Кіріспе

Молекулалық биология техникасы

Оңтүстік-батыс блоты – зертханалық техника, ол ДНК-ға байланысатын ақуыздарды белгілі бір олигонуклеотидтік зондтарға байланысу қабілеті арқылы анықтау және сипаттауды қамтиды. Бұл техника ДНК-ға байланысатын ақуыздардың молекулалық салмағын анықтауға да мүмкіндік береді. Атауының шығу тегі – ДНК және ақуыздарды анықтауға арналған оңтүстік және батыс блотинг әдістерінің идеяларының бірігуінен туындайды. Басқа блотинг түрлеріне ұқсас, ақуыздар SDS-PAGE арқылы бөлінеді және одан кейін нитроцеллюлозалық мембраналарға көшіріледі. Одан кейін оңтүстік-батыс блоты процедуралық тұрғыдан өзгере бастайды, себебі алғашқы блотингтерден бері нәтижелерді жақсарту мақсатында көптеген ұсыныстар мен жаңалықтар пайда болды. Бұрынғы протоколдар ақуыздардың көп мөлшерін қажет ету және оқшауланған кезде ыдырауға бейімділік сияқты қиындықтарға тап болды. Оңтүстік-батыс блотын алғаш рет 1979 жылы Брайан Боуэн, Джей Стейнберг, У.К. Лэммли және Гарольд Вайнтрауб сипаттады. Бұл техника бастапқыда "ақуыз блоты" деп аталды. ДНК-мен байланысты ақуыздарды тазартудың бұрыннан бар әдістері болғанмен, көбінесе қажетті нәтиже алу үшін оларды бірге қолдану қажет болды. Сондықтан Боуэн және оның әріптестері сол кездегі қолданылып жүрген әдістерді жеңілдететін процедураны сипаттауға тырысты.

Бастапқы әдіс

Бастапқыда, қызығушылық тудыратын ақуыздар SDS PAGE техникасы үшін дайындалады, содан кейін молекулалық мөлшеріне сәйкес бөлу үшін гельге салынады. Ірі ақуыздар гельдің торлы құрылымынан өтуде қиындыққа тап болады, себебі олар кіші ақуыздар сияқты тесіктер арқылы оңай өтпейді. Осының салдарынан, ірі ақуыздар кіші ақуыздарға қарағанда гельде аз қашықтыққа жылжиды. Белгілі бір уақыт өткен соң, бұл гельдік электрофорезден кейін жүзеге асырылатын бояу процедуралары арқылы көрінетін анық жолақтардың пайда болуына әкеледі. Жолақтар гельдегі орналасуымен, олар салынатын ұяшаға қатысты ерекшеленеді. Келесі қадамда ақуыздар қайтадан денатурацияланады, содан кейін гель екі нитроцеллюлозалық сүзгінің арасына қысылады, бұл белоктарды гельден мембраналық сүзгілерге диффузия арқылы көшіруге мүмкіндік береді. Осы кезде гельдің әрқайсысы нақты бір мақсатқа қызмет ететін көшірмелері жасалады. Бір мембраналық сүзгіге гельдік электрофорез нәтижесінде пайда болған ақуыздық жолақтарды көру үшін бояу жағылуы мүмкін, ал екіншісі дайындалған 32P радиоактивті белгіленген нақты олигонуклеотидтік зондтармен гибридтеудің өзінде қолданылады. Ақуыз-ДНК өзара әрекеттесуін анықтау үшін авторадиография кеңінен қолданылады.

Оңтүстік-батыс Блот картасы

"Оңтүстік-батыс блот картасы" – ДНК-мен байланысатын ақуыздарды және олардың геномдық ДНК-дағы нақты байланысқан жерлерін анықтаудың уақытты үнемдейтін әдісі. Біріншіден, ақуыздар денатурациялайтын натрий додецил сульфаты (SDS) қосылған қоспамен дайындалады. Бұл әрекет ақуыздарды бүктелген күйден түзу күйге келтіріп қана қоймай, олардың арасында біркелкі зарядты қалыптастырады, соның нәтижесінде полиакриламид гельінде (PAGE) мөлшері бойынша бөлу жеңілдеді. Екіншіден, бұрынғы қадамнан өзгеше, алынған гельдегі ақуыздар SDS-ті жою арқылы қайта бүктеледі. Бұл ақуыздарды кейінірек максималды өзара әрекеттесуге мүмкіндік беретін күйге келтіруге себіміз береді. Үшіншіден, диффузия әдістерін қолдана отырып, нитроцеллюлоза мембраналарына блоттинг жасалады. Төртіншіден, зонд жасау үшін нақты шектеу ферменттері таңдалып, зерттелетін ДНК аймағында қолданылып, қажетті, бірақ әртүрлі өлшемдегі фрагменттер алынады. Бесіншіден, фрагменттер радиоактивті белгіленеді және бұрын дайындалған блоттармен байланысу үшін белгілі бір уақыт беріледі. Осы уақыт өткен соң, байланыспаған ДНК-ны жою үшін блоттар жуылады. Соңында, нақты байланысқан ДНК әрбір жеке ақуыз-ДНК кешенінен бөліп алынып, полиакриламид гельдік электрофорез арқылы талданады.

Нәтижелер

Олигонуклеотидтік зондтармен байланысуға уақыт берілгеннен кейін, мембраналық сүзгідегі кейбір ақуыздар зондтарға байланысқан болар деген үміт бар. Зондтардың бірі де ақуызға байланыса алмаса, оны алып тастау қажет. Байланбаған зондтарды жою жұмысы аяқталғаннан кейін, мембраналық сүзгіні жақсы көру үшін оған әртүрлі процедуралар қолданылады. Пайда болған мембраналық сүзгіні гельдің арасында болған екінші мембраналық сүзгімен салыстыру арқылы, молекулалық салмақ шкаласына қарағанда ақуыздың орны, зондқа байланысқан ақуыздың салмағы туралы мәлімет береді.

Әдіс-тәсілдерді өзгерту

Стандартты диффузияға сүйенудің орнына, ақуыздарды гельден сүзгіге көшіру үшін көбінесе электроблоттинг қолданылады, себебі ол денатурациялайтын SDS агентін жояды, соның арқасында ақуыздар сүзгіге жылжығанда қайта құрылымдалады. Изоэлектрлік нүктені анықтау стандартты бір өлшемді емес, 2D SDS PAGE пайдалану арқылы мүмкін.

Әлеуетті

Блоттарды қайта пайдалану мәселесін шешу, белгілі бір олигонуклеотидтік зондтың радиоактивті таңбалауын өзгерту арқылы зондтың мутанттарының ақуыздармен байланысу дәрежесін зерттеуге мүмкіндік береді. Олигонуклеотидтер SDS PAGE геліне еніп, ақуыздармен байланыса алмайды, сондықтан блоттап тасу қадамының маңыздылығы артады. Бірақ, егер «ақуызды ажыратуға және олигонуклеотидтерге өткізгіш» гельдер жасалса, онда бұл қадам қажет болмауы мүмкін. Мұндай гельдерге қызығушылық тудыратын олигонуклеотидтік зондтар еніп, ақуыздармен байланыса алады, бұл әдістің қадамдарын азайтып, нәтижелерді бір орында ұстауға көмектеседі. ДНК-ға тіндік ерекшелікпен байланысатын ақуыздарды оңтүстік-батыс блот картасын пайдалану арқылы анықтауға болатындығына дәлелдер бар. Сонымен қатар, олардың тізбектік ерекше байланысуы сәйкес келетін, таңдамалы байланысқан ДНК фрагменттерін тазартуға және ДНК реттеуші тізбектерін ақуыз арқылы клондауды жақсартуға мүмкіндік береді.