Кіріспе

Эмоцияның нейрондық механизмдерін зерттеу

Әсерлі нейроғылым – мидың эмоцияларды қалай өңдейтінін зерттейтін сала. Бұл сала нейроғылымды жеке тұлға, эмоция және көңіл күйді психологиялық тұрғыдан зерттеумен үйлестіреді. Эмоцияның негізі және эмоция дегеніміз не – әсерлі нейроғылым саласындағы пікірталас тудыратын мәселе болып қалады. "Әсерлі нейроғылым" терминін невролог Яак Панксепп қалыптастырды, дәл сол кезде когнитивтік нейроғылым эмоцияны қамтымайтын психологияның бөліктеріне, мысалы, назар немесе естелікке шолу жасаған кезде.

Эффективті нейробиологиялық ғылым

Сезімдер біздің назарымызды басқаратын, мінез-құлқымызды ынталандыратын және қоршаған ортамызға қатысты шешімдер қабылдауымызға көмектесетін ми аймақтарының қызметімен байланысты деп саналады. Сезімдер мен миды зерттеудің бастапқы кезеңдерін Пол Брока, Джеймс Папез және Пол Д. Маклин жүргізді. Олардың жұмыстары эмоцияның мидың орталық бөлігінде орналасқан лимбикалық жүйе деп аталатын құрылымдар тобымен байланысты екенін көрсетеді. Лимбикалық жүйе мынадай ми құрылымдарынан тұрады:

Лимбикалық жүйе

Амигдала – Амигдала екі кішкентай, дөңгелек құрылымнан тұрады, олар маңдайға (алдыңғы) жағына қарай, гиппокамптарға жақын, уақытша бөліктерде орналасқан. Амигдалалар қоршаған ортаның қай бөлігі маңызды екенін және эмоционалдық мәнін анықтауға және оны есте сақтауға қатысады. Олар эмоция тудыру үшін маңызды. Ең алдымен, олар жағымсыз эмоциялар үшін, әсіресе қорқыныш үшін маңызды. Амигдаланың белсенділігі көбінесе қауіпті жағдайды сезгенде болады. Амигдала өткенге қатысты естеліктерді пайдаланып, қазіргі жағдайға қатысты шешімдер қабылдауға көмектеседі. Таламус – Таламус сенсорлық және моторлық сигналдарды біріктіріп, ақпаратты ми қабығына жібереді. Таламус ұйқы мен оянуды реттеуде маңызды рөл атқарады. Гипоталамус – Гипоталамус эмоцияға байланысты физиологиялық реакцияны (мысалы, жылау) жасауға қатысады. Гипоталамус сондай-ақ оң эмоциялармен байланысты сыйақы схемаларында қолданылады. Гиппокамп – Гиппокамп негізінен есте сақтаумен айналысатын құрылым. Ол жаңа естеліктер жасауға және визуалды, иіс немесе дыбыс сияқты сезімдерді естеліктермен байланыстыруға көмектеседі. Гиппокамп ұзақ мерзімді естеліктерді сақтайды және қажет болған кезде оларды қайтаруға мүмкіндік береді. Форникс – Форникс гиппокамп пен сүтқоректі денелері арасындағы негізгі байланыс. Ол кеңістіктік жад, эпизодтық жад және атқару функциялары үшін маңызды. Сүтқоректі денесі – Сүтқоректі денелері естеліктерді қайта жаңарту үшін маңызды. Олар ми сабасы мен мидың жанында орналасқан. Иіс сезу шарлары – Иіс сезу шарлары – бірінші ми жүйкелері. Олар иіс сезуге (олфакцияға) және нақты иістермен байланысты естеліктерге қатысады. Сызықты сызық – Сызықты сызық ми денесінен жоғары орналасқан. Сызықты сызықтың бөліктері әртүрлі функцияларды атқарады және әсер ету, висцеромоторлық басқару, жауапты таңдау, скелеттік моторлық басқару, визуалды-кеңістіктік өңдеу және естелікке қол жеткізуге қатысады. Алдыңғы сызықты қабық саналы, субъективті эмоционалдық сезіну және мотивация үшін маңызды. Жасанды белдікті мүше эксперименттік жолмен тудырылған қайғы кезінде де, депрессиялық эпизодтар кезінде де белсендірек болады. Зерттеулер лимбикалық жүйенің эмоциямен тікелей байланысты екенін көрсетті, бірақ эмоцияларды тудыру және өңдеу үшін маңызды басқа да ми аймақтары мен құрылымдары бар.

Мидың басқа құрылымдары

Базальді ганглиялар – Базальді ганглиялар таламустың екі жағында орналасқан ядролар тобы. Базальді ганглиялар мотивацияда, іс-әрекетті таңдауда және сыйлық алуда маңызды рөл атқарады. Орбитофронтальді қабық – Орбитофронтальді қабық шешім қабылдауға қатысады және біздің шешім қабылдауымызға эмоциялардың қалай әсер еткенін түсінуге көмектеседі. Префронтальді қабық – Префронтальді қабық – мидың алдыңғы бөлігі, маңдайдың артында және көздің үстінде орналасқан. Ол эмоция мен мінез-құлықты реттеуде маңызды рөл атқарады, салдарына есеп беру арқылы. Префронтальді қабықша сонымен қатар эмоцияларды уақыт өте келе сақтап, белгілі бір мақсаттарға жету үшін мінез-құлықты ұйымдастырып, кешіктірілген қанағаттандыруда маңызды рөл атқарады. Вентромедиалдық префронтальді қабық (vmPFC) – префронтальді қабықтың эмоцияларды реттеуге елеулі әсер ететін бөлігі. Зерттеулер нәтижесінде, vmPFC жоғары эмоциялық ынталандырумен ұсынылған кезде жоғары белсенділігін көрсетті. Бұл мидың бұл бөлігінің жоғары эмоциялық жағдай үшін маңызды екенін көрсетеді. Вентральді жолақ – Вентральді жолақ – эмоция мен мінез-құлықта рөл атқаратын құрылымдар тобы. Вентральді жолақтың ядросы деп аталатын аймағы ләззат сезімімен байланысты. Есірткіге тәуелді адамдар осы аймақта белсенділігін арттырады, егер олар өздерінің тәуелділігінің нысанына тап болса. Инсула – Мидың бұл аймағы жүрек соғуы, тыныс алу және ас қорыту сияқты автоматты функцияларды басқаратын басқа жүйке құрылымдарына байланысты дене эмоцияларында маңызды рөл атқарады. Инсула сондай-ақ эмпатия мен эмоцияларды сезінумен байланысты. Мишақша – Мишақшаның көптеген пайдалары бар. Эмоцияны қабылдау және эмоцияға сипаттама беруде маңызды рөл атқарады. Мишақшаның дисфункциясы зақымдану зерттеулері кезінде оң эмоцияларды азайтады. Эволюция барысында мишақша қорқынышты азайтып, өмір сүруді жеңілдететін жүйеге айналған болуы мүмкін. Мишақша ақша, нашақорлық тудыратын дәрілер және оргазм сияқты пайдалы стимулдарға жүйке реакциясын реттеуші рөл атқарады. "Мишақшалық когнитивті аффективті синдром" сипатталды, нәтижесінде тұлға өзгерісі және адамның эмоцияларын көрсету әдісі өзгереді. Бүйірлік префронтальді қабық – Біздің эмоцияларымызды пайдалана отырып, бүйірлік префронтальді қабық зиянды мінез-құлықты басу немесе өнімді мінез-құлықты таңдау арқылы мақсаттарға жетуге көмектеседі. Негізгі сенсомоторлық қабық – Соматосенсорлық қабық эмоциялық өңдеудің әрбір сатысына қатысады. Біз оны эмоцияны анықтауға және жасауға көмектесетін ақпаратты жинауға пайдаланамыз, содан кейін ол эмоция басталғаннан кейін оны реттейміз. Уақытша қабықша – Мидың бұл бөлігі дыбыстарды, сөйлеуді және тілді өңдеуде маңызды, сондай-ақ басқалардың бет-әлпеттерін және басқалардың эмоцияларын түсінуге көмектеседі. Уақытша қабық эмоциялық естеліктеріміздің сапасы мен мазмұнын анықтайды. Ми сабағы – Ми сабағы үш бөліктен тұрады: жоғары көтерілу (сенсорлық ақпарат), төмен түсу (моторлық ақпарат) және модуляциялық. Ми сабағы қоршаған ортадан ақпарат алады (жоғары көтеріледі) және денеге жауап береді (төмен түседі), мысалы, жылау. Қоршаған ортадан алынған ақпарат пен денеміздің алған ақпаратқа берген жауабы ми сабағының модуляциялық бөлігінде біріктіріледі, содан кейін біз эмоцияны анықтай аламыз.

Оң жартышар

Оң жарты шардың эмоциядағы рөлі туралы көптеген теориялар эмоциялық қызметтің бірнеше моделін тудырды. Оң жарты шар зақымдалғаннан кейін эмоциялық өңдеудің төмендеуін байқаған К.К. Миллс эмоциялардың оң жарты шармен тікелей байланысты екенін болжады. 1992 жылы зерттеушілер эмоциялық білдірілім мен түсіну оң жарты шардың кішірек ми құрылымдарымен бақыланатынын анықтады. Осы тұжырымдар оң жарты шар гипотезасы мен валенттілік гипотезасының негізін құрады.

Оң жартышар гипотезасы

Оң жарты шар эмоцияларды өңдеуде сол жарты шардан гөрі артық маманданған деп саналады. Оң жарты шар сөзсіз, синтетикалық, интеграциялық, толық және гештальттік ойлау стратегияларымен байланысты. Оң жарты шардың зақымдануы автономды нерв жүйесінің бұрыс реакцияларымен қатар жүреді. Осы тұжырымдар оң жарты шар мен ми қабықшасы астындағы аймақтардың тығыз байланыста екенін көрсетеді.

Валенттілік гипотезасы

Валенттілік гипотезасына сәйкес, оң жарты шар эмоцияларды өңдеуге қатысқанмен, негізінен теріс эмоцияларды өңдеумен айналысады, ал сол жарты шар оң эмоцияларды өңдеумен айналысады. Бір түсіндірме бойынша, жағымсыз эмоциялар мидың оң жағында, ал жағымды эмоциялар сол жағында өңделеді. Басқаша түсіндірме бойынша, оң жарты шар оң және теріс эмоцияларды сезінуде үстемдік танытады. Жақындағы зерттеулер екі жарты шардың да маңдай бөліктері эмоцияларда белсенді рөл атқаратынын, ал төбе және шaqыр бөліктері оларды өңдейтінін көрсетеді. Депрессия оң төбе бөлігінің активтілігінің төмендеуімен байланысты, ал қорқыныш оң төбе бөлігінің активтілігінің жоғарылауымен байланысты. Бастапқы валенттілік моделіне негізделген, екі жарты шарды жақсы түсіну нәтижесінде, одан да күрделі модельдер әзірленді.

Когнитивтік нейробиологиялық ғылым

Эмоциялар ойлау процесінің ажырамас бөлігі болғанымен, таным 1990-шы жылдардың соңына дейін эмоциядан тыс зерттелді, оның орнына есте сақтау, назар, қабылдау, мәселе шешу және ойша кескіндеу сияқты эмоциялық емес процестерге баса назар берілді. Когнитивтік нейроғылым және әсерлік нейроғылым эмоциялық емес және эмоциялық процестердің нейрондық негізін зерттеу үшін жеке салалар ретінде қалыптасты. Салалар мидың таным мен эмоцияны қалай өңдейтініне сәйкес жіктеліп, жіктелгеніне қарамастан, эмоциялық және эмоциялық емес процестердің негізіндегі нейрондық және психикалық механизмдер көбінесе үндеседі.

Сезімнің бар / жоқ

Эмоциялық «бару/баспау» тапсырмалары мінез-құлықты тежеуді, әсіресе эмоцияның оған қалай әсер ететінін зерттеу үшін қолданылады. «Бару» сигналы қатысушыға жылдам жауап беруді бұйырады, ал «баспау» сигналы жауап беруден ұстап тұруды талап етеді. «Бару» сигналы жиірек берілетіндіктен, оны түрлі эмоциялық жағдайларда субъектінің жауапты қаншалықты тиімді тежеуін өлшеу үшін пайдалануға болады. Бұл тапсырма көбінесе сау адамдарда және көңіл-күй бұзылыстары бар науқастарда эмоциялық реттеумен байланысты мидың маңызды функцияларын анықтау үшін нейровизуализациямен бірге қолданылады. Префронтальды қабықтың бөлімдері тежеу кезінде стимулдарға эмоционалдық реакцияларды бақылауға қатысатынын көрсеткен бірнеше зерттеулердің ішінде «бару/баспау» зерттеулері де бар.

Сезімталдық

Струп тестінен алынған, эмоционалды Струп тесті эмоционалды стимулдарға қаншалықты назар аударғаныңызды өлшейді. Осы тапсырмада қатысушылардан сөздердің мағынасын назардан тыс қалдырып, олардың бояу түсін атау сұралады. Әдетте, адамдар эмоционалды мағынасы бар сөздерден назарын аударғанда, бейтарап сөздерге қарағанда қиындыққа кезеді. Бірнеше зерттеуде бейтарап сөздердің түсін атау тез жауап беруге әкелетіні көрсетілген. Әртүрлі психикалық аурулар нақты назар аудару бейімділіктерімен байланысты. Мысалы, құмырсқаға қорқынышпен қараушы адамдар, теріс мағыналы сөздерге қарағанда, құмырсқа туралы сөздерді қолдануға көбірек бейім. Ұқсас нәтижелер басқа да дауылды ауруларға қатысты қауіпті білдіретін сөздерде де кездеседі. Басқаша айтқанда, әртүрлі аурулар үшін сөздердің ерекше әсерлері, олардың эмоционалдығынан гөрі, аурудың негізгі мәселелерімен түсіндірілуі мүмкін. 10 актердің (6 ер, 4 әйел) қара-ақ суреттері көрсетіледі, әр актер әртүрлі эмоцияны көрсетеді. Қатысушылардан көрсетілген эмоцияның атын жылдам айту сұралады. Бұл тапсырма деменция, Паркинсон және басқа когнитивті дегенерациялық аурулары бар науқастардағы эмоцияны реттеудегі кемшіліктерді зерттеу үшін жиі қолданылады. Бұл тапсырма шекаралық жеке тұлғалық бұзылу, шизофрения және екіполярлық бұзылу сияқты аурулардағы тану қателіктерін талдау үшін де пайдаланылған.

Нүктелі зонд (эмоция)

Эмоционалды нүктелі зонд парадигмасы – бұл таңдамалы визуалды назарды бағалау және әсерлі стимулдардан назарды айыру үшін қолданылатын тәсіл. Парадигма экран ортасында орналасқан фиксация кресімен басталады. Эмоционалды стимул және бейтарап стимул бірге пайда болады, содан кейін нүкте бейтарап стимулдың (үйлесімсіз жағдай) немесе әсерлі стимулдың (үйлесімді жағдай) артында пайда болады. Қатысушылардан осы нүктені көрген кезде көрсетулері сұралады және жауап беру уақыты өлшенеді. Қатысушының қараған суретімен бір жағында пайда болған нүктелер тезірек анықталады. Осылайша, қатысушының қай нысанға назар аударғанын үйлесімсіз сынақтарға жауап беру уақытын алып тастау арқылы анықтауға болады. Назардың ерекшелік әсері де байқалды, онда адамдар өздерінің нақты бұзылысына қатысты қауіптерге таңдамалы түрде назар бөледі. Мысалы, әлеуметтік фобиясы бар адамдар әлеуметтік қауіптерге ғана назар бөледі, бірақ физикалық қауіптерге емес. Дегенмен, бұл ерекшелік одан да күрделі болуы мүмкін. Обсессивтік-компульсивтік бұзылу симптомдары бар қатысушылар бастапқыда мәжбүрлеу қауіпіне назар аударады, бірақ кейінгі сынақтарда қауіп-қатерге үйрену салдарынан бұл бейімділік азаяды.

Қорқыныш күшейткіш қорқыныш

Қорқынышпен күшейтілген сілкініс (FPS) жануарлар мен адамдардағы қорқыныш реакциясының психофизиологиялық көрсеткіші ретінде қолданылады. FPS көбінесе электрмиография арқылы өлшенетін көздің жыпылықтау рефлексінің күші арқылы бағаланады. Бұл көз жыпылықтау рефлексі – кенеттен пайда болатын тітіркендіргішке автоматты қорғаныс реакциясы болып табылады, осылайша ол қорқыныштың объективті белгісіне айналады. FPS парадигмалары әдетте, адам белгілі бір тітіркендіргіштерге назар аударған кезде берілетін шудың күркіреуі немесе жарықтың кенеттен жарқырауы сияқты жағдайларды қамтиды. Қауіпті жағдайда белгілі бір тітіркендіргішке сілкініс реакциясы күшейеді. Бұл құбылысты көрсететін кең таралған мысал – қауіпті ауданда түнде жүргенде жарық жарқырағандағы сілкініс реакциясы, қауіпсіз жағдайдағыдан гөрі күштірек болады. Лабораториялық зерттеулерде, шок алу қаупі, тіпті нақты шок болмаса да, сілкіністі күшейтуге жеткілікті. Қорқынышпен күшейтілген сілкініс парадигмалары көбінесе посттравматикалық стресс бұзылысы (ПТСР) және басқа да дауылпаздық бұзылыстары бар адамдардағы қорқыныш үйренуі мен жойылуын зерттеу үшін қолданылады. Қорқыныш шарттау зерттеулерінде бастапқыда бейтарап тітіркендіргіш классикалық шарттаудан алынған тәжірибелерді пайдалана отырып, қайта-қайта жағымсыз тітіркендіргішпен жұптастырылады. FPS зерттеулері ПТСР-мен ауыратын науқастардың қауіпті сигналдарға және бейтарап/қауіпсіздік сигналдарына сау адамдарға қарағанда күштірек сілкініс реакцияларын көрсеткенін анықтады.

Оқу

Оқу процесінде әсер көптеген рөлдер атқарады. Бір салаға терең, эмоционалдық байланыс материалды тереңірек түсінуге мүмкіндік береді, демек, оқу орын алады және ұзақ сақталады. Оқу кезінде туындайтын эмоциялар, мазмұнда бейнеленген эмоциялармен салыстырғанда, түсінуге әсер етеді. Көңілі қабақ адам, бақытты адамға қарағанда, қайғылы мәтінді жақсырақ түсінеді. Сондықтан, оқушының эмоциясы оқу процесінде маңызды рөл атқарады. Эмоция денеге сіңірілуі мүмкін немесе бет-әлпетте немесе оқылған сөздерден сезілуі мүмкін. ФМРИ қолданылған нейробейнелеу зерттеулері, басқа біреудің жиренуін байқағанда, жирену сезімі кезінде белсенді болатын мидың сол бөлігінің де белсенді болатынын көрсетті. Салтты оқу ортасында мұғалімнің бет-әлпеті тіл үйренуде маңызды рөл атқарады. Қорқынышты үнді ғана емес, қорқынышты мәтіндерді оқығанда қорқынышты бет-әлпет көрсету, оқушыларға белгілі бір сөздердің мағынасын үйренуге және мәтінді түсінуге көмектеседі.

Модельдер

Сезімнің нейробиологиялық негізі әлі де даулы мәселе болып қана қоймай, психологияда ұзақ жылдар бойы шешілмей келе жатқан мәселе. Негізгі эмоциялардың болуы және оларды сипаттаушы қасиеттері осы саладағы ең күрделі мәселелердің бірі саналады. Осы көзқарас бойынша, эмоциялар – мұрагерлікпен берілетін, биологиялық негіздемесі бар модульдер, оларды қарапайым психологиялық құрамдас бөліктерге бөлу мүмкін емес. Осыған сәйкес модельдер, бір эмоциялық санатка жататын барлық психикалық күйлерді тұрақты және нақты түрде бір ми аймағына немесе ми аймақтарының белгілі бір желісіне орналастыруға болады деп болжайды. Әрбір негізгі эмоция санаты басқа да жалпылама сипаттамаларды бөліседі: ерекше мимика, физиологиялық реакциялар, жеке тәжірибе, сонымен қатар олармен байланысты ойлар мен естеліктер. Осы көзқарас бойынша, ми аймақтарының желілері психологиялық процестердің (мысалы, тіл, назар, т.б.) негізін құрайды, олар өзара әрекеттесіп, эмоция, қабылдау және тану процестерін қалыптастырады. Эмоция үшін маңызды психологиялық процестердің бірі – валенттілік (жағымды/жағымсыз сезім) және белсенділік (қозғырғыштық пен энергияны сезіну) үшін жауапты ми аймақтарының желісі.

Қартаю

Адамдар көбінесе қартаюды барлық ой-қиялы қабілеттерінің нашарлауымен байланыстырады; алайда, эмоцияны басқару қабілеті үшін бұл дұрыс емес. Ересек адамдар көбінесе өздерінің эмоционалдық жай-күйін сақтау және жақсартуға ұмтылады. Осылайша, оларға өмірде жоғары қанағат алуға мүмкіндік беретін эмоцияны басқару дағдыларын қолдануға болады.

Қарт адамдардың эмоциясын реттеудегі vmPFC рөлі

Вентромедиалдық префронталды қабық (vmPFC) эмоцияларды реттеуге, әсіресе жоғары эмоционалдық қоздырылатын стимулдарға қатысты маңызды әсер етеді. Префронталды қабықтың (PFC) басқа аймақтарымен салыстырғанда, vmPFC көлемі анағұрлым төмендеу дәрежеде азаяды. Осының салдарынан, егде жастағы адамдардың эмоцияларды реттеу қабілетіне қартаюмен байланысты мидағы өзгерістер күшті әсер етпейді. Сонымен қатар, алдыңғы цингулятты қабық (ACC) – эмоцияларды реттеу үшін қолданылатын мидың маңызды бөлігі. ACC жас ересектерде ғана емес, сонымен қатар егде жастағы ересектерде де эмоцияларды реттеуде маңызды рөл атқаратыны дәлелденген. Егде жастағы адамдардың эмоцияларды жақсы реттеу дағдыларына ие болуы, олардың күнделікті өмірінің тұрақтырақ болатынын білдірмейді. Шындығында, олардың жағымсыз эмоциялары жағымды эмоцияларының тұрақтылығымен салыстырғанда көбінесе тұрақсыз болады. Егде жастағы және жас ересектердің теріс эмоционалдық стимулдар кезінде эмоцияларын қалай реттейтіні арасындағы маңызды айырмашылықты көптеген теориялармен түсіндіруге болады.

Сезімді реттеудің пассивті әдісі

Қарлы жастағы адамдар эмоциялық тұрғыдан маңызды оқиғаларға немесе жағдайларға жас және орта жастағы адамдардан өте әртүрлі реакция жасайды. Жастардың, орта жастағылардың және қарлы жастағылардың әлеуметтік жағдайларды қабылдау әдістерінде көп айырмашылық байқалмайды; алайда, әлеуметтік жағдай эмоционалды түрде күшті болғанда айырмашылықтар көрінеді. Қарлы жастағы адамдарда әлеуметтік жағдайдағы күшті эмоциялар оянғанда, олар орта жастағы адамдарға қарағанда жағдайға көбірек пассивті тұрғысынан қарайды. Сондай-ақ, олар мәселені шешудегі бұрынғы тәжірибелеріне жас және қарлы жастағы адамдарға қарағанда көбірек сенеді. Бұл себебі, адам жасы ұлғайған сайын, көңіл-күйді жағымды деңгейде ұстауға басымдық беретін тенденция пайда болады. Шындығында, қарлы жастағы адамдарда 60 жасқа дейін теріс эмоциялардың азаюы байқалады, бірақ одан кейін бұл азаю тоқтайды. Бұл теория эмоцияларды реттеуде әлеуметтік өзара әрекеттесудің маңызды рөлін көрсетеді. Әлеуметтік өзара әрекеттесу көбінесе жағымды болғанымен, кейде теріс эмоциялық жағдайға әкелуі мүмкін. Қарлы жастағы адамдар ұзақ өмір сүргендіктен, олардың әлеуметтік байланыстары тығыз. Бұл оң эмоциялық жағдайға себеп болатын әлеуметтік өзара әрекеттесудің күрт өсуіне әкеледі. Егер олар әлеуметтік оқиғадан теріс эмоциялық реакция алса, оны жағымды эмоциялық жағдаймен байланыстыруға бейім. Бұл теріс эмоцияның күшін азайтады және осылайша өмірге деген көзқарасын жақсартады.

Мета-талдаулар

Мета-талдау – бірнеше зерттеулердің нәтижелерін жинақтауға арналған статистикалық тәсіл. Кіріктірілген зерттеулерде сау, дәрі ішпеген ересектер қатысты, және олар эмоциялық өңдеу кезінде бейтарап (бақылау) жағдайға қарағанда көбірек белсенділік көрсеткен ми аймақтарын анықтау үшін азайту талдауын қолданды.

Phan және басқалар. 2002

Сезімдерді зерттеудегі алғашқы нейросуреттеме мета-талдауында Фан және авторлар тобы (2002) 1990 жылғы қаңтар мен 2000 жылғы желтоқсан аралығында жүргізілген 55 рецензияланған зерттеудің нәтижелерін талдап, қорқыныш, қайғы, жиреніш, ашу және бақыт сезімдерінің мидың нақты аймақтарындағы белсенділікпен тұрақты байланысты екенін анықтады. Барлық зерттеулерде эмоциялардың жоғары деңгейдегі психикалық өңделуін зерттеу үшін фМРТ немесе ПЭТ техникалары қолданылды (төмен деңгейдегі сенсорлық немесе моторлық процестерді зерттеулер ескерілмеді). Авторлар мидың нақты аймақтарында белсенділік тіркелген зерттеулердің санын кестеге түсірді. Әр ми аймағы үшін статистикалық хи-квадрат талдауы жүргізілді. Екі аймақта ғана статистикалық маңызды байланыс анықталды. Миндаль тәрізді денеде қорқыныш тудыратын зерттеулердің 66% осы аймақта белсенділік туралы хабарласа, бақыт тудыратын зерттеулердің шамамен 20%, қайғы тудыратын зерттеулердің шамамен 15% (ашу немесе жиреніш үшін белсенділік туралы хабарлама жоқ) көрсетті. Субкалозальды цингулятта қайғы тудыратын зерттеулердің 46% осы аймақта белсенділік туралы хабарласа, бақыт тудыратын зерттеулердің шамамен 20% және ашу тудыратын зерттеулердің шамамен 20% көрсетті. Бұл эмоциялық категориялар арасындағы айқын ажырату үлгісі, шындығында, сирек кездеседі, ал басқа үлгілер лимбикалық аймақтарда, паралимбикалық аймақтарда және уни/гетеромодальды аймақтарда байқалды. Нақты эмоциялармен байланысты ми аймақтарына базальдық ганглиялар (бақыт тудыратын зерттеулердің шамамен 60% және жиреніш тудыратын зерттеулердің шамамен 60% осы аймақта белсенділік туралы хабарлады) және медиалды префронталды қабық (бақыт шамамен 60%, ашу шамамен 55%, қайғы шамамен 40%, жиреніш шамамен 40% және қорқыныш шамамен 30%) кірді.

Мёрфи және басқалар. 2003

Мёрфи және авторлар тобы 2003 жылы 1994 жылдың қаңтары мен 2001 жылдың желтоқсаны аралығында жарияланған 106 рецензияланған зерттеуді талдады, осылайша дискретті эмоциялардың (қорқыныш, жирену, ашу, бақыт және қайғы) аймақтық мамандану дәлелдерін зерттеу үшін кең ауқымды зерттеулер жиынтығын қарастырды. Мета-талдауға енгізілген зерттеулер бүкіл мидың және қызығушылық тудыратын аймақтардың (зерттеу үшін ерекше қызығушылық тудыратын жекелеген аймақтардағы белсенділік) белсенділігін өлшеді. 3D Колмогоров-Смирнов (KS3) статистикасы 3D белсенділік үлгілерінің жуық шамамен кеңістіктегі таралуын салыстыру үшін қолданылды, соның нәтижесінде барлық эмоциялық санаттар үшін статистикалық маңызды белсенділіктердің мидың нақты аймақтарына тән екені анықталды. Мұндай тұрақты түрде белсендірілетін, аймақтық белсенділік үлгісі мидың төрт аймағында анықталды: миндаль тәрізді денеде қорқыныш (~40% зерттеулер), инсуламен жирену (~70%), глобус паллидуспен жирену (~70%) және жақтық орбитофронтальді қабықшамен ашу (~80%). Басқа аймақтарда санаттар бойынша әртүрлі белсенділік үлгілері байқалды. Мысалы, дорсальді медиалдық префронтальді қабықша және ростральді алдыңғы цингулятты қабықша эмоциялар бойынша тұрақты белсенділікті көрсетті (бақыт ~50%, қайғы ~50%, ашу ~40%, қорқыныш ~30% және жирену ~20%).

Барретт және басқалар. 2006

Барретт және басқалар. 2006 жылы 1990 және 2001 жылдар аралығында жарияланған 161 зерттеу қарастырылды. Авторлар әрбір негізгі эмоцияға қатысты бұрынғы мета-талдамалық нәтижелердің тұрақтылығы мен ерекшелігін салыстырды. Тұрақты нейрондық үлгілер – белгілі бір эмоцияға байланысты (нейтралды бақылау жағдайына қатысты) белсенділігі жоғарылаған ми аймақтарымен анықталды, индукция әдісіне қарамастан (мысалы, визуалды немесе аудиторлық стимул). Ерекше нейрондық үлгілер – бір эмоция мен басқа эмоциялардың бөлек схемалары ретінде анықталды (мысалы, қорқыныш схемасы ашу схемасынан ажыратылуы тиіс, бірақ екеуі де мидың ортақ аймақтарын қамтуы мүмкін). Жалпы алғанда, нәтижелер Phan et al. және Мёрфи және басқалардың жұмыстарын қолдады, бірақ ерекшелікке қатысты қолдамады. Тұрақтылық – бір эмоция кезінде белсенділікті хабарлаған зерттеулердің үлесі басқа эмоциялар кезінде белсенділікті хабарлаған зерттеулердің үлесінен едәуір жоғары ма екенін анықтау үшін хи-квадрат талдауларын салыстыру арқылы анықталды. Ерекшелік – эмоция санаттары бойынша ми локализациясын, нақты эмоцияларға тән негізгі аймақтардағы белсенділікті салыстыру арқылы анықталды. Қорқыныш кезінде миндаль безінің белсенділігінің жоғарылауы индукция әдістерінің барлығында ең жиі тіркелді (бірақ ерекше емес). Екі мета-талдамада да алдыңғы шеңберлік қабықша қайғы-құсалдықпен байланысты болды, бірақ бұл нәтиже тұрақтылығы аз болды (индукция әдістері бойынша) және ерекше емес еді. Екі мета-талдама да ащылықты базальді ганглиямен байланыстырды, бірақ бұл нәтижелер тұрақты да, ерекше де болған жоқ. Ашу мен бақытқа қатысты мета-талдамаларда тұрақты немесе ерекше белсенділік байқалған жоқ. Бұл мета-талдама эмоционалдық өмірдің негізгі, азайтылмайтын элементтерін жақындау және аулақ болу сияқты өлшемдер ретінде қарастырды. Зерттеуге сәйкес, алты түрлі функционалдық топ ұқсас белсенділік үлгілерін көрсетті. Әр топтың психологиялық функциялары қарапайым тілмен талқыланды. Бұл аймақтар сондай-ақ визуалды ақпаратты өңдеуде және эмоциялық сигналдарға назар аударуда рөл атқарады. + Топтар Топ аймақтары Ескертулер Негізгі лимбикалық миндаль, гипоталамус, периакведуктивті сұр / таламус аймақтары және миндаль / вентральді жолақты / вентральді глобус паллидус / таламус аймақтары Эмоционалдық маңыздылықты бағалауға жауапты функционалдық эмоциялық орталық. Латеральді паралимбикалық вентральді алдыңғы инсула / алдыңғы оперкулум / оң сопақша полюсі / артқы орбитофронтальді қабық, алдыңғы инсула / артқы орбитофронтальді қабық, вентральді алдыңғы инсула / сопақша қабық / орбитофронтальді қабық қосылысы, ортаңғы инсула / арқалық путамен және вентральді стриатум / ортаңғы инсула / сол гиппокамп Сыйақыға, әсіресе мотивацияға ықпал етеді, стимулдарды құндырақ етеді. Медиальді префронталды қабық арқалық медиальді префронталды қабық, прегениальді алдыңғы шеңберлік қабық және артқы арқалық алдыңғы шеңберлік қабық Эмоцияның пайда болуы мен реттелуінде рөл атқарады. Когнитивтік / Моторлық желі оң жақ алдыңғы оперкулум, оң жақ ішкі алдыңғы гирус және пре-суплементарлық моторлық аймақ / сол жақ ішкі алдыңғы гирус аймақтары Ақпаратты өңдеуде және когнитивтік бақылауда жалпы рөл атқарады. Басты көру қабығының V8 және V4 аймақтары, медиальді уақытша жамбас жағы және бүйірлік бастық қабықтың V4 аймақтары. Постериор медиальді артқы шеңберлік қабық және басты көру қабығының V1 аймағы.

Vytal және басқалар. 2010

Витал және авторлар тобы 2010 жылы 1993–2008 жылдар аралығында жарияланған 83 нейросуреттеу зерттеуін қарастырып, нейросуреттеу деректері биологиялық тұрғыдан жекеленген, негізгі эмоцияларды (яғни қорқыныш, ашу, жирену, бақыт және қайғы) қолдайтынын анықтауға тырысты. Тұрақтылық талдаулары жеке эмоциялармен байланысты ми аймақтарын көрсетті. Ажырату талдаулары эмоциялардың қарама-қарсы жұптарында әртүрлі деңгейде белсенді болатын ми аймақтарын анықтады. Бұл мета-талдауда ПЭТ немесе фМРТ зерттеулері қарастырылды, олар бейтарап немесе бақылау жағдайымен салыстырғанда кем дегенде біреуінің айқын белсенділігін анықтаған мидың толыққанды талдауын ұсынды. Авторлар белсендіру ықтималдығын бағалау (ALE) әдісін қолданып, зерттеулер арасында кеңістіктік сезімталдықпен, вокселдік (вокселдердің кеңістіктік қасиеттеріне сезімтал) статистикалық салыстырулар жасады. Бұл техника әрбір жеке эмоциямен байланысты белсенділік карталарын тікелей статистикалық түрде салыстыруға мүмкіндік береді. Осылайша, бес жеке эмоциялық санат арасындағы ажыратушылық бұрынғы мета-талдауларға қарағанда дәл кеңістіктік масштабта бағаланды. Алдымен тұрақтылық әр эмоция үшін алынған ALE картасын, кездейсоқ ауыстырулар арқылы жасалған ALE карталарымен салыстыру арқылы бағаланды. Ажыратушылық эмоциялық карталардың жұптық салыстырулары арқылы бағаланды. Бес санат үшін тұрақты және ажыратуға болатын белсенділік үлгілері байқалды. + Қауымдастырулар Эмоция Жоғары белсенділік аймақтары Бақыт оң жоғарғы уақытша ми миы, сол жақ ростральді алдыңғы белдік қабығы 9 аймақтық ми кластері Қайғы сол жақ медиалдық алдыңғы ми миы 35 кластер, әсіресе сол жақ медиалдық алдыңғы ми миы, оң жақ ортаңғы уақытша ми миы және оң жақ төменгі ми миы Ашу сол жақ төменгі ми миы 13 кластер екі жақты төменгі ми миы және оң жақ парагиппокампальды ми миы Қорқыныш сол жақ ми миы 11 кластер сол жақ ми миы және сол жақ базальді ганглийлер Жирену оң инсула/оң жақ төменгі ми миы 16 кластер оң базальді ганглийлер және сол жақ инсула.