Кіріспе

Қытайдың ірі мемлекеттік мұнай және газ компаниясы, Қытайдың материктік бөлігіндегі мемлекеттік кәсіпорын.

Корпоративтік құрылым

CNPC – мемлекеттік меншіктегі PetroChina компаниясының бас компаниясы болып табылады, ол 1999 жылғы 5 қарашада CNPC қайта құру барысында құрылған. Қайта құру кезінде CNPC өзінің көмірсутектерді барлау және өндіру, қайта өңдеу және сату, химия және табиғи газ бизнесіне қатысты активтері мен міндеттемелерінің көп бөлігін PetroChina компаниясына берді. CNPC және PetroChina компаниялары 50% мүліктігі PetroChina-ға тиесілі CNPC Exploration & Development Company (CNODC) бірлескен кәсіпорны арқылы шетелдегі активтерді дамытады. 2014 жылғы наурыз айында CNPC төрағасы Чжоу Жипин жеке инвесторларға алты бизнес-бөлімді ашуды жариялады. CNPC сондай-ақ UOP Llc компаниясымен өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды, оған сәйкес екі компания Қытайда биоотын технологиялары мен жобалары бойынша ынтымақтастық жасайды.

Тарих

Қытай мұнай корпорациясынан (ҚХК) айырмашылығы, ол 1949 жылғы коммунистік революциядан кейін Қытай Республикасының кері шегінуімен Тайваньға көшірілді, CNPC Қытай Халық Республикасы Үкіметінің жанындағы үкіметтік департамент ретінде құрылды. 1949 жылы Қытай үкіметі отын өндірісін басқаруға арналған «Отын өнеркәсібі министрлігін» құрды. 1952 жылдың қаңтар айында отын министрлігінің құрамында мұнай барлау және өндірісін басқару үшін «Бас мұнай басқармасы» бөлімшесі құрылды. 1955 жылдың шілдесінде Отын өнеркәсібі министрлігінің орнына «Мұнай министрлігі» деп аталатын жаңа министрлік құрылды. 1955 жылдан 1969 жылға дейін Қыңхай, Хэйлунцзян (Дакинг мұнай алаңы), Бохай шығанағы және Сунляо алабындағы 4 аймақта шамамен 4 мұнай кен орны табылды. CNPC 1988 жылдың 17 қыркүйегінде құрылды, бұл кезде үкімет Қытайдағы барлық мұнай қызметін басқару үшін мемлекеттік компания құру туралы шешім қабылдады және Мұнай министрлігі таратылды. CNPC халықаралық операцияларын 1993 жылы бастады. CNPC-нің «SAPET» еншілес компаниясы Перу үкіметімен Талара провинциясының бассейніндегі VII блокты басқару бойынша қызмет көрсету шартына қол қойды. Содан кейін Судан үкіметімен мұнай шарты жасалды. «1997 жылдың маусым айында Қытай Ұлттық мұнай корпорациясы (CNPC) 40 пайыз үлеске ие болып, «Үлкен Ніл мұнай операциялық компаниясы» құрылды». 2005 жылдың тамызында CNPC Альбертадағы «PetroKazakhstan» компаниясын 4,18 миллиард АҚШ долларына сатып алуға келіскені хабарланды, бұл сол кезде қытайлық компанияның шетелдегі ең ірі сатып алуы болды. Сатып алу 2005 жылдың 26 қазанында Канада соты «ЛУКойлдың» сатуды тоқтату әрекетін қабылдамағаннан кейін аяқталды. 2006 жылы акциялардың 67 пайызы ана компаниядан «PetroChina» компаниясына сатылды. 1997 жылдың маусым айында компания Қазақстанның «Ақтөбе мұнай компаниясының» 60,3 пайызын сатып алды, ал 1997 жылдың шілдесінде CNPC Венесуэладағы «Интеркампо» және «Шығыс Караколес» мұнай кен орындарына мұнай шартын жеңіп алды. 1998 жылдың шілдесінде үкімет мұнай өнеркәсібінің жоғары және төменгі ағыны қағидасына сәйкес компанияны қайта құрылымдады және CNPC өзінің ішкі активтерінің көп бөлігін «PetroChina» деп аталатын жеке компанияға бөліп шығарды. 2007 жылдың 5 қарашасында HK тіркелген «PetroChina» Шанхай қор биржасында «А» акциясы ретінде тіркелді. Қытайдың энергияға қажеттілігінің артуымен және үкіметтің «Сыртқа қарай» саясатының қолдауымен CNPC халықаралық деңгейде кеңейген мемлекеттік кәсіпорындардың бірі болды. 2013 жылдың шілдесінде CNPC және «Eni» Мозамбиктегі табиғи газ блогының 20 пайызын сатып алу үшін 4,2 миллиард долларлық келісімге келді. 2014 жылдың маусым айында «Қытай Ұлттық мұнай компаниясының негізгі еншілес компаниясының басшысы Пекинге қайта шақырылды» және ол «көзден жоғалды». Қытай Ұлттық мұнай компаниясының Канададағы бас өкілі шілде айында ауыстырылды.

Операциялар

CNPC мұнай эквивалентінің расталган қорына ие. 2007 жылы CNPC 54 миллиард текше метр табиғи газ өндірді. CNPC Әзірбайжан, Канада, Иран, Индонезия, Мьянма, Оман, Перу, Судан, Нигер, Таиланд, Түркіменстан және Венесуэлада операциялар жүргізетін 30 халықаралық барлау және өндіріс жобасына ие. Компанияның көптеген барлау жобаларын толық иеленген бұрғылау қызметтерін ұсынатын Great Wall Drilling Company (GWDC) жүзеге асырады. 2018 жылы компания қысқы маусымдағы жеткізілім қиындықтарын азайту мақсатында солтүстік Хэнань провинциясында жалпы сыйымдылығы 55,6 миллиард текше метр болатын табиғи газ сақтау нысанының құрылысын жариялады. Өткен қыста газ тасымалдау кезінде туындаған мәселелерге байланысты Қытай жер асты газ сақтау нысандарын салуды үдетті, себебі логистикалық қиындықтар сатып алушыларды импорт терминалдарынан тұтыну аймақтарына дейін мыңдаған шақырымға сұйытылған газды көлікпен тасымалдауға мәжбүр етті. Елде түтін мен ластануды азайту үшін көптеген көмірмен жұмыс істейтін қазандықтарды таза табиғи газға ауыстыру бойынша амбициозды бағдарлама басталды.

Африка

CNPC Африкаға инвестиция салған алғашқы қытайлық кәсіпорын болды. 1996 жылы ол бұрын Суданда Chevron компаниясы тапқан, бірақ Судандағы азаматтық қақтығыс салдарынан Chevron тастап кеткен мұнай кен орындарын игеруге кірісті. 2010 жылы компания Суданның Мұнай министрлігімен 75,5 миллион долларға 5 мұнай платформасын салу туралы келісім жасады. 2011 жылы Оңтүстік Судан тәуелсіздік алғаннан кейін, Оңтүстік Суданның аумағына CNPC (сондай-ақ Sinopec) үлкен мүдделері бар көптеген судандық мұнай кен орындары кірді. 2013 жылдың желтоқсанында Оңтүстік Судан азаматтық соғысын басталғанда, қытай саясаткерлері мұнай кен орындарынан және басқа да инвестициялардан бас тартуды, немесе оларды қақтығыс кезінде сақтап қалуды қарастыруға мәжбүр болды. Нәтижесінде, мұнай өндірісін жалғастыру үшін CNPC үшін жұмыс істейтін қытай азаматтарының минималды тобы қалды. Талибан Ауғанстанда билікті басып алғаннан кейін CNPC-нің барлық операциялары тоқтатылды.

Өзбекстан

2006 жылы CNPC Арал теңізіндегі мұнай және газ кен орындарын барлау және игеру үшін мемлекеттік "Өзбекнефтегаз", "ЛУКойл Оверсиз", "Петронас" және Корея Ұлттық Мұнай Корпорациясымен бірлесіп халықаралық консорциум құрды.

Қытай

2004 жылдың қазанында CNPC Таяу Шығыстан Синьцзян провинциясына құбыр желісін салуды бастады. 2023 жылдың маусым айында QatarEnergy CNPC-мен жылына 4 миллион тонна СЖҚ (Жралғыш Газ) жеткізу туралы 27 жылдық келісімге қол қойды. Бұл – Катардың бір жыл ішінде қытайлық компаниямен жасасқан екінші келісім-шарты. 2022 жылдың қарашасында Sinopec және QatarEnergy ұқсас келісімге қол қойды. CNPC мен Sinopec компанияларының Катардың Солтүстік алабының шығыс кеңейтуіне үлесі бар, бұл жылына 8 миллион тонна СЖМ пойызының шамамен 5% құрайды. CNPC 2023 жылдың маусым айында Таклимакан шөлінде 457 күндік бұрғылау жобасын бастайтынын жариялады. Бұл жобаның мақсаты – ғылыми зерттеулер үшін және мұнай мен газ іздеу үшін Жердің ядросына дейін 10 000 метр тереңдікте бұрғылау. 2023 жылдың тамызында CNPC Қытайдың шетелдік мұнайға тәуелділігін азайту мақсатында мұнай мен газ іздеу үшін терең суларда барлау бұрғылауын бастады.

Ресей

2014 жылдың мамыр айында Ресейдің «Газпром» және Қытай Ұлттық мұнай корпорациясы (CNPC) арасындағы 10 жыл дайындалған 30 жылдық келісімге қол қойылды, оның құны 400 миллиард долларға бағаланды. Келісім Шанхай саммитінде жасалды және 2018 жылдан бастап Қытайдың қарқынды дамитын экономикасына жылына шамамен 38 миллиард текше метр табиғи газ жеткізілуі күтілуде.

Жаңа Зеландия

CNPC Жаңа Зеландияда CCDC (NZ) Drilling ретінде жұмыс істеді және бір бұрғылау қондырғысына ие болды, ол үш қатарлы DC қондырғысы болып, 43-ші қондырғы деп аталды. CCDC NZ 2012 жылдың соңында Жаңа Зеландияның Оңтүстік Таранаки аймағындағы Капуни газ кен орындарында "қиын газ" үшін жұмыс істеу/бұрғылау операцияларын бастады. 2013 жылдың тамызында қондырғы STOS (Shell Todd Oil Services) үшін Капуниде 4 ұңғыманы бұрғылаудан аяқтады. Келесі бұрғылау жобасы 2013 жылдың тамызында Tag Oil үшін басталды, нәтижесінде Чеал C орнында 5000 метрден сәл кем тереңдіктегі бір ұңғыма сәтті бұрғыланды. Содан кейін, 2014 жылдың наурызында Tag Oil үшін бұрғылау науқанының келесі кезеңіне қатысты шағымдар күтіліп тұрғандықтан, қондырғы жұмыстан тоқтатылды. Осы уақыт аралығын ескере отырып, Жаңа Зеландияда бұрғылау науқанын аяқтау туралы шешім қабылданды. 43-ші қондырғы бөлшектелді және басқа елдерге жіберілді, қазір Жаңа Зеландияда жұмыс істемейді.

Малайзия

CNPC-нің құрамындағы China Petroleum Pipeline Engineering компаниясы Малайзияда екі құбыржол құру бойынша негізгі мердігер болып жұмыс істеді. Жоба жемқорлыққа қатысы бар деп айыпталды және 2018 жылы Малайзия Премьер-Министрі Махатхир Мохамедтің Пактан Харапан жетінші кабинеті оны тоқтатты. Компания бұл айыптауларды жоққа шығарды. 2019 жылдың шілдесінде Малайзия билігі China Petroleum Pipeline Engineering компаниясынан 243,5 миллион долларды төленген, бірақ аяқталмаған құбырлар үшін өтемақы ретінде тәркілеп, Малайзия мемлекеттік компаниясына аударды.

Ирак

2009 жылдың наурыз айында CNPC Васит провинциясындағы 1 миллиард баррель мұнайға ие Ахдаб мұнай кен орнын игеруге кірісті, осылайша Ирактағы "алғашқы маңызды шетелдік инвестор" атанды. Бұл келісім-шарт Саддам Хусейн тұсында 1997 жылы Қытай мен Ирак арасында жасалған келісімнің жаңадан қарастырылған нұсқасы болып табылады. Жоба жергілікті шаруалармен қауіпсіздік мәселелеріне қарамастан ілгеріледі. Ондаған шаруалар мұнай алаңындағы жұмыстар салдарынан мүліктеріне зиян келгенін айтты, ал ирактық мұнай қызметкерлері жергілікті шаруалардың мұнай алаңынан ұрлық жасағанын мәлімдеді. Сонымен қатар, CNPC (37,5%), TotalEnergies (18,75%) және Petronas (18,75%) компанияларынан құралған консорциумға Ирактың оңтүстігіндегі мұнайға толы "Хальфая" кен орнында мұнай өндіруге келісім-шарт берілді. 2023 жылдың тамызында CNPC Daqing Drilling Engineering Co компаниясы Ирактағы Румайла мұнай алаңында орналасқан екі бұрғылау қондырғысымен ұңғымаларды бұрғылауға EPC келісім-шарты алды. Инженерлік, жабдық сатып алу және құрылыс жұмыстарына арналған келісім-шарттың құны 194 миллион долларға бағаланса, бұрғылауға рұқсат етілген ұңғымалардың саны жарияланбады. CNPC 2024 жылдың қаңтар айында ExxonMobil компаниясынан Батыс Қурна 1 мұнай кен орнын иелігіне алды. Бұл мұнай кен орны Басраның солтүстік-батысында орналасқан және жыл сайын 25 миллион тоннадан астам шикі мұнай өндіреді.

Иран

CNPC Иранның мұнай және газ саласына бағытталған халықаралық санкциялардан кейін, Иранның мұнай және газ саласын дамытуға белсенді түрде қатысты, бұл Shell Oil, Repsol сияқты көптеген еуропалық энергетикалық компанияларды Ирандағы қызметін тоқтатуға мәжбүр етті. CNPC және Sinopec Иранның мұнай-газ саласын дамытумен байланысты әртүрлі жобаларға қатысты. 2011 жылдан бастап CNPC Иранның көне Машид Солейман мұнай алабын, Таяу Шығыстағы ең ескі мұнай алабын, Иранның NIOC компаниясымен бірлесіп, 200 миллион долларлық келісім бойынша дамытып келеді. Бұл мұнай кен орнынан өндіріс 2011 жылы жобаның бірінші кезеңі аяқталғаннан кейін күніне бастап, екінші кезең аяқталғаннан кейін де өсуі күтілді. 2018 жылдың тамызында TotalEnergies АҚШ санкцияларының қысымынан Иранның Оңтүстік Парс газ кен орнынан ресми түрде шықты, бұл CNPC-ге 5 миллиард долларлық табиғи газ кен орнындағы 50,1% үлесін қабылдауға мүмкіндік берді, оның 30% үлесі бұрыннан болған еді.

Сирия

CNPC және үндістандық мемлекеттік мұнай компаниясы ONGC бірлескен кәсіпорын құрып, Сирияның бірнеше тозығы жеткен мұнай және табиғи газ кен орындарындағы 33,3%-дан 39%-ға дейінгі кіші үлестерін сатып алды. Бұл бірлескен кәсіпорын әлемдік активтер үшін үнемі бәсекелес болатын екі мемлекеттік мұнай компаниясы арасындағы ынтымақтастықтың көзге түсетін мысалы еді.

Қатар

2023 жылдың маусым айында CNPC компаниясы QatarEnergy компаниясымен жылына 4 миллион метрикалық тонна сұйытылған табиғи газ (LNG) жеткізу бойынша 27 жылдық келісімге қол қойды. CNPC сондай-ақ Катардың Солтүстік алабының шығысқа қарай кеңейтілу жобасындағы акционерлік үлеске ие, ол жылына 8 миллион метрикалық тонна LNG өндіретін бір қондырғының шамамен 5% құрайды.

Сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар

2013 жылдың қыркүйегінде CNPC еншілес компаниясы PetroChina-ның бұрынғы төрағасы Цзян Цзимин Мемлекеттік кеңестің мемлекеттік мүліктерді қадағалау және басқару комиссиясының директоры лауазымынан күрт шеттетіліп, сыбайлас жемқорлық және билікті теріс пайдалану фактілері бойынша төрт басқа жоғары лауазымды мұнай басшыларымен бірге тергеуге алынды. Цзян жемқор бұрынғы қауіпсіздік басшысы Чжоу Юнканның жақтасы және Чжоумен саяси байланысы бар шенеуніктер тобының мүшесі саналды. 2015 жылдың 12 қазанында сот Цзянды пара алу, көлеңкелі активтерге ие болу және билікті теріс пайдалану сияқты барлық айыптар бойынша кінәлі деп тапты. Ол 16 жылға бас бостандығынан айырылды. 2017 жылдың қаңтар айында PetroChina компаниясының бұрынғы вице-президенті Ляо Ёнюань билікті теріс пайдалану және шамамен 2 миллион долларлық пара алу үшін 15 жылға түрмеге жіберілді. 2021 жылдың қазан айында Орталық тәртіптік инспекция комиссиясы PetroChina компаниясының бұрынғы вице-президенті Линг Сяоны "тәртіптік бұзушылықтар" үшін тергеп жатқанын хабарлады.

Ланчжоу мұнай-химиялық ластануы

2014 жылы CNPC-нің еншілес компаниясы болып табылатын Lanzhou Petrochemical этилен мен аммиактың ағып кетуіне, су көздерінің бензолмен ластануына және Lanzhou қаласындағы ауаның ластануына кінәлі болды. Қала әкімдігі компанияны сынап, өтініш білдірді.

2003 ж. Чунциндегі газдың ағып кетуі

2003 жылдың 23 желтоқсанында Луочья No. 16H газ ұңғымасында газ шығарып тастау оқиғасы болды. Уытты газдар 243 адамның қазасына және көптеген адамдардың ауруханаға түсуіне себеп болды. Мамандардың қорытындысы бойынша, апат Қытай Ұлттық Мұнай Корпорациясының тапсырысымен жұмыс істеген "Eastern Sichuan Drilling Company" компаниясының салдарынан болған.

Чадтағы операцияларды тоқтату

2013 жылдың тамызында Чад үкіметі елдің оңтүстігінде шикі мұнайды іздеу кезінде қоршаған орта стандарттарын бұзғандықтан CNPC еншілес компаниясының жұмысын толығымен тоқтатты. "Компанияның қоршаған орта стандарттарын айқын бұзушылықтарын анықтадық, CNPC-нің бұл әрекеті қабылдауға келмейді", - деді Чадтың мұнай министрі Ле Бемаджиел. Министр CNPC-нің шығындарды азайту мақсатымен мұнайды қасақана төккенін, төгілген шикі мұнайды тазартатын құралдары болмағанын, қорғаныс шараларысыз шикі мұнайды төккенін және жергілікті тұрғындардан тиісті қорғау құралдарынсыз мұнайды тазалауға көмектесуді сұрағанын да мәлімдеді. 2014 жылдың наурыз айында Чад CNPC-ге 1,2 миллиард доллар көлемінде айыппұл салды. 2014 жылдың тамызында CNPC айыппұл төлемегендіктен бес рұқсатынан айырылды. 2014 жылдың қазан айында CNPC 400 миллион доллар төлеуге келісті.

Цзилин химия зауытының жарылысы

2005 жылдың қараша айында Қытайдың Цзилинь қаласында CNPC-нің еншілес компаниясы PetroChina-ға тиесілі химиялық зауыттар жарылып, 100 тонна канцерогенді және уытты бензол Сонгхуа өзеніне құйылды. Химиялық заттардың жайылу аймағы 80 шақырымға созылды. Сонгхуа өзенінің бойында орналасқан Харбин қаласында 5 күн бойы 4 миллионға жуық адам сумен қамтамасыз етілмей қалды. Оқиға салдарынан 60-тан астам адам жарақат алды, бес адам қаза тапты, бір адам із-түссіз жоғалып кетті. Ластанған су Ресейдің Хабаровск қаласына дейін жетті, онда тұрғындар бөтелкедегі суды сатып алды. Ресейлік қала суды уытты заттардан тазартуға тырысты, бірақ судың қауіпсіздігіне кепілдік бере алмады. Қытайдың қоршаған ортаны қорғау агенттігі компанияға ластануы үшін бір миллион юань (шамамен 125 000 доллар, 64 000 фунт стерлинг) айыппұл салды, бұл Қытайда қоршаған ортаны қорғау заңын бұзғаны үшін берілетін ең жоғары айыппұл еді. Қытай баспасөзі апатқа биліктің жауабына қатысты сынды қатаң білдірді. 2006 жылдың 20 қаңтарында Сычуаньда тағы бір газ құбыры жарылды. Ресми мәліметтер бойынша, тоғыз адам қаза тауып, 40-қа жуық адам жарақат алды.

Мұнайдың төгілуі

2010 жылдың қаңтар айында Шэньси провинциясының Хуасян ауданында Чисхуэй және Вэйхэ өзендерінің қосылған жеріне жақын CNPC дизель құбыры жарылғаны белгілі болды. Ауқымды ластану Қытайдың ең ұзын су жолы – Сары өзенге жетті. 2010 жылдың шілдесінде Ляонин провинциясындағы Далянь қаласының Синган портына жақын China National Petroleum Corp компаниясына тиесілі мұнай қоймасында екі құбыр жарылып, шамамен 1500 тонна шикі мұнай теңізге төгілді. Екі мың өрт сөндіруші 15 сағат бойы өртті сөндірді және төгілген мұнайдың көлемі .

Сауда аномалиялары

2022 жылдың 19 қаңтарында Қытай билігі CNPC-нің еншілес компаниясы "PetroChina Fuel Oil Co Ltd" компаниясын мұнай саудасындағы айқайшылықтар үшін жазалады. Ұлттық даму және реформалар комиссиясы мәлімдемесінде, бұл жағдай "мұнай өнімдері нарығының тәртібін күрт бұзып, тәуелсіз мұнай өңдеу зауыттарындағы ескірген өндірістік қуаттың бақылаусыз дамуына әкеп соқты, сондай-ақ мемлекеттік салық түсімдеріне жанама зиян келтірді" деп көрсетілген.

Адам құқықтары

2011 жылы Earthrights International ұйымы CNPC-нің еншілес компаниясы PetroChina-ны Мьянмадағы ауыр адам құқықтарын бұзуға қатысқандығы үшін айыптады. Бұл ел мәжбүрлі еңбекке тарту арқылы экономикалық мүдделерін әскери жолмен ілгерілетуімен белгілі.

Салық мәселелері

2014 жылдың қаңтар айында Халықаралық тергеуші журналистер консорциумы Британдық Виргин аралдарынан құпия шығарылған қаржылық деректерге негізделген зерттеу жариялады, онда CNPC, PetroChina, Sinopec және CNOOC компаниялары теңіз арқылы салықтан қашумен байланысты екені көрсетілді.