Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон, Астурия және Жирона ханзадасы (lang es; 30 маусым 1478 – 4 қазан 1497), Арагон королі Фердинанд II және Кастилия королевасы Изабелла I-нің жалғыз ұлы, және өмірінің көп бөлігінде олардың екі тағына да мұрагер болды.
John, Prince of Asturias and Girona (lang es; 30 June 1478 – 4 October 1497), was the only son of King Ferdinand II of Aragon and Queen Isabella I of Castile, and heir apparent to both their thrones for nearly his entire life.
Ерте өмір
Католик монархтарының жалғыз ұлы Иоанн 1478 жылдың 30 маусымында Севильяда дүниеге келді. Сол кезде оның ата-анасы Кастилия мұрагерлік соғысында Португалия королі Альфонсо V-нің әйелі, Изабелланың немересі Хуана ла Белтранеяға қарсы күресіп жатты. Иоаннның тууы Изабелланың тәжді билеу мәртебесін бекітуге көмектесті. Ол дүниеге келген кезде оның үлкен әпкесі Изабелла, кіші әпкелері Жоанна, Мария және Катарина болды. Католик монархтары Португалия королі мен королевасына қарсы соғыста жеңіске жетті. Изабелламен бейбіт келісімге қол жеткізу үшін король Афонсо Визеу герцогинясы, Инфанта Беатрис шақырылды. Екі әйел 1479 жылдың наурыз айында кездесті. Беатрис Афонсоның қарындасының күйеуі және Изабелланың анасының қарындасы еді. Олар ақырында келіссөздер жүргізген келісім шарттары бойынша Португалияның бұрынғы королевасына (оның некесі Папамен бұзылған) екі мүмкіндік берілді: ол принц Иоаннға үйленіп, принц үйленуге жеткілікті жасқа келгенше 13 немесе 14 жыл күте алады (сонда Жоаннаның өзі кем дегенде отызға толады) немесе монастырға кете алады; қандай болса да ол таққа талабынан бас тартуы керек еді.
The only son of the Catholic Monarchs, John was born in Seville on 30 June 1478. At the time, his parents were involved in the War of Castilian Succession against Isabella's niece Juana la Beltraneja, wife of King Alfonso V of Portugal. John's birth helped consolidate Isabella's position as a sovereign. At the time of his birth, he had one elder sister Isabella; his younger sisters were Joanna, Maria, and Catherine. The Catholic monarchs won the war against the King and Queen of Portugal. To negotiate a peace settlement with Isabella, King Afonso sent Infanta Beatrice, Duchess of Viseu. The two women met in March 1479. Beatrice was Afonso's sister in law and Isabella's maternal aunt. By terms of the treaty they eventually negotiated, the former Queen of Portugal (her marriage having been annulled by the Pope) was given two options: she could either wed Prince John, waiting 13 or 14 years until the prince was old enough to be married (by which time Joanna herself would be at least thirty) or she could enter a convent; either way she was to give up her claim to the throne.
Балалық шақ
Изабелла I өте көп істейтін патшайым үшін өте қамқор ана болды. Жоан, оның жалғыз ұлы және денсаулығы нашар болғандықтан, оның жүрегінде ерекше орын алды, тіпті оны жазалаған кезде де оны «меңгірім» деп сүйіспеншілікпен атады. Изабелла мен Фердинанд дұға, қайырымдылық және оның денсаулығын мұқият бақылау арқылы ауру ханзаданың денсаулығын қамтамасыз етуге тырысты. Жоанның күтушілері Мария де Гусман, Испанияның күшті Мендоса әулетінің мүшесі және Хуана де Торрес болды. Соңғысы ханзаданың нашар денсаулығының салдарынан, оның жас кезіне дейін ханзаданың қасында болды. Жоанның әкесінен келген атасы, Арагон королі Жоан II, нәресте ханзадаға қатты қызығушылық танытты; ол ұлы Фердинандқа ханзаданы бір дворянмен оқытуға болмайтынын ескертті, өйткені олар балаға тым көп әсер етеді. 1492 жылы Колумб жаңадан ашқан Куба аралын сол кездегі тақ мұрагері Жоанға құрмет көрсету үшін Исла-Хуана деп атады. 1494 жылы Колумбтың ұлдары Диего мен Фердинанд Жоанның паждар болып қызмет етуі үшін сарайға әкелінді.
Isabella I was quite an attentive mother for such a busy queen. John, being her only son and of delicate health, had a special place in her heart, and she referred to him affectionately as 'my angel’ even when he was being reprimanded by her. Isabella and Ferdinand attempted to ensure the sickly prince's well being through prayer, charity, and careful oversight of his health. John's wetnurses were Maria de Guzman, a member of the powerful Spanish House of Mendoza, and Juana de Torres. The latter stayed by the prince's side well into his adolescence, possibly as a result of his frail health. John's paternal grandfather, King John II of Aragon, took close interest in the infant prince; he warned his son Ferdinand that the prince should not be tutored under one grandee, a member of the nobility, as they would have far too much influence over the boy. In 1492, Columbus named the newly discovered island of Cuba as Isla Juana in deference to Prince John, at that time the heir apparent. In 1494, Columbus's sons, Diego and Ferdinand, were brought to court to serve as John's pages.
Білім
Тақты мұрагері ретінде Изабелла мен Фердинанд Джонның біліміне ерекше мән берді. Жас ханзада алғашқы білімін негізінен доминикандық Фрай Диего Дезаның, берілген католик ғалымының, жетекшілігімен теологиядан алды. Оның білімі 1490 жылдардың басында кеңейді, ол кезде Изабелла итальяндық гуманисті Питер Мартир д'Анжиераны жеке тәрбиеші ретінде шақырды. Изабелла ұлының ыңғайсыз және еркіндікке бой ұруына жол бермеу үшін аристократтардың ұлдарын сарайға шақырып, жас ханзадаға теңдес және үлгі болу үшін қызмет етуге шақырды. Джон мен оның серіктері атқа міну, садақпен ату, аң аулау, музыка және поэзия сияқты түрлі пәндерді оқыды. Джон музыкаға қабілетті екенін көрсетіп, флейта, скрипка және клавикордтарда ойнады.
As heir to the throne, Isabella and Ferdinand paid special attention to John's education. The young prince received his early education predominantly in theology under the tutelage of Dominican Fray Diego Deza, a devout Catholic scholar. His education broadened in the early 1490s when Isabella asked Italian humanist Peter Martyr d'Anghiera to serve as his personal tutor. Isabella, seeking to prevent her son from growing up coddled and willful, invited the sons of aristocrats to live at court and serve as peers and role models for the young prince. John and his companions received instruction in various disciplines such as riding, jousting, hunting, music, and poetry. John demonstrated a natural aptitude for music and played the flute, violin, and clavichord.
Некеге шығу жоспарлары
Оның алғашқы жылдары Изабелла мен Фердинанд Англия королі Эдуард IV және оның әйелі Елизавета Вудвиллдің қызы Йорк ханшайымы Екатеринаны Джонның әйелі болуға ықтимал деп қарастырды. 1478 жылы неке шарты жасалғанмен, бұл одақ ешқашан құрылмады. Тағы ұсынылған үміткерлер – Бретаньның Аннасы және Наварралық Екатерина еді. 1494 жылы Франция патшасы Карл VIII Неаполь тағына талап етумен қатар Италияға жорық жасады. Неаполь Трастамара әулетінің екінші тармағына тиесілі болғандықтан, оның жорығы Арагон мүдделеріне тікелей қауіп келтірді. Бұл Фердинанд патшаны Францияға қарсы «Киелі Одақ» деп аталатын коалиция құруға итермеледі. Император Максимилиан I-нің қатысуын қамтамасыз ету үшін Фердинанд Габсбургтер мен испан патшалық үйлері арасында династиялық некелер туралы келіссөздер жүргізді, мақсаты – Киелі Рим империясы мен Испания арасындағы болашақ одақты нығайту еді. 1495 жылдың 20 қаңтарында Антверпенде екі некеге келісім шарттары бекітілді: Джон Максимилиан I-нің қызы, Австрияның архигерцогинясы Маргаритаға, ал оның әпкесі, Инфанта Иоанна Максимилианның ұлы, Архигерцог Филипп Сұлуға үйленбекші. Келісім 5 қарашада Малин қаласында ресми түрде ратификацияланды.
During his early years, Isabella and Ferdinand considered Princess Catherine of York, a daughter of King Edward IV of England and his wife Elizabeth Woodville, as a potential wife for John. Although a marriage contract was signed in 1478, the union never took place. Other proposed candidates were Anne of Brittany and Catherine of Navarre. In 1494, King Charles VIII of France laid claim to the throne of Naples and launched an invasion of Italy. Because Naples belonged to a lesser branch of the House of Trastámara, his invasion directly threatened Aragonese interests. This prompted King Ferdinand to began building a coalition, known as the Holy League, against France. Seeking Emperor Maximilian I's participation, Ferdinand engaged in negotiations for dynastic marriages between the Habsburg and Spanish royal families, aiming to seal the prospective alliance between the Holy Roman Empire and Spain. On 20 January 1495 in Antwerp, terms for a double marriage were agreed on: John would marry Maximilian I's daughter, Archduchess Margaret of Austria, and his sister, the Infanta Joanna, would marry Maximilian's son, Archduke Philip the Handsome. The agreement was officially ratified on 5 November in Malines.
Неке
1496 жылдың соңында Инфанта Жоанна Филипп Сұлуға үйлену үшін Испаниядан кемемен аттанды, онымен бірге зор флот болды. Сол флот бірнеше айдан кейін Филипптің қарындасы Маргарет Австрияны алып оралды. Он алты жастағы Маргарет бұрын Карл VIII-ге келісіммен берілген еді, бірақ неке шарты күштен шығарылды. Астуриялық ханзадамен жасалған келісімі бұзылатын сияқты болды, себебі оны Испанияға жеткізіп бара жатқан кеме Бискай шығанағында дауылға тап болды. Испанияға жетпесе, өзіне ескерткіш жазуға асықты: "Міне, Маргарет, екі рет үйленген, бірақ таза күйде қайтыс болды". Дегенмен, Маргарет Испанияға қауіпсіз жетіп, 1497 жылдың 3 сәуірінде Бургос соборында ханзада Жоанға тұрмысқа шықты. Бұл неке саяси болғанымен, жас жұбайлар тез арада бір-біріне берілді. Көрінері, олар төсекте өткізген уақыттың көптігі ханзаданың денсаулығына қатысты сарай дәрігерлерін алаңдатты.
Infanta Joanna sailed from Spain to marry Philip the Handsome in late 1496, accompanied by a grand fleet. The same fleet returned months later carrying Philip's sister, Margaret of Austria. Margaret, aged sixteen, had already been betrothed once to Charles VIII, but the marriage treaty was renounced. Her engagement to the Prince of Asturias seemed doomed when the ship carrying her to Spain hit a storm in the Bay of Biscay. In haste, she wrote her own epitaph should she not reach Spain. "Here lies Margaret, the willing bride,Twice married but a virgin when she died." However, Margaret arrived in Spain safely and married Prince John on 3 April 1497 in Burgos Cathedral. Although the marriage was a political one, the young couple quickly became devoted to each other. Apparently, the amount of time they spent in bed made the court physicians uneasy about the Prince's health.
Өлім
1497 жылдың қыркүйегінде Джонның нашар денсаулығы оның ата-анасы және әпкесі, Инфанта Изабелламен бірге Португалия шекарасына Мануэль I-ге үйлену тойына баруына бөгет болды. Оның орнына, ол Маргаретпен бірге Саламанкаға сапар шегіп, салтанатты түрде қалаға кірді. Келесі аптада Джонның жағдайы нашарлап бара жатқаны туралы хабарды естіген Фердинанд ұлының жанына асықты. 1497 жылдың 4 қазанында Джон туберкулез немесе шешек ауруынан қайтыс болды. Оның иті, Бруто есімді асыққыш, Джонның өлімі кезінде зарлап, содан кейін Саламанканың бас шіркеуіндегі қаралы күту бойында оның табытының жанында тұрды. Кейіннен Джонның қайғыға батқан анасы сүйікті ұлының естелігін сақтау үшін итін өзімен бірге ұстады. Алты айдан соң, 1498 жылдың 2 сәуірінде Астурия ханшайымы олардың жалғыз баласын, тірі тумаған қызды дүниеге әкелді.
In September 1497, John's fragile health prevented him from joining his parents and sister, Infanta Isabella, as they journeyed to the Portuguese border for her wedding to Manuel I. Instead, he and Margaret travelled to Salamanca, marking their arrival with a ceremonial entry. The next week, after receiving reports that John's condition was worsening, Ferdinand rushed to his son's bedside. On 4 October 1497, John died, possibly of tuberculosis or smallpox. His dog, a lurcher called Bruto, had whimpered as he died, then stayed next to his coffin throughout the vigil in Salamanca's main church. John's devastated mother would later keep the dog next to her, as if to keep the memory of her beloved son with her. Six months later, on 2 April 1498, the Princess of Asturias gave birth to their only child, a stillborn girl.
Салдарлар
Джонның қайтысынан кейін 1498 жылы оның қарындасы Изабелла да дүниеден өтті. Оның жалғыз баласы Мигель де ла Паз 1500 жылы қайтыс болды. Испания корольдіктері оның кіші қарындасы Иоаннаға, оның күйеуі Филипп Ұлына және олардың Габсбург әулетіне көшті. Филипп өзін және Иоаннаны "Кастилияның ханзадалары" деп жариялады, бұл оның ата-анасы қайтыс болған күйеуінің інісіне деген құрметсіздік деп есептеді.
John's death was followed closely by that of his sister Isabella in 1498. Her only child, Miguel de la Paz, died in 1500. The Spanish kingdoms passed to his younger sister Joanna, her husband Philip the Handsome, and their Habsburg descendants. Philip had himself and Joanna declared as 'Princes of Castile' which her parents saw as disrespectful towards his deceased brother in law.