Кіріспе

Ослодағы жылдам транзит желісі (Røabanen) – Норвегиядағы Осло метросының жылдам транзит желісі, ол Ослодағы Майо́рстуеннен Барумдағы О́стерасқа дейін жүреді. Ол Солтүстік-батыс Ослодағы Сместад, Хо́всетер, Ху́себи және Ро́а, сондай-ақ Солтүстік-шығыс Барумдағы Гри́ни, О́врволь және О́стерос сияқты аудандарға қызмет көрсетеді. Желіге метроның 2-жолы қызмет көрсетеді, ол ортақ туннель арқылы қала орталығымен және одан әрі Фурусет желісімен байланыстырады. Røa желісінің ең төменгі бөлігі, екі стансадан тұрады, Kolsås желісімен ортақ, сондықтан метроның 2-жолымен де қызмет көрсетеді. Røa желісі Kollektivtransportproduksjon компаниясына тиесілі, ал оны Ruter қоғамдық көлік агенттігімен жасалған келісімшарт бойынша Oslo T-banedrift компаниясы басқарады. Желінің алғашқы бөлігі, бастапқыда жеңіл рельстік көлік болған, 1912 жылы Майо́рстуеннен Сместадқа дейін ашылды. Ол Акер муниципалитеті мен Holmenkolbanen компаниясының ынтымақтастығымен салынды және Хольменколль желісінің соңғы стансасына қосылды. 1928 жылы Ортақ туннельдің бірінші бөлігі аяқталғаннан кейін желі қала орталығымен байланысты. 1935 жылы Røa желісінің алғашқы ұзартылуы жасалды, желі Ро́аға дейін созылды. 1942 жылы Kolsås желісі тармаққа айналды. Røa желісі 1948 жылы Гри́ниге, 1951 жылы Ли́йордетке және 1972 жылы О́стерасқа дейін ұзартылды. Ол кезде желі Осло Спорвейерінің бөлігіне айналды. 1995 жылы желі жылдам транзит стандартына жаңартылды, метроның бөлігі болды және қала орталығы арқылы қатынауын бастады.

Құру

Сместад ауданында тұрғын үйлер салу 1894 жылы Kristiania Elektriske Sporvei (KES) компаниясы қала орталығынан Майорстуенге дейін трамвай желісін салғаннан кейін басталды. Төрт жыл өткен соң, Сместадқа қарай Акер даңғылын салу үшін қаражат жинауға кірісті, бірақ экономикалық дағдарыс қаржы жинауды қиындатты. 1904 жылы жоспарлар қайта жаңартылды, ал 1908 жылы қайта қаралып, даңғыл бойымен трамвай салу да көзделді. 1910 жылы А. С. Гулдберг, Ивер Ликке, В. Мунтес Каас және Х. А. Мёрк трасса бойымен трамвай салуға концессия сұрады. Акер қалалық кеңесі 26 мамырда оған келісім берді. Төрт адам өз құқықтарын муниципалитетке өткізді, ол KES және Holmenkolbanen компанияларымен келіссөздер жүргізе бастады – соңғысы Майорстуеннен Holmenkollen желісіне дейін қала маңындағы трамвай желісіне ие болған. Holmenkolbanen компаниясымен келісімге келді: муниципалитет қажетті жерді иемденіп, трассаны дайындаса, ал Holmenkolbanen жолдарды төсеп, электр желісін тартып, трамвайларды басқаратын болды. Желі A/S Smedstadbanen компаниясының меншігінде болып қала беретін, ал ол компанияның иесі Акер муниципалитеті еді. Келісім 50 жылға жасалды, бірақ егер 1917 жылға дейін Майорстуеннен ортақ туннель арқылы қала орталығына дейін желіні кеңейту жұмыстары басталмаса немесе 1922 жылға дейін аяқталмаса, муниципалитет желіні сатып алу құқығын сақтап қалды. Үкімет 1911 жылдың 7 шілдесінде мақұлдады, ал құрылыс 1912 жылдың 7 қарашасында аяқталды. Ұзын желі бір рельстік болды, Борген және Сместадта айналма жолдар болды, олар Майорстуеннен басқа жалғыз аялдамалар еді. Holmenkolbanen бір трамвайды пайдаланды, ол әр 20 минут сайын жүріп тұрды. Түскі уақыттағы сағаттарда Боргеннен Майорстуенге қосымша рейстер жасалды.

Ұлттық театрлардың кеңейуі

1901 жылы Майорстуеннен қала орталығына дейін Холменколлен желісін кеңейту процесі басталды. Қала мен компания арасындағы келіспеушіліктер, оның ішінде екеуі де оны темір жол немесе трамвай ретінде жіктеуге келіспегендіктен, процесс бірнеше рет кешіктірілді. Құрылыс 1912 жылы басталды, бірақ 1914 жылы қайта тоқтатылды, себебі муниципалитет пен компания терминалдың орналасуы туралы келісе алмады. Қала әкімдігі оны Руселёкквейенде орналастыруды қалаған, бірақ бұл компанияға қала орталығы арқылы өтіп, қала орталығынан шығысқа қарайғы қала маңы трамвай желілеріне қосылатын туннель салуды қиындатар еді. 1914 жылдың қазан айында құрылыс тоқтатылды. Келесі жылы муниципалитет трамвай желілері үшін ең жақсы ұсыныс жасау бойынша конкурс жариялады. Жеңімпазды анықтауға бес жыл кетті, бұл муниципалитет пен компанияға аялдаманы Nationaltheatret-те орналастыру арқылы келісімге келуге мүмкіндік берді. Бірақ станцияға рұқсат 1926 жылы ғана берілді. Құрылыс сол жылы басталды және станция мен туннель 1928 жылы ашылды. 1922 жылға дейін туннель аяқталмағандықтан, Акер муниципалитеті желіні сатып алуға шешім қабылдады. Ол кезде муниципалитет өзінің Akersbanerne атты трамвай компаниясын құруды жоспарлап отырды, ал Smestad желісі жоспарланған Sognsvann желісімен бірге осы желінің бөлігі ретінде қарастырылды. Бірақ кешігулер Sognsvann желісінің 1934 жылға дейін ашылмауына себеп болды. Сатып алу екі компания арасында ортақ бөлік үшін төлем туралы келіспеушілікке әкелді, ол әлі де Holmenkolbanen-ге тиесілі болатын. Бұл мәселе 1932 жылы ғана шешілді. Инвестициялар Holmenkolbanen-ді құртты, әсіресе туннель қазу кезінде жақын жердегі мүліктерге келтірілген зиян үшін үлкен сот процесі болғаннан кейін. 1931 жылы Жоғарғы Сот мәселені шешкеннен кейін, компанияға жұмыс істеу үшін қосымша капитал қажет болды. Акер муниципалитеті Smestad және Sognsvann желілерінің меншік құқығын Holmenkolbanen-ге беруді ұсынды, бұл компания акцияларының көп бөлігіне айырбасталатын еді.

Ұзарту

1920 жылдары Роаға қарайғы аймақта тұрғын үйлердің саны артты. 1931 жылы Akersbanerne компаниясы қалалық кеңеске Сместад желісін Макреллбеккенге дейін ұзартуды ұсынды. 1933 жылдың 26 мамырында мемлекеттік рұқсат берілді және сол жылы құрылыс жұмыстары басталды. Ұзарту бір рельстік жолмен салынды. Жолды Holmenkolbanen компаниясы иелігіне алғаннан кейін, жаңа иесі желіні Роаға дейін ұзартуды ұсынды. 1934 жылдың 29 маусымында мемлекеттік рұқсат берілді және құрылыс дереу басталды. Ұзарту 1935 жылдың 24 қаңтарында ашылды. Жаңа желі бастапқыда тиімді болған жоқ, себебі Schøyens Bilcentraler компаниясы аймақта автобус тасымалын жүргізу құқығын сақтап қалды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін автобус маршруты тоқтатылмады. 1939 жылы Роа және Согнсванн желілері жаңартылды. 6 шілдеде Макреллбеккеннен Роаға дейінгі бөлік екі рельстік жолға дейін жеткізілді, ал кейіннен Волват станциясы жылжытылып, туннельге орналастырылды. Соркедалсвейен көшесімен қиылысатын жерде деңгейлі өткел салынды және ол 15 желтоқсанда аяқталды.

Колсосқа дейінгі филиал

1930 жылы Skøyen-дегі көше трамвайымен байланысқан Lilleaker желісі Kolsås-қа дейін созылды. Бірақ, иесі Bærumsbanen компаниясы желінің жалпы туннель арқылы Nationaltheatret-ке дейін жылдам маршрутпен жүргісі келді. 1938 жылы Lilleaker желісінің Яр стансасынан Røa желісінің Sørbyhaugen стансасына дейінгі бөлігіне рұқсат берілді. Мэррадален үстінен көпір салу қажет болғандықтан және компанияның қаржысы таусылғандықтан құрылыс кешікті, ал 1940 жылы тоғыз айға тоқтатылды. Желі 1942 жылдың 15 маусымында ашылды, ал Sørbyhaugen-нен Kolsås-қа дейінгі бөлігі Kolsås желісі деп атау өзгертілді. Нәтижесінде Sørbyhaugen-нен Nationaltheatret-ке дейін екі компания қызмет көрсетті, бірақ келісімге сәйкес тек Holmenkolbanen билеттері сатылды, осылайша барлық кіріс пойыздың операторына қарамастан, сол компанияға түсті. Kolsås желісі Røa желісінің бөлігінде әр он бес минут сайын жүріп тұрды.

Bærum кеңейтулері

Жолды көршілес Барум муниципалитетіне ұзарту туралы ұсыныстар алғаш рет 1919 жылы жасалған. 1941 жылы Гриниге қарай ұзарту құрылысы басталды. Басты мәселе – Гриндамменді кесіп өтетін көпірге құрылыс материалдарын алу және Роа станциясы қай жерде орналасуы керек екендігі туралы жергілікті дау болды. Ұзарту 1948 жылдың 22 желтоқсанында ашылды, Роа станциясы орын ауыстырылғаннан кейін, желі Роа орталығының астынан қысқа туннельге салынды. Eiksmarka арқылы Lijordet-ке дейінгі ұзарту 1951 жылдың 3 желтоқсанында ашылды. Lijordet станциясына Sørbråten деп ат қою жоспарланған, бірақ Норвегия мемлекеттік теміржолы желісінде осы атпен станция болғандықтан, екі станцияның бірдей аталуына рұқсат етілмеді. 1959 жылы Роа мен Makrellbekken арасында блок сигнализациясы жүйесі орнатылды. 1970 жылдардың басында Барум муниципалитеті желіні Хослеге дейін ұзартуды қалап, құрылыс шығындарын төлеуге дайын болды. Holmenkolbanen де муниципалитетке жаңа трамвайларға ақша төлеуін сұрады, бірақ муниципалитет оған келіспеді. Сондықтан желі тек Østerås-қа дейін ғана ұзартылды, онда қолданыстағы парктің көмегімен жетуге болады. Ұзарту 1972 жылы ашылды. 1978 жылдан бері Holmenkolbanen ұзартуды іске асыруға жеткілікті трамвайларға ие, бірақ содан бері муниципалитет желіні одан әрі ұзартуға қызығушылық танытпады.

Метро стандарты

Желіге меншік құқығы Oslo Sporveier арқылы муниципалитетке біртіндеп берілді. 1975 жылы көптеген акциялар, соның ішінде 1948 жылы Aker муниципалитетімен біріккен кезде Oslo Sporveier алған акциялармен бірге сатып алынды. 1970-ші және 1980-ші жылдары Holmenkolbanen Oslo Sporveier құрамына біртіндеп енді, оның ішінде екеуі де бірдей пойыз паркін, билеттерді және форма киімдерін пайдаланды. Oslo Sporveier 1970-ші жылдардың соңында желіні жаңартты, жаңа рельстер төседі, рельстердің салмағын арттырды және жаңа трамвайлар сатып алды. Қала орталығынан өтетін трамвай жоспарлары 1919 жылдан бері бар. 1940-жылдардың соңында Holmenkolbanen жоспарды қайта қарастырып, Ортақ туннельді шығысқа қарай ұзартуды ұсынды. 1951 жылдан бастап муниципалитет қаланың шығыс бөлігінде Осло метрополитенінің жобаларын жасауға кірісті. Шығыс және батыс желілері арасындағы үлкен жол жүргіштер санының айырмашылығы 1960-шы жылдары жоспарларды өзгертуге әкелді, ал шығыс желі үшінші рельспен электрмен жабдықталды. Шығыс желілері бастапқыда Jernbanetorget станциясында аяқталды, ал жоспарлар Bislett бағытына жалғастырылды. Бірақ 1970-ші жылдары бұл жоспарлар батыстағы жол жүргіштер санының артуы және шығыстағы азаюы салдарынан өзгерді. 1987 жылдың 7 наурызында батыстан келген қызметтер, соның ішінде Røa желісі, Nationaltheatret станциясынан Stortinget станциясына дейін ұзартылды, онда метроға ауысуға болады. Sognsvann желісі метро стандартына дейін жаңартылып, 1993 жылдың 3 сәуірінде қайта ашылды. Røa желісі 1995 жылдың 5 ақпанында метро стандартына дейін жаңарту үшін жабылды. Жаңартулар барлық платформаларды алты вагондық метро пойыздарына дейін ұзартуды талап етті. Бір ғана ерекшелік – Østerås станциясы, ол бес вагондарға ғана жеткілікті болды, бірақ оны кейін оңай ұзартуға болады. Жаңарту жолдарды толығымен жаңартуды, ескі рельстерді жаңаларымен ауыстыруды және салмақты метрге 49 килограммға дейін арттыруды қамтыды. Ауа желісі үшінші рельспен ауыстырылды, бұл Makrellbekken, Hovseter, Eiksmarka және Ekraveien станцияларындағы төрт деңгейлі қиылысты ауыстыруды талап етті. Алғашқы үшеуінде рельс жол деңгейінен төмен қазылды, нәтижесінде желінің бірнеше жүз метрін қайта құру қажет болды. Жаяу өткелдер Ekreveien, Borgen, Holmen, Huseby skole және Lijordet станцияларында салынды. Үш станция жабылды: Grini, Huseby skole және Heggeli. Volvat екі вагондық ұзындығын сақтап қалды және енді Røa желісімен емес, тек Kolsås желісімен қызмет көрсетеді. Huseby skole станциясының жабылуын өтеу үшін Røa станциясы бастапқы орнына қайтарылды, бұл жергілікті жерде қызу пікірталас тудырды. Сигналдау жүйесі метрода қолданылатын автоматты пойызды қорғау жүйесімен ауыстырылды. Бірақ орнату кешіктірілді және уақытша жүйе қолданылды. Бұл Husebybakken станциясында 12 адамның жарақат алуына әкелді. Жаңарту кезінде желі бойында автобустар қызмет көрсетті. Автобус аялдамаларын тек көліктер өте алатын жерлерде ғана орнатуға болады, бұл Røa және Sørbyhaugen станцияларында аялдамаларды орналастыруды қиындатты. Kolsås желісіне ауысатын жолаушылар әдетте 15 минутқа ұзақ жол жүруге мәжбүр болды, ал тығындар 30 минутқа дейін кешіктіруге әкелді. Бұл көліктерді көбірек пайдалануға, ал бұл жол тығынын одан әрі арттырды. Автобустардағы жолаушылар саны рельстік көліктерге қарағанда әлдеқайда төмен болды. Kolsås желісі 20 тамызда, ал Røa желісі 19 қарашада ашылды. Ашылғаннан кейін желі Furuset желісімен 2-ші бағыт ретінде байланысты және T1000 пойыздарымен қызмет көрсетуге басталды. Røa желісі, қала орталығындағы ортақ бөлігімен бірге, Осло метросының басқа желілерінен гөрі сегіз рет ұзартылды. Majorstuen бірнеше білім беру мекемелеріне қызмет көрсетеді, мысалы, Chateau Neuf, Норвегия теология мектебі MF, Норвегия музыка академиясы, Норвегия полиция университетінің колледжі, бірнеше ірі кеңсе кешендері және Осло трамвай мұражайы. Majorstuen станциясынан Røa және Kolsås желілері бірдей рельстерді жалғастырады. Желі Majorstuen станциясынан қазір жабық Volvat станциясы орналасқан қысқа туннельге кіреді. Содан кейін Majorstuen станциясынан орналасқан Borgen станциясы, содан кейін де қазір жабық Heggeli және Majorstuen станциясынан орналасқан Smestad станциялары орналасқан. Smestad станциясынан кейін Kolsås желісі бөлінеді және Røa желісі жабық Sørbyhaugen станциясынан өтіп, Majorstuen станциясынан орналасқан Makrellbekken станциясына дейін жалғасады. Келесі станция Majorstuen станциясынан орналасқан Holmen және Majorstuen станциясынан орналасқан Hovseter. Hovseter 1970-ші жылдардағы пәтерлерден тұратын тұрғын аудан және Persbråten жоғары мектебіне де қызмет көрсетеді. Бұл станция бұрынғыда шұғыл сағаттардағы қосымша пойыздардың аялдамасы ретінде пайдаланылған. Содан кейін желі Majorstuen станциясынан орналасқан Ekraveien станциясынан өтеді, бұл Осло қаласында орналасқан соңғы станция. Келесі станция Majorstuen станциясынан орналасқан Eiksmarka, 1970-ші жылдардың соңына дейін Franzefoss-тан балласт тасын тиеуге арналған желідегі жалғыз теміржол болған. Аймақта 1950-ші жылдардағы жеке тұрғын үйлер орналасқан. Содан кейін Majorstuen станциясынан орналасқан Lijordet, елдегі жалғыз шабудан жарыс жолы Øvrevoll Galoppbane станциясына қызмет көрсетеді. Желінің соңғы станциясы Majorstuen станциясынан орналасқан Østerås.

Қызмет

Røa желісі Осло метросының 2-жолымен қызмет көрсетеді, ол Majorstuen-ден жалпы туннель арқылы жалғасып, Furuset желісіне қосылады. Желі әр 15 минут сайын жүреді, апта ішінде сағат 7-ден 19-ға дейін қызметі күшейтіліп, сағатына сегіз рет жөнелтіледі. Кешкі уақытта, сондай-ақ сенбі және жексенбі күндері таңертең әр 30 минут сайын жүреді. Желінің Majorstuen-нен Borgen-ге дейінгі төменгі бөлігі де 2-жолмен қызмет көрсетеді, ол Kolsås желісі бойымен жалғасады. Осы учаскеде жол жиілігі екі есе артады. Østerås-тен Majorstuen-ге дейін саяхат уақыты 16 минут, Stortinget-ке 20 минут, ал Grorud желісінде Vestli-ге 50 минутты құрайды. Метро және желі Kollektivtransportproduksjon компаниясына тиесілі, ал оны Ruter компаниясымен жасалған келісімшарт бойынша Oslo T-banedrift басқарады. Желі Bærum қаласына өтеді, бірақ бүкіл метро жүйесі бір тарифтік аймақта орналасқан. Барлық станцияларда билет автоматтары бар, жүйе төлемді растау арқылы жұмыс істейді. Smestad – Kolsås желісіне (2-жол) ауысу станциясы, ал Majorstuen – батыс бағытындағы басқа желілерге ауысу станциясы. Majorstuen, Smestad, Hovseter, Røa және Eiksmarka станцияларында Ruter автобустарына ауысуға болады. Majorstuen станциясынан 11, 12 және 19-шы маршруттарға, Briskeby, Homansbyen және Frogner желілеріне Осло трамвайына ауысуға болады. Жалпы туннельде Jernbanetorget – Шығыс Норвегиядағы барлық магистральдық пойыздарға қызмет көрсететін Осло орталық вокзалына ауысу станциясы. Батыс бағытындағы көптеген магистральдық пойыздарға Nationaltheatret арқылы да жетуге болады, сонымен қатар құрылысты жеңілдететін құқық қамтамасыз етілді.