Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белгілі бір тақырып бойынша қазіргі білімді шолу – бұл алдын ала белгіленген әдістемемен жүргізілетін бағытталған ғылыми шолу.
Review of the current knowledge of a particular topic
a focused scientific review with pre defined methodology
Әдебиетті шолу – бұл белгілі бір тақырып бойынша бұрын жарияланған еңбектерге жасалған шолу. Бұл термин толыққанды ғылыми мақаланы немесе кітап, мақала сияқты ғылыми жұмыстың бөлігін білдіре алады. Қай жағдайда болса да, әдебиетті шолу зерттеуші/автор мен оқырмандарға қарастырылып отырған тақырып бойынша қолда бар білімнің жалпы суретін беруге тиіс. Сапалы әдебиетті шолу дұрыс зерттеу сұрағы қойылғанын және тиісті теориялық негіз бен/немесе зерттеу әдістемесі таңдалғанын қамтамасыз етеді. Нақтырақ айтқанда, әдебиетті шолу ағымдағы зерттеуді тиісті әдебиеттер жиынтығына енгізуге және оқырманға контекст беруге қызмет етеді. Мұндай жағдайда, шолу әдетте жұмыстың әдістеме және нәтижелер бөлімдерінен бұрын жасалады. Әдебиетті шолу жиі жоғары сынып студенттерінің жұмысының бір бөлігі болып табылады, оның ішінде дипломдық жұмыс, диссертация немесе ғылыми мақала дайындау кіреді. Әдебиетті шолу зерттеу ұсынысы немесе жобасында (студент диссертацияны немесе дипломдық жұмысты ресми түрде бастамас бұрын бекітілетін құжат) да кеңінен қолданылады. Әдебиетті шолу – шолу мақаласының бір түрі болуы мүмкін. Осы мағынада, әдебиетті шолу – бұл белгілі бір тақырып бойынша қолда бар білімді, маңызды нәтижелерді, сондай-ақ теориялық және әдістемелік үлестерді ұсынатын ғылыми жұмыс. Әдебиетті шолу – екіншілік дерек көздері болып табылады және жаңа немесе түпнұсқалық тәжірибелік жұмыстар туралы хабарламайды. Көбінесе академиялық әдебиетпен байланысты, мұндай шолулар ғылыми журналдарда кездеседі және оларды кітап туралы шолулармен шатастыруға болмайды, олар да сол басылымда жариялануы мүмкін. Әдебиетті шолу дерлік барлық академиялық салаларда зерттеудің негізі болып табылады.
A literature review is an overview of the previously published works on a topic. The term can refer to a full scholarly paper or a section of a scholarly work such as a book, or an article. Either way, a literature review is supposed to provide the researcher/author and the audiences with a general image of the existing knowledge on the topic under question. A good literature review can ensure that a proper research question has been asked and a proper theoretical framework and/or research methodology have been chosen. To be precise, a literature review serves to situate the current study within the body of the relevant literature and to provide context for the reader. In such case, the review usually precedes the methodology and results sections of the work. Producing a literature review is often a part of graduate and post graduate student work, including in the preparation of a thesis, dissertation, or a journal article. Literature reviews are also common in a research proposal or prospectus (the document that is approved before a student formally begins a dissertation or thesis). A literature review can be a type of review article. In this sense, a literature review is a scholarly paper that presents the current knowledge including substantive findings as well as theoretical and methodological contributions to a particular topic. Literature reviews are secondary sources and do not report new or original experimental work. Most often associated with academic oriented literature, such reviews are found in academic journals and are not to be confused with book reviews, which may also appear in the same publication. Literature reviews are a basis for research in nearly every academic field.
Түрлері
Жүйелі шолу тұжырымдамасы 1970-ші жылдары ресми түрде қалыптасқаннан бері (кодификацияланған), шолу түрлерінің негізгі айырмашылығы – наративтік шолулар мен жүйелі шолулардың қарама-қарсылығы. Әдебиетті шолу термині ерекше нақтыламасыз әлі күнге дейін (әдет бойынша, қазір де) наративтік шолуды білдіреді. Наративтік шолулардың негізгі түрлері – бағалаулық, зерттеулік және құралдық. Төртінші тип – жүйелі шолу, ол да әдебиетті (ғылыми әдебиетті) шолудан өткізеді, бірақ әдебиетті шолу термині дәстүрлі түрде наративтік шолуларды білдіргендіктен, оны сілтеу үшін «жүйелі шолу» термині қолданылады. Жүйелі шолу нақты зерттеу сұрағына бағытталған, сол сұраққа қатысты барлық жоғары сапалы зерттеу деректері мен аргументтерін анықтауға, бағалауға, іріктеуге және синтездеуге тырысады. Мета-талдау – әдетте, статистикалық әдістерді қолдана отырып, барлық іріктелген зерттеулерде қолданылған деректерді тиімді біріктіру арқылы жүзеге асырылатын жүйелі шолу, нәтижесінде сенімдірек нәтижелерге қол жеткізіледі. Torraco (2016) интегративтік әдебиетті шолуды сипаттайды. Интегративтік әдебиетті шолудың мақсаты – зерттелудегі әдебиетті шолу, сынға алу және синтездеу процесі арқылы тақырып бойынша жаңа білімді қалыптастыру. George және авторлар (2023) шолу тәсілдеріне кең шолу жасап, әрқайсысының өзіндік мақсаты бар алты түрлі шолу түрін сипаттайды. Біріншіден, зерттеуші немесе ауқымдық шолу, ол тереңдікке қарағанда ауқымдылыққа баса назар аударады. Екіншіден, жүйелі немесе интегративтік шолу, ол тақырып бойынша эмпирикалық зерттеулерді біріктіреді. Үшіншіден, мета-наративтік шолу – әр түрлі зерттеу немесе тәжірибелік қауымдастықтарды салыстыру үшін әдебиетті пайдаланатын сапалық шолу тәсілі. Төртіншіден, проблемалық немесе сындық шолу, ол басқа әдебиетпен байланыстырып, түсінік туралы ойлаудың жаңа тәсілдерін ұсынады. Бесіншіден, сандық зерттеулерді біріктіріп, факторларды анықтайтын мета-талдау және мета-регрессия. Соңында, бір мақалада басқа шолу тәсілдерін біріктіретін аралас зерттеу синтезі. Олар сондай-ақ шолудың мақсаты, нысаны, тақырыбы, қауымдастығы және тәжірибесін ескере отырып, тәсілді таңдау үшін модель ұсынады.
Since the concept of a systematic review was formalized (codified) in the 1970s, a basic division among types of reviews is the dichotomy of narrative reviews versus systematic reviews. The term literature review without further specification still refers (even now, by convention) to a narrative review. The main types of narrative reviews are evaluative, exploratory, and instrumental. A fourth type of review, the systematic review, also reviews the literature (the scientific literature), but because the term literature review conventionally refers to narrative reviews, the usage for referring to it is "systematic review". A systematic review is focused on a specific research question, trying to identify, appraise, select, and synthesize all high quality research evidence and arguments relevant to that question. A meta analysis is typically a systematic review using statistical methods to effectively combine the data used on all selected studies to produce a more reliable result. Torraco (2016) describes an integrative literature review. The purpose of an integrative literature review is to generate new knowledge on a topic through the process of review, critique, and then synthesis of the literature under investigation. George et al (2023) offer an extensive overview of review approaches and describe six different types of review, each with their own unique purpose. First, the exploratory or scoping review which focuses on broadness as opposed to depth. Second, the systematic or integrative review which integrates empirical studies on a topic. Third, the meta narrative review which is a qualitative review approach that uses literature to compare different research or practice communities. Fourth, the problematizing or critical review which proposes new ways of thinking about a concept by linking it with other literature. Fifth, the meta analysis and meta regression which provide an integration of quantitative studies and identify moderators. And, finally, the mixed research synthesis which combines other review approaches in the same paper. They also propose a model for selecting an approach by looking at the purpose, object, subject, community and practices of the review.
Өңдеу және өнім
Шилдс және Рангаражан (2013) әдебиетті шолу процесін және «әдебиетті шолу» деп аталатын дайын жұмыс немесе нәтижені ажыратады. Әдебиетті шолу процесі көбінесе үздіксіз жүреді және эмпирикалық зерттеу жобасының көптеген аспектілеріне бағыт береді. Әдебиетті шолу процесі әртүрлі іс-әрекеттер мен ойлау жолдарын талап етеді. Шилдс және Рангаражан (2013) мен Гранелло (2001) әдебиетті шолу іс-әрекеттерін Бенджамин Блумның танымдық доменнің қайта қарастырылған таксономиясымен (ойлау жолдары: есте сақтау, түсіну, қолдану, талдау, бағалау және жарату) байланыстырады.
Shields and Rangarajan (2013) distinguish between the process of reviewing the literature and a finished work or product known as a literature review. The process of reviewing the literature is often ongoing and informs many aspects of the empirical research project. The process of reviewing the literature requires different kinds of activities and ways of thinking. Shields and Rangarajan (2013) and Granello (2001) link the activities of doing a literature review with Benjamin Bloom's revised taxonomy of the cognitive domain (ways of thinking: remembering, understanding, applying, analyzing, evaluating, and creating).
Жасанды интеллектті әдебиеттерді шолуда қолдану
Жасанды интеллект (ЖИ) түрлі салалардағы әдебиеттерді шолудың дәстүрлі әдісін өзгертіп жатыр. ChatGPT сияқты генеративті алдын ала оқытылған трансформерлер студенттер мен ғалымдар тарапынан шолу мақсатында жиі қолданылады. Алайда, ChatGPT-ді академиялық шолуларда пайдалану ChatGPT-нің "қате ақпарат беруге" бейімділігіне байланысты мәселе тудырады. Осыған байланысты, плагиндерді интеграциялау арқылы осы қате ақпарат беруді азайтуға бағытталған жұмыстар жүргізілуде. Мысалы, Рад және авторлар (2023) жүрек-өкпе хирургиясы саласындағы шолу үшін ScholarAI қолданды.
Artificial intelligence (AI) is reshaping traditional literature review across various disciplines. Generative pre trained transformers, such as ChatGPT, are often used by students and academics for review purposes. Nevertheless, the employment of ChatGPT in academic reviews is problematic due to ChatGPT's propensity to "hallucinate". In response, efforts are being made to mitigate these hallucinations through the integration of plugins. For instance, Rad et al. (2023) used ScholarAI for review in cardiothoracic surgery.