Кіріспе

Бхагиратха (, -) – индуистік дәстүрдегі аңызға толы хан. Ол «Икшваку» әулетінің өкілі ретінде индуистік әдебиетте кеңінен танымал. Бхагиратха қасиетті Ганг өзенін, индустарда өзен құдайы Ганга ретінде бейнеленген, көктен жерге әкелу үшін аскетизм (қатты рухани тәжіриба) жасағандығымен ең көп танылады.

Багиратхапраятнам

Бірде Шағара патшасы, Бхагиратханың арғы атасы, ашвамедха құрбандығын өткізді, бірақ құрбандыққа арналған жылқыны Индра ұрлап кетті. Құдай оны Паталаға жасырды, онда Капила данасы тақуалық танысып жатқан еді. Сагараның 60 мың ұлы Паталадан жылқыны тауып алып, шулы дауыстарымен Капиланың тынысын алды. Ашуға мініп, Капиланың жалындаған көздерімен Сагараның 60 мың ұлы күлге айналды. Осы ұлдардың жаназа рәсімдерін орындау жауапкершілігі ұрпақтан ұрпаққа беріліп, соңында Бхагиратхаға жетті. Ол Айодхья тағына отырғаннан кейін, Ганга девиге жалбарыну үшін Гималайға қажылыққа барды. Ганга Бхагиратхаға, егер ол Сваргадан жерге түсетін болса, құлаудың күшіне төтеп берудің қиын болатынын айтты. Ол одан шашы ұзын, көгілдір мойынды Шиваның қанағаттануын алуын өтінді, өйткені одан басқа ешкім оны ұстап тұра алмайды. Оның сөзін тыңдап, патша Шива үшін мың жылға созылған тақуалық жасады, оның шашы арқылы Ганганың ағуын рұқсат ету үшін оның көмегін сұрады. Шива оған батасын берді және Ганганың ағыны оның шашымен ағып жатқанда да өз орнында тұрды. Ганга Шиваның шашымен мың жыл бойы ағып өтті. Бхагиратха Шиваны қуанту үшін тағы бір тақуалық жасады, сосын құдай шашын шайқап, Индо-Ганга жазығына бір тамшыны жіберуге рұқсат берді, ол Гангке айналды. Бхагиратха үшін өзен жазық бойымен Паталаға дейін ағып, Сагара ұлдарының жаназа рәсімдерін орындады. Бұл оқиға «Бхагиратхапраяйтнам» деп аталады, яғни «Бхагиратханың еңбегі». Оның күш-жігерін еске алу үшін өзеннің бастауы жергілікті тұрғындар Бхагирати деп атайды, ол Девпраягта Алакнанда өзенімен қосылғанға дейін. Капила данасы медитация жасаған мифтік Патала Сагар аралымен байланысты, ол Ганганың Багирати ағысының (Колкатадан өтіп, Ганга ретінде құрметтелген) және Бенгал шығанағының қосылған жерінде орналасқан. Теңіз (сам удрa) Бхагиратханың атасы Шағара патшаның құрметіне Сагара деп аталады. Капиланың ашрамы Сагар аралында орналасқан және жыл сайын Макара Санкранти күні Ганга Сагар Меласы мен суға шомылу рәсімдерін өткізеді. Паталаға қарай ағып жатқанда Ганга дана Жахнудың ашрамын су басты. Құдайдың мақтанышпен қарауына жаза ретінде дана өзенді жұтып қойды. Бхагиратханың жалбарынуымен дана адам өзенді құлағынан шығаруға келісті, осылайша құдайға Жахнави есімі берілді.

Билік

Ата-бабаларының жаназа рәсімдерін аяқтаған соң, Бхагиратха қайтадан патша ретінде билік құрады, және оның билігінде халқы бай және гүлденді. Махабхаратада патшаның сиыр сыйлауда зор күші болғаны айтылады. Ол дана Кохалаға жүздеген мың сиыр мен олардың бұзауларын сыйлады. Жер бетінен кету алдында ол өзінің әйгілі қызы Хамсиді дана Каутсаға үйлендіреді.

Нарада Пурана

Нарада Пуранада патша Бхагиратха Яманы ынаятқа алып, онымен туралықтың мәні туралы әңгімелеседі. Яма патшаға туралықтың түрлі жолдарын ұсынады, олардың ішінде брахмандарға жұмыс беру және садақа беру, Вишну мен Шива храмдарын салу, осы екі құдайға арналған тиісті рәсімдерді орындау, ашаршыларға тамақ беру және сауап жинау бар. Яма күнәнің мәнін, сондай-ақ барлық тозақтарды сипаттайды. Құдай патшаға Шивамен тең Вишнуға құлшылық етуді бұйырады және Гангты жерге түсіру арқылы ата-бабаларын Наракадан босату болашағын айтады.

Бенгал әдебиеті

Багиратха туралы көптеген әңгімелерде ол әкесі Дилипадан және аты аталмаған анасынан ерекше есімді болмай дүниеге келеді. Дегенмен, бенгал тіліндегі бірнеше әңгімелер Дилипаның мұрагер қалдырмай қайтыс болғанын айтады. Бұл оқиға алғаш рет санскриттік Падма Пурананың бенгал әрпімен жазылған нұсқасында кездеседі; ол беделді, шамамен XV ғасырға жататын бенгалдық Критива Рамаянында және одан кейін Бенгалиядан шыққан Бхавананданың Хариваншасы, Мукундарама Чакравартиннің Кавиканканачандисі және XVI ғасырға жататын Адбхутачарьяның Рамаянында қайталанады. Дилипаның мұрагерінің болмауы құдайларды алаңдатады, себебі Вишну Дилипаның ұрпағынан туады деген болжам бар, ал бұл болжам Дилипаның баласы болмаса орындала алмайды. Сондықтан, бір дананың немесе құдайдың кеңесімен Дилипаның екі жесірі бір-бірімен қарым-қатынас жасайды, осылайша біреуі жүкті болып, Багиратханы дүниеге әкеледі. Алайда, нәресте деформацияланған (мысалы, Падма Пурана нұсқасында ол сүйексіз, ал Критива Рамаянында ол тек еттен тұратын дөңгелек) ол мүгедек дана Аштавакрамен кездескенше, ол оны әдемі, күшті балаға немесе жасөспірімге айналдырады. Критива Рамаяны тіпті Багиратханың мектепте екі анасы болғандықтан, әдеттегідей әкесі мен анасы болмағандықтан зорлық көргенін айтады. Кейбір мәтіндер бұл оқиғаны Багиратха есімінің халықтық этимологиясын беру үшін пайдаланады, оның «бхага» («кіндік») сөзінен шыққандығын мәлімдейді.

Галерея

Бхагиратханың мүсіні Непалдың ежелгі елді мекендерінде кездесетін екі түрлі су тартатын бұлақтың – dhunge dhara (hiti) немесе tutedhara (jarun, jahru, jaladroni) – саңылауының астында көрінеді. Бхагиратха отырып, тұрып немесе билеп тұрған күйде бейнеленген, қолында немесе үрлеп тұрған раковина ұстаған. Үндістанның кейбір храмдарында гаргульдердің астында осыған ұқсас бейнелер кездеседі.