Қалалық аңыздар зерттеушісі және Fluxus суретшісі Бенгт аф Клинтберг

Кіріспе

Бенгт аф Клинтберг (Bengt Knut Erik af Klintberg; 25 желтоқсан 1938 жылы Стокгольмде туған) – швед фольклорисі, этнолог және суретші. Ол қазіргі заманғы қалалық аңыздар туралы зерттемелерімен танымал. Оның "Пиццадағы тышқан" (Råttan i pizzan) атты 1986 жылы жарық көрген және "Ұрланған бүйрек" (Den stulna njuren) атты 1994 жылы жарық көрген кітаптары арқылы көптеген оқырмандарға жетті. Клинтберг қалалық аңыздар бойынша жұмыстарымен соншалықты танымал болғандықтан, бір кезде швед тіліндегі "қалалық аңыздар" сөзі "klintbergare" ("klintbergers") деп аталатын. Клинтберг, сол кездегі Скандинавия мұражайының директоры Кристина Маттсонмен бірге, Швецияның ұлттық радиосы P1 арнасында ұзақ жылдар бойы сүретілген "Folkminnen" (Халық естеліктері) радио бағдарламасын жүргізді. Бағдарлама тыңдаушыларды жергілікті аңыздар, ойындар, дәстүрлер немесе басқа да фольклорлық әдеттер туралы хаттар жазуға шақырды, сондай-ақ олардың пайда болуы немесе маңызы туралы сұрақтар қоюға ынталандырды. 750 апталық эфирден кейін бағдарламаның соңғы трансляциясы 2005 жылдың қаңтарында өтті.

Көркемдік мансап

Клинтберг 1960 жылдардың басында Fluxus халықаралық өнер, дизайн және музыка зертханасының мүшесі ретінде халықаралық беделге ие болды. Дик Хиггинстің "Something Else Press" баспасы 1967 жылы Клинтбергтің "Скандинавиялық емдеуші жазуы" атты еңбегін жариялады. Бұл кітапша Клинтбергтің фольклорлық дәстүрлердегі білімін қазіргі заманғы өнер әлеміне жеткізді. Өнер тарихшысы Питер Франк Клинтбергтің «жағымды ақымақтыққа және көбінесе көркем оқиғаларға» толы туындылары туралы жазды. Клинтберг 1962 жылы Fluxus қозғалысына қосылды, ал оның туындылары Fluxus-қа тән бүлдірушілік пен жартылай-магиялық белсенділік сезімін көрсетеді. Көрінеу мақсатсыз әрекеттерге, некромантикалық рәсімдердегідей, қалаған өзгерісті күшіне енгізетін символдық іс-қимылдарға мақсатты ниет беріледі: «Екі қолыңызбен бос конвертті ашып, оған қатты дауыспен сөйлеңіз. Содан соң конвертті тез жабыңыз және оны қызығушылық танытқан кез келген адамға жіберіңіз. – Шақырулар, Канто 6». Ubu Web Ubu Classics сериясында "Скандинавиялық емдеуші жазуының" цифрлық қайта басылымын жариялады. Клинтбергтің суретші ретінде танылмауының себебі оның ең белсенді жылдары 1960 жылдардың басында, Fluxus әсіресе Швецияда жақсы танылмаған кезде болды. "Swedish Fluxus" кітабында Клинтберг былай деп жазады: «1963 жылдың наурыз айында Стокгольмде ұйымдастырылған үш Fluxus концертіне тек бірнеше адам келді және швед мәдени ахуалына тікелей әсер етпеді. Бұл Германия мен Даниядағы жағдайдан өзгеше болды, онда концерттерге көптеген адамдар қатысып, жанжал тудырды және жас суретшілердің бүкіл буынына терең әсер етті». Алайда 1990 жылға қарай жағдай өзгерді және Клинтбергтің жұмысы Венеция биенналесінде өткен ірі Fluxus көрмесіне қосылды. Fluxus суретшісі және ғалымы Кен Фридман Клинтбергтің суретшілік мансабын және оның беделінен асып түсетін әсерін былай түсіндіреді: «Халықаралық деңгейде танымал фольклоршыдан өзгеше, танылмаған Бенгт аф Клинтбергтің тағы бір жағы бар, оның жұмысы көбінесе белгілі емес. Мен осы Клинтбергтің жұмысын қалыптасқан идеялар тұрғысынан қарастырғым келеді. Бұл Бенгт аф Клинтберг перформанс және интермедиа өнеріндегі пионер болды. 1960 жылдардың басында оның жұмысы бүкіл әлемдегі оқиғалардың құрылымы мен перформанс өнерінің негізгі аспектілерін қалыптастыруға көмектесті». Фридман мұны өнер әлемінің кең контекстінде қарастырады: «Өнер тарихшылары мен перформанс өнеріне маманданған сыншылар әдебиет пен музыкадан туындаған туындыларын көбінесе бағаламайды. Жером Ротенберг, Джексон Мак Лоу, Дэвид Антин және Мередит Монк сияқты суретшілер сатуға болатын өнер нысандарын жасаған бірдей ықпалды тұлғаларға қарағанда өнер әлемінде аз танымал. Бұл дәстүрлі түрде нысандар мен нысандар жасаумен байланысты салада түсінікті. Нысанға бағытталған мекемелер – мұражайлар, галереялар, журналдар – өнер идеяларының көрінуін қалыптастырады және соңғы өнер тарихын құрылымдайды». «Бенгт аф Клинтберг – қоғамдық тұлға және әдебиет пен ғылымда құрметке ие», – деп қорытындылайды Фридман. «Оны белгісіз суретші деп атау таңғажайып. Дегенмен, бұл шындық. Бенгт аф Клинтберг – Стриндбергтен бері Швециядағы ең танымал белгісіз суретші».

Klintberg gained an international reputation in the early 1960s as a member of Fluxus, the international laboratory of art, design, and music. Dick Higgins’s Something Else Press published Klintberg’s The Cursive Scandinavian Salve in 1967. This booklet brought Klintberg’s background in folklore traditions to the world of contemporary art. Art historian Peter Frank writes about the “sweetly silly and often picturesque events af Klintberg proposes. Af Klintberg fell in with Fluxus in 1962, and his pieces exhibit a Fluxus sense of subversion and quasi magical activity. Purposeful intent is lent to apparently purposeless gestures, symbolic actions which effect desired change in the way of, say, necromantic ritual: ‘Open an empty envelope with both hands and talk loudly into it. Then close the envelope quickly and post it to anyone whom it may concern. – Calls, Canto 6’.” Ubu Web published a digital reprint of The Cursive Scandinavian Salve in the Ubu Classics series. Klintberg's lack of visibility as an artist had much to do with the fact that his most active years took place in the early 1960s when Fluxus was hardly known, especially not in Sweden. In the book Swedish Fluxus, Klintberg writes: “The three Fluxus concerts which were arranged in Stockholm in March 1963 attracted only a handful of visitors and had no immediate influence on the Swedish cultural climate. It was not at all like in Germany and Denmark, where the concerts had been well attended and caused a scandal and made a deep impact on a whole generation of young artists.” By 1990, however, things had changed and Klintberg's work was included in the major Fluxus exhibition at the Venice Biennale. Fluxus artist and scholar Ken Friedman explains Klintberg's career as an artist and an influence that exceeds his reputation: "In contrast to the internationally renowned folklorist, there is another Bengt af Klintberg, a Klintberg whose work is hardly known. I want to consider the work of this Klintberg in the light of re received ideas. This Bengt af Klintberg was a pioneering artist in performance and intermedia. In the early 1960s, his work helped to shape central aspects of the event structure and performance art around the world". Friedman places this in the larger context of the art world, writing: "Art historians and critics specializing in performance art have generally undervalued artists whose work emerges from literature and music. Figures such as Jerome Rothenberg, Jackson Mac Low, David Antin, and Meredith Monk are less prominent in the art world than equally influential figures that also made salable art objects. This is understandable in a field traditionally tied to objects and object making. Object oriented institutions – museums, galleries, magazines – shape the visibility of art ideas and structure recent art history". "Bengt af Klintberg is a public figure and a respected presence in literature and scholarship," Friedman concludes. "It is odd to call him an unknown artist. It is nonetheless true. Bengt af Klintberg is the most famous unknown artist in Sweden since Strindberg".