Батаанды қайта бағындыру шайқасы (1945)

Кіріспе

1942 жылы болған шайқас – Батаанды қайта басып алу шайқасы (филиппин тілінде: Labanan para sa Bataan), 1945 жылдың 31 қаңтарынан 21 ақпанына дейін АҚШ күштері мен Филиппиннің одақтас партизандық отрядтары жапондықтарға қарсы жүргізген, Филиппинді азат ету науқанының бір бөлігі. Манила шығанағының батыс жағалауын бақылауға алып, оның портын пайдалануға және Маниланы азат ету үшін шешуші шайқастағы американдық әскерлерге жаңа көмек көздерін ашуға мүмкіндік беру мақсатында жүргізілді. Батаан түбегін қайта басып алу 1942 жылдың 9 сәуірінде жапон басқыншыларына Лусон күштерін АҚШ армиясының тапсыруының құнын өтеді.

Өмірбаян

АҚШ күштерінің Манилаға қарай қарқынды жылжуы Лингэен шығанағындағы жабдықтау желілерінің мүмкіндіктерін сындырып жіберді. Маниланы басып алу әскери және психологиялық маңызға ие болғанымен, Манила шығанағын басып алу логистикалық тұрғыдан шешуші болды. Оның порты американдықтардың бақылауында болды, бірақ Батан түбегі мен батыстағы Коррегидор аралы қауіпсіздікке келіп, нығайтылғанша пайдаланбауға тиіс еді. Генерал Дуглас Макартур генерал-лейтенант Уолтер Крюгердің Алтыншы армиясына Батаанды, содан кейін Коррегидорды басып алу міндетін жүктеді. Лейте кампаниясынан келген АҚШ-тың XI корпусы генерал-майор Чарльз П. Холл басшылығымен Алтыншы армияны күшейтті. Генерал-майор Генри Л. С. Джонс басқаратын 38-ші жаяу әскер дивизиясы және полковник Обри "Кызыл" С. Ньюманның 34-ші жаяу әскері, 24-ші жаяу әскер дивизиясынан құралған XI корпус Батаннан солтүстік-батысқа қарай шамамен жиырма бес шақырым (40 км) жердегі Замбалес жағалауына түсуге, түбекке жылдамдап шығысқа қарай ілгерілеуге, содан кейін Батанды, оның шығыс жағалауын толығымен тазартуға тиіс болды. Бірақ американдық барлау Батандағы жау күштерін дұрыс бағаламады, жапондықтардың түбекте толыққанды дивизиясы бар деп санады. Осы уақытта Филиппиндегі жапондық күштердің қолбасшысы генерал-лейтенант Томоюки Ямашита Манила шығанағын қорғау өз күштерінің қабілетінен асып түсетініне көз жеткізді, сондықтан генерал-майор Рикичи Цукаданың Кембу тобының шамамен 4000 жапондық әскері ғана американдықтарға қарсы тұруға қалды. Бұл күштердің негізгі бөлігі полковник Нагайоши Санонебу басқаратын Нагайоши отряды болды.

Жарым аралға қарай жүріп

1945 жылғы 29 қаңтарда 38-дивизия қарсылықсыз Лусон, Замбалес провинциясының оңтүстігіндегі Сан-Нарсисо аймағына қонды. Олар дереу Сан-Марселино әуежайына бет түзеді, бірақ капитан Рамон Магсейсей (кейін Филиппин Республикасының президенті) басқаратын филиппин партизандары үш күн бұрын әуежайды бақылауға алғанын білді. 30 қаңтарда 34-ші полк ұрыс тобы (RCT) Олонгапо портын, сондай-ақ Субик шығанағындағы Гранде аралын десанттан кейін жаулап алды. Басқа жерлерде толығымен күтпеген шабуыл болды, тек бір ғана американдық сарбаз ашулы бұқаның шабуылынан зардап шекті. Қаңтар айының соңына қарай Замбалес провинциясы азат етілді. 38-дивизияның 151-ші жаяу әскер полкі Субик шығанағына оңтүстіктен кіруді қамтамасыз етті және XI корпустың резервіне жіберілді. Ал 152-ші жаяу әскер полкіне 34-ші полктің ұстаған позициялары арқылы өтіп, 7-ші жолмен шамамен 30 шақырым қашықтықтағы Диналупиханға қарай жылжу міндеті тапсырылды, 149-шы жаяу әскер полкіне 152-ші полкпен бірге шығысқа қарай, солтүстікке қатарласып жылжуға, XIV корпусымен байланысуға, содан кейін 7-ші жолмен оңтүстікке және батысқа бұрылып 152-ші полкпен кездесуге бұйрық берілді. XI корпусының генерал-майоры Холл 7-ші жолды бір апта ішінде басып алуға болатынына сенді.

"Зиг-Заг асуында" күрес

Нагайоши Батан түбегінің солтүстік жағындағы тік жарлы Замбалес тауларында тұруға шешім қабылдады, американдықтар оны «Зиг-Заг асуы» деп атады. Көптеген жабдықтары мен оқ-дәрілері ұзақ шайқасқа дайындады, бірақ оның негізгі қорғаныс шебі 2000 метрге созылып, жағдайын қанаттан шабуылға осал қылды. Дегенмен, Нагайоши және оның 39-шы жаяу әскер полкі белгісіз мерзімге тұруға ниеттенді. «Зиг-Заг асуы» былай сипатталды:

жердің азаматтардың көп бөлігі бірдей дәрежеде қалың және тығыз орманмен біріктірілген. Басты жол, 7-жол, асу арқылы күшті бұрылады, жабайы шошқалар бастапқыда салған ең аз кедергілі жолды ұстанып тұрады. Аймақтағы орман өсімдіктері соншалықты тығыз, бес метр қашықтыққа жолдан шықсаңыз, жолды көре алмайсыз. Жапондықтар «Зиг-Загтағы» әрбір төбешік пен қыратты туннельдермен немесе траншеялармен байланыстырылған аңғарлармен жабдықтады; ең тиімді жерлерде олар ағаштан немесе топырақтан жасалған бекіністерге негізделген күшті бекіністер салды. Барлық қорғаныс жақсы жасырылған, өйткені тығыз орман жапырақтары көптеген позицияларды жауып, олардың көптегені мұқият дайындалғанын және жақсы салынғанын көрсетті. Іс жүзінде, кішкентай күш осы позициядан белгісіз мерзімге бүкіл армияны тоқтатып тұра алатын еді. 1945 жылдың 31 қаңтарында Олонгаподан батысқа қарай келе жатқан 38-дивизия «Зиг-Заг асуындағы» жау бекіністерінің күрделі лабиринтына шығысқа қарай жылжыды, сонымен бірге жапондықтардың екі жағын да іздеді. Бірақ 1 ақпан күні таңертең, шамамен 5 километрге жылжудан кейін 152-ші полк «Horseshoe Bend» деген жерде жапондық бекіністеріне тап болды, бұл «Зиг-Заг асуындағы» алғашқы маңызды кедергі болды. Екі күндік қатал шайқаста полк көп шығынға ұшырады, шығысқа қарайғы барлық ілгерілеу тоқтатылды. Қиын, бұрылып жатқан жер бедері, тығыз орманды байланыс қиындықтары және жапондықтардың қатаң қорғанысымен бірге қарсылықтың негізгі желісін табуға тырысатын батальондарды қайта орналастыру, 152-ші полктің бөлімшелерін дұрыс анықтау қиындықтарына себеп болды. Сол кезде белгілі емес, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа дейінгі жапондық қорғаныс желісі де шатастырды. Шабуылдары тоқтап қалған соң, генерал-майор Джонс 152-ші полк командирін қызметтен босатып, 34-ші RCT-ге «Зиг-Заг асуында» сәтсіз шығысқа қарайғы шабуылды жалғастыруды бұйырды. Алайда, алты күндік қатал шайқастан кейін, АҚШ Әскери Әуе күштерінің (USAAF) ауыр артиллериялық шабуылдары мен напалм бомбалауына қарамастан, 34-ші RCT ауыр шығынға ұшырады, шабуылдары тоқтап, одан әрі ілгерілеуге мүмкіндік бермеді. Содан кейін генерал Джонс 152-ші полкке 7-жолдың солтүстігіндегі жапондықтарға шабуылды қайта бастауды бұйырды, ал 6 ақпанда 151-ші полк 34-ші RCT-ді алмастыру үшін шайқасқа қайта қосылды. Бірақ асуда одан әрі шатастыру мен наразылық болды, ал күнінің соңында генерал-майор Холл генерал-майор Джонсты қызметтен босатып, оның орнына бригадир генерал Уильям Чейзді тағайындады. Бригадир генерал Чейз қызметке кіріскен күні 149-шы жаяу әскер полкі 7-жолдың солтүстігінде шығысқа қарай жорығын аяқтап, XIV корпусымен байланысты. Содан кейін ол 38-дивизияның қалған бөлігімен байланысу үшін 7-жолмен батысқа бұрылды. 151-ші және 152-ші полктер асу арқылы шығысқа қарай ілгерілеуді бастады. Біртіндеп жапондықтар кері шегінді және 8 ақпанда толығымен жеңіліске ұшырады. Үш күннен кейін, 11 ақпанда 151-ші полк басқа тапсырмаға жіберілді, ал 152-ші полк шабуылды жалғастырды, 14 ақпанға дейін 149-шы және 152-ші полктер ақыры байланысты. Шашыраңқы қарсылықтың шағын ошақтарына қарсы жою операцияларынан кейін «Зиг-Заг асуы» 38-дивизияның толық бақылауына көшті. Күрес қаншалықты қатал болғанын көрсететін бір дәлел ретінде, XI корпус 2800 жапондықтан 2400-ін өлтірді, ал тек 25 тұтқынға алды.

few pieces of ground combined to the same degree to roughness and dense jungle. The main road, Route 7 twists violently through the pass, following a line of least terrain resistance that wild pigs must originally have established. The jungle flora in the region is so thick that one can step five yards off the highway and not be able to see the road. The Japanese had honey combed every hill and knoll at the Zig Zag with foxholes linked by tunnels or trenches; at particularly advantageous Points they had constructed strong points centered on log or dirt pillboxes. All the defenses were well camouflaged, for rich, jungle foliage covered most positions, indicating that many had been prepared with great care and had been constructed well. In effect, a small force could hold off an entire army from this position indefinitely. On 31 January 1945, driving west of Olongapo, the 38th Division advanced east on the intricate maze of enemy fortifications in 'Zig Zag Pass', at the same time seeking out both Japanese flanks. But on the morning of 1 February, after about three miles (5 km) of steady progress, the 152nd Regiment ran into Japanese strongpoints at 'Horseshoe Bend', the first known major 'Zig Zag Pass' obstacles. In two days of heavy fighting, resulting in high casualties for the regiment, all eastward progress had stopped. The unfavorable, twisting terrain, communications difficulties in the thick jungle, and relocation of battalions to try to find the main line of resistance, along with a determined defense by the Japanese, all contributed to difficulty in correctly identifying all units of the 152nd at times with respect to their exact locations. The northwest to southeast line of Japanese defenses, definitively unknown at the time, also contributed to the confusion. With his offensive effectively stalled, Maj. Gen. Jones relieved the 152nd's regimental commander. The 34th RCT was then ordered to resume the unsuccessful eastward offensive of the 152nd on 'Zig Zag Pass'. However, after six days of severe fighting, despite heavy supporting artillery barrages and napalm bombing runs by the United States Army Air Forces (USAAF), the 34th RCT sustained heavy casualties, its offensive bogged down, barring any further progress. Gen. Jones then directed the 152nd to resume the attack on the Japanese to the north of Route 7, while on 6 February, the 151st Regiment rejoined the battle to relieve the disengaging 34th RCT. But further confusion and frustration on the pass reigned and on day's end, Maj. Gen. Hall relieved Maj. Gen. Jones of command and replaced him with Brigadier General William C. Chase. On the day Brig. Gen. Chase assumed command, the 149th Infantry Regiment completed its eastward march north of Route 7 and linked up with XIV Corps. It then turned westward astride Route 7 to link up with the rest of the 38th Division. In tandem, the 151st and 152nd Regiments began making progress eastward through the pass. Gradually, the Japanese were pushed back and eventually overrun on 8 February. Three days later, on 11 February, the 151st was withdrawn for another mission; while the 152nd continued the offensive, and by 14 February 1945, the 149th and 152nd Regiments finally linked up. After mopping up operations against scattered small pockets of resistance, 'Zig Zag Pass' was securely in the hands of the 38th Division. As a testament to the ferocity of the struggle, XI Corps killed about 2,400 of the 2,800 man Japanese force while taking only 25 prisoners.

Оңтүстік Батаанға қону

15 ақпанға дейін, XI корпусының 38-дивизиясына қарасты екі топ оңтүстік Батандағы теңіз десанттарына жұмылдырылды. Біріншісі – бригада генералы Чейз жеке басқарған Оңтүстік күші, 151-ші жаяу әскер полкі, 34-ші жаяу әскер полкінің бір бөлімі, 139-шы далалық артиллерия батальоны және басқа да қосымша бөлімдермен күшейтілді. Екіншісі – Шығыс күші, 6-шы жаяу әскер дивизиясының 1-ші жаяу әскер полкінен құралды және міссия үшін 38-ші дивизияға қосылды. 38-ші дивизия артиллериясының командирі генерал Уильям Спенс бұл күшке жетекшілік етті. 11 ақпанда Оңтүстік күші Батанның солтүстігіндегі батыс жағалаудан оңтүстікке қарай жүзіп, 14 ақпан түнін теңізде өткізді және 15 ақпанда сағат 10:00-де Маривелес портына десант түсірді. 727-ші амфибиялық трактор батальонының LVТ-лары 151-ші жаяу әскер полкін жағалауға жеткізді, LST кемелері жағадан шамамен бес миль (8 шақырым) қашықтықта болды, содан кейін Маривелеске қонғанда .50 калибрлік және .30 калибрлік пулеметтерден оқ жаудырып, қорғауға көмектесті. Үш жыл бойы сол жерде жатқан, оқтан тесілген бірінші дүниежүзілік соғыс үлгісіндегі американдық болат дулығалар, сондай-ақ жапондықтар жерлемеген американдық солдаттардың ақсыңқан сүйектері табылған. Маривелестен күш екіге бөлінді, бір бөлігі Багакқа қарай батыс жағалаумен, екінші бөлігі Пиларға қарай шығыс жағалаумен жылжыды. Осы уақытта Шығыс күші 12 ақпанда Диналупиханнан Пиларға қарай оңтүстікке қарай жылжыды. Көп ұзамай оған 149-шы жаяу әскер полкінің бөлімдері қосылды. Пиларда күш екіге бөлінді, бір бөлігі қаланың оңтүстігінен өтіп, екінші бөлігі 111-ші бағдарламалық жолмен батысқа бұрылды. 18 ақпанда екі күш Багак маңында қосылды. Соңғы ірі шайқас 15 ақпан күні түнде болды, ал жарты аралды тазалау операциялары тағы бір аптаға созылды. Ақырында, 21 ақпанда үш жылдан кейін Батан америкалық және филиппин әскерлерінің қолына қайтадан өтті.

Салдары

Жапондықтар "Зиг-Заг асуын" қорғауда ауыр қатыгездіктерге ұшырады, 2400-ден астам әскері қаза тауып, 75-і жараланды. Полковник Нагайоши шамамен 300 адамымен қашып, түбектің оңтүстігіндегі басқа қорғаушыларға қосылып, ақпанның ортасына дейін қарсылық көрсетті. 38-ші жаяу әскер дивизиясы 270 адамын жоғалтып, 420-ы жараланды, ал 34-ші полк 68 қаза және 268 жараланған әскерге тап болды. 38-ші дивизияның "Зиг-Заг асуындағы" қатыгез күресінен басқа, Замбалес провинциясы мен Батан түбегін жылдам және оңай қайтарып алу американдықтарға Манила шығанағы мен оның әлемдік деңгейдегі терең су портын толыққанды пайдалануға мүмкіндік берді. Бұл оқиға кейіннен АҚШ күштері Маниланы қайтарып алу үшін жеңілдетілген жабдықталуға жағдай жасады.