Кіріспе
Өлімнің жұмағы – 5 бөлімді BBC радио драмасы, ұзақ жылдар бойы көрсетілген британдық ғылыми-фантастикалық телесериал «Доктор Хью» негізінде жасалған, және Доктор рөлін Джон Пертуи сомдады.
Өндіріс және эфир тарихы
Бұл BBC Doctor Who телесериалының негізінде жасалған екінші радиосериал. 1985 жылы Колин Бейкер сомдаған Алтыншы Доктор, теледидарда Доктор рөлін ойнаған кезеңде, маусымдар арасындағы үзілісте Slipback атты 6 бөлімді радиосериалында ойнады. Осыған дейін, 1976 жылы Том Бейкер мен Элизабет Слэден қатысқан "Доктор Ху және Пескатон" атты аудиодрама да жарық көрген. Paradise of Death сценарийін жазған Барри Леттс – бұрынғы BBC продюсері және режиссері, ол 1969 жылдан 1974 жылға дейін теледидарда Doctor Who-ны шығарған (яғни, Джон Пертуи Үшінші Доктор рөлін сомдаған кезеңнің көп бөлігінде). Леттс сонымен қатар (драматург Роберт Сломанмен бірлесіп) Пертуи қатысқан Doctor Who телесериалдарының бірнеше сценарийлерін жазған, ал 1970-ші жылдары ол өзі продюсерлік еткен кейбір телесериалдарды романға айналдырып, WH Allen баспасы арқылы қатты және жұмсақ мұқабада шығарған. Ол сондай-ақ осы радиосериалға арналған өзінің сценарийлерін 1994 жылы WH Allen баспасында жарық көрген романға айналдырды. Леттстің Доктор Хью сериясын бес жыл бойы продюсерлік еткен тәжірибесінің арқасында, оның сценарийінде сол кезеңді бейнелеу логикалық шешім болды: атап айтқанда, Пертуидің Докторы және Пертуи шоудағы жұмысынан таныс болған кейбір тұрақты кейіпкерлер (яғни, Бригадир және Сара Джейн). Шын мәнінде, бұл радиоқойылым 1973–1974 жылдары Пертуидің соңғы телехикаясы бойынша жұмыс істеген актерлердің қайта кездесуі болды. "Өлімнің жұмағы" сериалы алғаш рет 1993 жылдың 27 тамызынан 24 қыркүйегіне дейін BBC Radio 5-те (сол кезде Ұлыбританияда тек AM толқынында ғана естілетін станция) бес бөлімнен тұратын циклмен эфирге шықты. Кейіннен ол 1994 жылдың 12 сәуірінен 10 мамырына дейін BBC Radio 2 FM радиостанциясы арқылы қайталанды. Сериал BBC Radio Collection аудиокассетасының (ZBBC 1494) бөлігі ретінде шығарылды және 2000 жылдың наурызында екі CD-де қайта шығарылды. Radio Collection жинағында бірнеше "бонус" көріністер болды, олар (кейбір сценарийлер 29 минуттық эфир уақытына сәйкес келмегендіктен) радиохабарларға енгізілмеген. Radio 2-де сериал қайталанған кезде, қателікке байланысты бөлімдер реті бойынша шатастырылды. Бұл қателік BBC-нің қызметтік бөліміне көптеген шағымдар келтірді, нәтижесінде корпорация тыңдаушылардың санын дұрыс бағаламағанын түсінді, бұл оларды жалғасын дайындауға итермеледі. Осыған сәйкес, 1996 жылы Radio 2-де Үшінші Докторды бейнелейтін екінші радиосериал "The Ghosts of N Space" эфирге шықты. Одан әрі жалғастыруға мүмкіндік болды, бірақ Пертуи 1996 жылы қайтыс болды, Үшінші Доктор дәуірін аяқтап берді. Содан кейін Леттске 1970-ші жылдардағы BBC-нің "Блейк 7" ғылыми-фантастикалық сериясына негізделген радиопьеса идеясын әзірлеу тапсырылды, бұл ақырында 1998 жылы көрсетілген осы шоудың актерлері қатысқан екі қойылымды жазуға әкелді.
Жалғастығы
CD-нің жарық көргенін көрсететін жазбаларда бұл оқиға "The Time Warrior және Invasion of the Dinosaurs арасындағы теледидар сабақтастығына үйлесімді түрде келіп қосылады" деп жазылған. Сериалдың барлық кезеңінде әр эпизодты бастау және аяқтау үшін қолданылатын тақырыптық музыка – бұл Делия Дербиширдің тақырыптық әуенінің үшінші нұсқасы емес, ол Джон Пертуидің телесериалдағы дерлік барлық уақытында және 1970 жылдары кеңінен қолданылған. Пайдаланылған музыка, анахронизм ретінде, Питер Хауэллдің тақырыптық әуенінің нұсқасы болып табылады, ол телесериалдың 18-22 маусымдарында (тамыз 1980 – наурыз 1985) қолданылған. Ашылу сахнасында, Хэмстед Хитке келген шетелдік ғарыш кемесі, 1970 жылы Боб Бейкер мен Дейв Мартиннің "Кім?" өндіріс кеңсесіне ұсынған сюжеттік конспектісінен алынған, ол ақырында "Акс тырнақтары" сериалы ретінде эфирге шықты. 1-ші эпизодта сериалдың 1973–74 жылдардағы телехикая кезеңінде, Сараның шоуда алғаш рет пайда болғаннан кейін көп ұзамай орын алатыны нақты көрсетіледі. Доктор оған өткен жылы "Уақыт монстры" атты ежелгі Атлантидаға сапар шеккені туралы айтады, және олар Сараның алғашқы әңгімесінде, "Уақыт жауынгерінде" (13-ші ғасыр Англиясында орын алған) бірге өткерген оқиғаларын талқылайды. Радио жинағының шығарылымында "бонус" сахнада көптеген қосымша мәліметтер бар. Доктордың 1-ші эпизодта Фрит пен Траганға айтқан сөзі, Бригадирдің келесі сахнада қайталаған сөзі, Роджер Дельгадоның "Автондардың қатерінен" (1971) айтқан диалогының бір бөлігі болып табылады. 1-ші эпизодтағы шетелдіктердің миды басқаруға арналған шлемдері, Гребберді "өз-өзіне қол жұмсауға" мәжбүрлеу үшін қолданылған, Барри Леттспен бірге жазылған "Жасыл өлім" (1973) сериалындағы B.O.S.S. компьютері қолданған миды басқару шлемдеріне негізделген. Осы бөлімде егжей-тегжейлі сипатталған, осы сериалда қайта пайдаланылған көптеген сюжеттік құрылғылар бастапқыда Леттс өзі жазған "Доктор Ху" телеэпизодтарында пайда болған. 2-ші эпизодта дәрігердің медициналық дәрігер тексергенге дейін өлі деп есептелуі "Деймондар" (1971) фильміндегі ұқсас сахнаға негізделген, ал Сараның оны өлі деп есептеуі (және оның денесінде жылауы) "Қояндылардың планетасы" (1974) фильмінен алынған. Барри Леттс екеуін де (Боб Сломанмен бірге) бірлесіп жазғандықтан, екеуі де Барри Леттске жақсы таныс. 2-ші эпизодтағы Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы келісім (қолындағы ел туралы ереже) туралы талқылау Барри Леттстің "Жасыл өлім" сериалындағы Экология министрімен болған Бригадирдің пікіріне сілтеме жасайды. Доктордың ескі автокөлігі Бессидің 2-ші эпизодтағы көптеген атаулары "Доктор кім және силуриандар" (1970) және "Бес дәрігер" (1983) арасындағы әртүрлі сериалдарда Доктор жүргізген кішкентай сары Эдвардтық роудстерге сілтеме жасайды. 2-ші эпизодтағы Блинович шектеу эффектісін атау Джон Пертуи мен Кэти Мэннингтің "Далктар күні" (1972) фильміндегі уақыт саяхаты туралы талқылауына сілтеме болып табылады. Бригадирдің 3-ші эпизодтағы "Нейтрон ағынының полярлығын кері бұру" деген сөзі Пертуи теледидарда осы сөз тіркесін (немесе оның кейбір нұсқаларын) көп рет қолданған, соның ішінде "Теңіз шайтандары" және "Бес дәрігер" (ол дәл осы сөз тіркесін қолданды), сондай-ақ "Доктор кім және силуриандар", "Автондардың терроризмі", "Деймондар", "Уақыт монстры", "Ғарыш шекарасы" және "Далектер планетасы" (ол оның жақын нұсқасын қолданды). Доктор 5-ші эпизодта шетелдік жындыны Венералық бейнет әнімен тыныштандыруға тырысады, өйткені ол "Пеладонның қарғысы" және "Пеладонның жындысы" фильмдеріндегі Аггадор жындысымен сәтті істеген. 5-ші эпизодтағы Паракон корпорациясы Жер бетінде жинап алуға ниеттенген Рапин өсімдігі планетадағы барлық тіршіліктің жойылуына әкелетіндігі туралы аян "Акс тырнақтарынан" алынған: процестің егжей-тегжейі әртүрлі, бірақ шетелдіктердің жоспарының мәні Аксонның тамақтану циклімен бірдей (Рапин үшін аксонит оқылады). Дженхедгердің Доктордың өмірін құтқарып, 5-ші эпизодта "Жоқ, сен құтқара алмайсың, ол жақсы адам" деген сөзі "The Daemons" (1971) фильмінің соңғы эпизодындағы ұқсас сахнаға негізделген, онда Джо Грант ғарышкер Азалға Докторды өлтірмеуін сұрайды ("Жоқ! Жоқ, ол жақсы адам! Мені өлтіріңдер, оны емес!") – Барри Леттс жазған тағы бір сериал. Джереми Фицоливер келесі аудио сериалда, "N Space-тің жындылары" қайта оралады.
The opening scene, featuring an alien spacecraft landing on Hamstead Heath, is lifted from a story outline submitted to the Who production office in 1970, by Bob Baker and Dave Martin, for the serial which ultimately aired as The Claws of Axos. Episode 1 explicitly sets out to establish that the serial is taking place during the 1973–74 season on television, shortly after Sarah's first appearance in the show. The Doctor tells her about his visit to ancient Atlantis in The Time Monster the previous year, and they discuss events they experienced together, in Sarah's first story The Time Warrior (set in the merrie England of the 13th Century). The Radio Collection release includes a lot of additional detail, in a "bonus" scene. The Doctor's pointed remark, universally, to Freeth and Tragan in Episode 1, which the Brigadier echoes in the following scene, is a reference to a line of dialogue spoken by Roger Delgado in Terror of the Autons (1971). The alien mind control helmets in Episode 1, used to force Mr Grebber to commit "suicide", are based on the mind control helmets used by the B. O. S. S. computer in The Green Death (1973) – a serial co written by Barry Letts. Most of the plot devices which are re used in this serial, detailed in this section, originally featured in televised Doctor Who episodes which Letts himself had written. In Episode 2 the Doctor's being presumed dead, until examined by a medical doctor, is based on a similar scene in The Daemons (1971), and Sarah presuming him to be dead (and crying over his body) is borrowed from Planet of the Spiders (1974) – both serials which were very familiar to Barry Letts, as he co wrote both of them (with Bob Sloman). The discussion about the United Nations treaty (over the meaning of the host country clause), in Episode 2, are a reference to the Brigadier's argument concerning that clause with the Minister of Ecology in The Green Death – another serial co written by Barry Letts. The numerous mentions in Episode 2 of Bessie, the Doctor's vintage motorcar, refer to the little yellow Edwardian roadster which the Doctor drove in various serials between Doctor Who and the Silurians (1970) and The Five Doctors (1983). The mention of the Blinovitch limitation effect in Episode 2 is a reference to a discussion on time travel between Jon Pertwee and Katy Manning in Day of the Daleks (1972). The Brigadier's line, Reverse the polarity of the neutron flow, in Episode 3, is a joking reference to the many times Pertwee used that phrase (or some variant of it) on television, including in The Sea Devils and The Five Doctors (where he used that exact phrase), and in Doctor Who and the Silurians, Terror of the Autons, The Daemons, The Time Monster, Frontier in Space and Planet of the Daleks (where he used a close variant of it). The Doctor tries, unsuccessfully, to soothe an alien monster by crooning a Venusian Lullaby, in Episode 5, as he had successfully done with the monster Aggador in The Curse of Peladon and The Monster of Peladon. The revelation in Episode 5 that the Rapine plant – which the Parakon Corporation intends to harvest on Earth – will bring about the destruction of all life on the planet is lifted from The Claws of Axos: the details of the process differ, but the essence of the aliens' plan is the same as the Axons' nutrition cycle (for rapine read axonite). Jenhegger's line when he saves the Doctor's life, No you shall not, he is a good man, in Episode 5, is based on a similar scene in the final episode of The Daemons (1971), where Jo Grant begs the alien, Azal, not to slay the Doctor (No! No, he's a good man! Kill me, not him!) – another of the serials co written by Barry Letts. Jeremy Fitzoliver returns in the next audio serial, The Ghosts of N Space.
Орындаушылар мен актерлер туралы жазба
Жазушы Барри Леттс ұзақ жылдар бойы «Доктор Кто» сериалының жазушысы, режиссері және продюсері болды, әсіресе Джон Пертуидің жылдарында. Ол келесі радиоспектакльдің сценарийін жазды, Джон Пертуидің Доктор рөліндегі соңғы жұмысы – «The Ghosts of N Space». Гарольд Инносент 1987 жылы «Доктор Кто» телесериалында Гилберт М рөлін ойнаған еді, және осы сериалдың 3-ші және 4-ші бөлімдері эфирге түскен аралықта қайтыс болды. Питер Майлз «Доктор Кто» сериалында бірнеше рөлдерді сомдады, оның ішінде «Далектердің Жаратылысындағы» Найдерді. Морис Денхам бұрын «Доктор Кто» телесериалындағы «Егіздер дилеммасында» Азмаел рөлін ойнаған. Доминик Леттс – сценарийші Барри Леттстің ұлы. Тревор Мартин бұрын «Соғыс ойындары» сериалында Уақыт Лордын, ал «Доктор Кто және Далектер» сахналық қойылымында «Ақырет күніне жететін жеті кілт» атты туындыда Доктордың өзін сомдаған. Ол Big Finish Productions компаниясының «The Seven Keys to Doomsday» аудио адаптациясында осы соңғы рөлді қайта ойнады. Джейн Славин Том Бейкердің Төртінші Докторымен бірге Big Finish Productions үшін бірнеше «Доктор Кто» аудиоспектакльдерінде ойнады.
Қабылдау
1994 жылы Science Fiction Chronicles журналы Дон Д'Аммасса романды былай деп бағалады: "Жақында жарық көрген көптеген түпнұсқа романдардан өзгеше, бұл туынды серияның көбірек рухын сезіндіреді, мүмкін Леттс бірнеше түпнұсқа сценарийдің авторы болғандықтан".
Баспаға шығарылған
Өлімнің жұмағы Бари Леттс тарапынан Virgin Books Doctor Who Books баспасы үшін романға түсірілді және 1994 жылдың 21 сәуірінде жарияланды; ол Target Books Doctor Who Library баспасында жарияланған 156-шы және соңғы роман болды, 1964 жылы басталған кітаптар сериясын аяқтады (және 1973 жылдан бері Target таңбасымен жарияланды). Келесі сериал, The Ghosts of N Space, Virgin Missing Adventures сериясының бір бөлігі ретінде романға айналдырылатын еді.