Кіріспе

Америкалық биотехнологиялық компания Geron Corporation – Калифорния штатының Фостер-Сити қаласында орналасқан, Филиппиннің Geron Hyn Baja компаниясына тиесілі биотехнологиялық компания. Ол теломеразаны тежейтін қатерлі ісікке арналған емдік өнімдерді әзірлеумен және коммерцияландырумен айналысады.

Компания туралы ақпарат

Geron, Калифорния штатының Фостер-Сити қаласында орналасқан, геронтолог Мэри С. Уэст пен Майкл Д. Уэст құрған. Майкл Д. Уэст қазір AgeX Therapeutics компаниясының бас директоры. Олар Kleiner Perkins Caufield & Byers және Venrock компанияларынан компанияға бастапқы венчурлік капитал инвестицияларын тартып алды. Компания 1990 жылы тіркелді және 1992 жылы қызметін бастады. 2011 жылы Джон А. Скарлетт бас директор болып тағайындалды. Компанияның ғылыми және клиникалық консультативтік кеңесіне Нобель сыйлығының лауреаттары Джеймс Уотсон, Гунтер Блобель және Кэрол Грейдер, сондай-ақ адам жасушаларының in vitro жағдайында шектеулі рет бөлінетінін (Хейфлик лимиті деп аталады) ашқан Леонард Хейфлик кірді. 2017 жылы Geron қызметкерлері Калифорниядағы ең жоғары орташа жалақыны – 500 250 долларды алды.

Қатерлі ісікпен емдеу

Geron корпорациясы бірнеше потенциалды қатерлі ісікке қарсы препараттардың адам клиникалық сынақтарын демеушілік етті. Иметелстат (GRN163L) – теломеразаны бағыттайтын препарат. Джонс Хопкинс университетінде жүргізілген зерттеулерде GRN163L CD138+ және CD138- теріс қатерлі ісік түбір жасушаларына қарсы активті болып, бес апта ішінде екеуінің де колония құру әлеуетін жойды. Сол сияқты, GRN163L миеломамен ауыратын науқастардың сүйек миынан алынған CD138- теріс қатерлі ісік түбір жасушаларының in vitro клоногенді өсуін тежеді. 2014 жылдың 3 қарашасында FDA имэтелстатқа қатысты толық клиникалық шектеуді алып тастап, компанияның клиникалық даму жоспары қанағаттанарлық деп жариялады. 2014 жылы Geron, imetelstat лицензиясын Janssen Biotech компаниясына берді. 2017 жылы FDA миелодиспластикалық синдромы бар белгілі бір науқастар үшін imetelstat препаратына жылдам қарау статусын берді. 2018 жылы Janssen Biotech, imetelstat құқықтарын Geron компаниясына қайтарды. Қазіргі уақытта Иметелстат екі 3 фазалық сынақта: миелодиспластикалық синдром (МДС) бар науқастарда трансфузия қажеттілігін азайту қабілетін зерттейтін NCT02598661 және миелофиброзбен ауыратын науқастардың жалпы өмір сүруіне препараттың әсерін зерттейтін NCT04576156 сынақтарында қолданылуда. Дьюк университетінде простата қатерлі ісігімен ауыратын науқастарға қолданылатын теломераза вакцинасы GRNVAC1 сынағы жүргізілді. Geron компаниясының теломераза вакциналарындағы прогресі 2005 жылы Merck компаниясынан шамалы қаржылық инвестиция тартты. GRN1005, LRP-ға бағытталған паклитаксел конъюгаты, ми қатерлі ісігі үшін 2 фазалық клиникалық сынақтардан өтті, бірақ 2012 жылы алдын ала нәтижелерге сүйене отырып тоқтатылды.

Теломеразаның белсенділігі

Теломеразаға тәуелді қатерлі жасушаларды пайдаланатын дәрілік үміткерлерді сынаудан басқа, Geron компаниясы ферментті жақсарту арқылы қалыпты жасушаларда жасуша қартаюын кешіктіру мүмкіндігін де зерттеуде. Компания TAT0002 деп аталатын, қытайлық Astragalus propinquus шөбінен алынған циклоастрагенол сапониніне негізделген, АИТС-ке арналған емдеуді әзірлеудің бастапқы кезеңдерінде. Geron компаниясы Telomerase Activation Sciences компаниясына астрагалдан алынған теломеразаны белсендіретін TA 65 препаратын сатуға лицензия берді. 2010 жылдың қазан айында халықаралық ISO 17025 аккредиттеуіне ие Intertek/AAC Labs зертханасы TA 65-тің негізгі құрамы циклоастрагенол екенін анықтады. Geron бастапқыда теломеразаны адам қартаюын түсіну және өзгерту құралы ретінде зерттеген. Дегенмен, Geron компаниясы ешқандай қартаю зерттеуін тоқтатты.

Түйінді жасушалар терапиясы

2009 жылдың 23 қаңтарында Geron компаниясы FDA-дан GRNOPC1 препаратын адамдарда І фазалық сынақтан өткізуге рұқсат алды. GRNOPC1 – эмбриондық түбірлі жасушаларға негізделген дәрі, ол зақымдалған аксондарды қайта миелиндіру арқылы омыртқа миының белгілі бір түрлерін емдеуге бағытталған. Бірақ бұл сынақ тікелей түбірлі жасушаларды қолданбауға негіделген, себебі GRNOPC1 эмбриондық түбірлі жасушаларынан алынған олигодендроциттердің алғашқы жасушаларынан тұрады. Зерттеулер көрсеткендей, омыртқа жарақаттары бар жануарларға жасушалар енгізген кезде олардың қозғалу қабілеті айтарлықтай жақсарған. Geron компаниясының клиникалық сынақтардан бұрынғы фазада жүрек ауруларын емдеуге арналған GRNCM1 және қант диабетін емдеуге арналған GRNIC1 сияқты бірнеше басқа эмбриондық түбірлі жасушалармен емдеу әдістері де бар. Қант диабетімен ауырған тышқандарға жасалған сынақтарда GRNIC1 алған тышқандардың 80% 50 күннен кейін тірі қалды, ал ешқандай ем алмаған бақылау тобының барлығы қырылды. Geron 2013 жылы адамның түбірлі жасушаларын зерттеуге қатысты активтерін Asterias компаниясына сатты.

GRNOPC1

2010 жылдың қазан және қараша айларында Geron компаниясының ең көп таралған сынақ терапиясы GRNOPC1 болды, ол – омыртқа миының ауыр зақымдарын емдеуге арналған дің клеткалық терапия. GRNOPC1 терапиясындағы жасушалар миелинделген глиальды жасушаларға айналдырылды, бұл – жүйке жасушаларын оқшаулайтын жасуша түрі. Пациентке инъекцияланған әрбір GRNOPC1 жасушасы бірнеше ай ішінде алтыдан он жасушаға дейін көбейеді. 2011 жылдың қазан айында төрт пациент бойынша жаңарып жаңартылған нәтижелер жарияланды. Сынақ 2011 жылдың қараша айында тоқтатылды. 2013 жылдың басында BioTime компаниясы, сол кезде Geron негізін қалаушы Майкл Д. Вест бас директоры болған, Geron-нан эмбрионалды дің клеткаларына қатысты 400 патент және басқа да зияткерлік меншік сатып алып, кейіннен сынақты қайта бастады.

Патент мәселелері

Geron Corporation бастапқыда эмбриондық түбірлік жасушалардан алынған үш жасуша түріне эксклюзивті құқықтарды иеленді, бұл Висконсин университетінде (Мэдисон) доктор Джеймс Томсон жүргізген зерттеулерге төленген ақының нәтижесінде болды. Қалған үш жасуша түрінің патенттері Висконсин түлектерінің ғылыми-зерттеу қорына (WARF) тиесілі. WARF және Geron ғалымдарға адам түбірлік жасушаларын зерттеу үшін ақы алмады, бірақ коммерциялық пайдаланушылардан ақы алды. 2001 жылы WARF-қа адам түбірлік жасуша технологиясына қолжетімділікті кеңейту үшін қоғамдық қысым көрсетілді, және олар бұрын сатылған құқықтың бір бөлігін қайтару үшін Geron Corporation-ға қарсы сот процесін бастады. Екі тарап та Geron тек үш жасуша түрінің құқығын сақтайтынына келісті. 2006 жылдың қазан айында Салық төлеушілер мен тұтынушылардың құқықтарын қорғау қоры және коммерциялық емес патент сақшысы Public Patent Foundation бұл патенттерді жою үшін сотқа шағым түсірді. Олар WARF-қа берілген екі патенттің жарамсыз екенін мәлімдеді, себебі олар 1992 жылы жарияланған және австралиялық зерттеушіге бұрыннан берілген патентті қамтитын техниканы қамтиды. Шағымның тағы бір бөлігі молекулалық биолог Жанна Лорингтен келді, ол Висконсин университеті-Мэдисоннің түбірлік жасушалар саласындағы пионері Джеймс Томсонның әдістерінің (қазіргі уақытта WARF-тағы патенттер) 1990 жылғы мақала мен екі оқулықта айқын көрсетілгенін айтты. Бұл сот дауының нәтижесі Geron Corporation үшін маңызды болды, өйткені ол тек сақталған патенттерді лицензиялай алады. Патенттер 2008 жылы қайта қарау аяқталғаннан кейін күшінде қалды. Уақытша шара ретінде 2007 жылдың 23 қаңтарында WARF түбірлік жасуша патенттерін жеңілдетіп, академиялық және коммерциялық емес мекемелерде лицензиясыз, индустрия демеушілігімен жүргізілетін зерттеулерге рұқсат берді. WARF зерттеушілер арасындағы жасуша алмасуды жеңілдетеді және Калифорния штатының салық төлеушілер қаржыландыратын түбірлік жасуша зерттеу бағдарламасынан лицензия немесе келісім талап етілмейді.

Саясат

Өзекті жасушалар мен клондау саласы бұл кезде қызу дау тудырып жатқандықтан, Geron корпорациясынан АҚШ Конгресінде өз технологиясы туралы куәлік беру сұралды. 2001 жылы Конгресс клондаудың барлық түрлерін тоқтатуға тырысқанда, Geron компаниясының бас директоры Томас Окарма Конгресс алдында клондаудың емдік мақсатта сақталуы үшін сөз сөйледі.