in 1895, the years between the 1880s to 1900, Arusha Region was plagued by rinderpest, Smallpox, droughts and famine that came after the devastating plagues. The first German to visit Arusha territory was Kurt Johannes, and he was antagonistic towards the Arusha people and on occasion he survived an attack that cost the lives of two German missionaries in 1895. On 19 October 1896 he went to visit Chief Matunda and was attacked by Arusha warriors. Johannes survived the attack and returned to his post in Moshi and organised Chagga warriors for a retaliatory attack and defeated the WaArusha on 31 October 1896. Johannes then decided to conduct the scorched earth doctrine on the WaArusha people, leading to a famine and collapse of Arusha society. In 1899, Johannes forced the defeated Arusha warriors to build the German Boma next to today's Arusha Region Headquarters. The Arusha Region was under German military rule and in 1902, one hundred Afrikaners fleeing the Boer War in South Africa, are resettled in Arusha by German authorities, with each family given 1,000 hectares of land. For various reasons, many of the white settlers moved to Kenyan highlands or back to South Africa in a few years before the advent of World War I. During the great war, the British capture Arusha Region from the Germans in 1916. They expelled all the Germans and confiscated their farms and redistributed the farms to Greek and British settlers. The Meru and Arusha's Chagga wives were repatriated back to Kilimanjaro. The British start growing coffee in 1920. The administrative region of Arusha existed in 1922 while mainland Tanzania was a British mandate under the League of Nations and known as Tanganyika. In 1948, the area was in the Northern Province, The British appoint the first WaArusha community leader Chief Simeon Laiseri in 1948.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең
1966 жылы, жаңадан тәуелсіздік алған Танзания үкіметі тұсында Аруша қаласына жеке аймақтық мәртебе берілді.
In 1966, under the newly independent Tanzanian government, Arusha was given its own regional status.
География
Ұлы Рифті алқабы солтүстіктен оңтүстікке қарай аймақтың ортасымен өтеді. Олдёнё Ленгай (масаи тілінде «Құдай тауы») – Нгоронгоро қорығының солтүстігіндегі белсенді жанартау. Аймақ бойынша биіктіктер әртүрлі, бірақ көп бөлігі белгілі бір биіктікте орналасқан.
The Great Rift Valley runs through the middle of the region north to south. Oldonyo Lengai (Mountain of God in the Maasai language) is an active volcano to the north of the Ngorongoro Conservation Area. Altitudes throughout the region vary widely, but much of it ranges from in elevation.
Демография
2012 жылғы ұлттық халық санағы мәліметтері бойынша Аруша облысының халқы 1 694 310 адамды құрады. Аймақта түрлі этнолингвистикалық топтар мен қауымдастықтар өмір сүреді. Олардың ішінде Иракв, Аруша, Масаи, Вамеру, Соньо, Чагга, Паре және Нгуу тайпалары бар.
According to the 2012 national census, the Arusha Region had a population of 1,694,310. The region is inhabited by various ethnolinguistic groups and communities. Among these are the Iraqw, Arusha, Maasai, Wameru,
Sonjo, Chagga, Pare, and Nguu.
Мәдениет және тағамдар
Ньяма Чома – Танзанияның солтүстігіндегі барбекю, Аруша аймағындағы, әсіресе масаи қауымында танымал тағам. Ньяма Чома дұрысымен картоп фри, Пили Пили соусы және суық жергілікті сыра немесе газдалған сусынымен беріледі.
Nyama Choma, the northern Tanzanian barbecue, is a popular dish among some communities in the Arusha Region, particularly the Maasai. Nyama Choma is properly served with a side of french fries, Pili Pili sauce and a cold local beer or soda.
Жолдар
А 23 Аруша-Химо тас жолы шығыстан батысқа қарай созылады және Килиманджаро халықаралық әуежайының жанынан аймаққа кіреді. Ол Арушаны Мошимен, содан кейін Кения шекарасындағы Химомен байланыстырады. Бұл тас жол Аруша қаласының орталығында А 104 тас жолымен қиылысып бітеді. А 104 тас жолы Арушадан солтүстікке қарай, Меру тауының батысынан өтіп, Кения шекарасындағы Лонгидо мен Намангаға дейін, одан әрі Найробиге дейін жалғасады. А 104 Мондулиден батысқа қарай Макуюниде B 144 тас жолымен тоғысады, ол Мто ва Мбуға және Нгоронгоро сақталған аймағына жетелейді. Содан кейін А 104 көлі Маньара көлінің шығысына қарай оңтүстікке бұрылып, Бабати мен Додомаға дейін созылады. Құрлықтағы саяхаттың көп бөлігі Аруша қаласынан автобуспен жасалады. Қала мен кішігірім қалаларда жеке меншіктегі және жеке басқарылатын "дала-далалар" (мини-автобустар) пайдаланылады. Аймақ теңізге шығу жолы жоқ, кеме жүзуге жарамды өзендер де жоқ. Рифт аңғарындағы ірі көлдер көлік үшін қолданылмайды. Аймақта Еяси, Натрон, Дулути, Эмпакай және Момелла көлдері орналасқан.
The A 23 Arusha Himo road runs east–west and enters the region near Kilimanjaro International Airport. It connects Arusha with Moshi and then Himo at the Kenyan border. This roads ends at its junction with the A 104 road in the center of Arusha. The A 104 runs northward, to the west of Mount Meru, from Arusha to Longido and Namanga at the Kenyan border before continuing to Nairobi. The A 104 also runs westward past Monduli to its junction at Makuyuni with the B 144 road that leads to Mto wa Mbu and the Ngorongoro Conservation Area. After that, the A 104 curves southward to the east of Lake Manyara and continues on to Babati and Dodoma. Most overland travel is done by bus from the city of Arusha. Within the city and smaller towns, privately owned and operated dala dalas (mini buses) are used. The region is landlocked, and there are no navigable rivers. The larger lakes in the Rift Valley are not used for transportation. The region is home to Lake Eyasi, Lake Natron, Lake Duluti, Lake Empakaai, and the Momella lakes.