Кіріспе

Халықаралық сәндік және өнеркәсіптік өнер көрмесі - 1925 жылы сәуір мен қазан аралығында Парижде өткен арнайы көрме. Ол Франция үкіметімен Еуропа мен бүкіл әлемдегі сәулет, ішкі безендіру, жиһаз, шыны, зергерлік бұйымдар және басқа декоративтік өнердің жаңа заманауи стилін көрсету үшін жобаланған. Көрмеде сәулет және қолданбалы өнер саласындағы халықаралық авангардтың көптеген идеялары алғаш рет ұсынылды. Бұл оқиға "Инвалидтер" аттракционының алқабы мен "Гранд Палас" және "Петти Палас" сарайларының кіреберісінің арасында, сондай-ақ Сенаның екі жағалауында өтті. Онда жиырма елден 15000 экспонент болды, ал жеті ай бойы оған 16 миллион адам келді. Көрмеде ұсынылған заманауи стиль кейіннен көрменің атауынан кейін "Арт-Деко" деп аталды.

Идея және ұйым

Бүкіл сәндік өнерге арналған көрме идеясы бастапқыда 1901 жылы құрылған Société des Artistes Décorateurs (Декоративтік суретшілер қоғамы) тобынан шыққан, оған Ежен Грассе мен Гектор Гимарды қоса алғанда, белгілі суретшілер де, сондай-ақ Франсис Жорден, Морис Дюфрен, Пол Фолло және Пьер Шаро сияқты жас суретшілер де кірді. Декоративтік суретшілерге алдыңғы екі Париж салондарына қатысуға рұқсат берілді, бірақ олар суретшілерге бағынышты болды және олар декоративтік өнерге бірінші орын берген көрмені қалады. Жаңа топтың алғашқы салондары Луврдің Марсан павильонында жаңадан ашылған сәндік өнер мұражайында өтті. 1903 жылы құрылған жаңа Салон - "Осень салон" суретшілерді, мүсіншілерді, графикашыларды және сәулетшілерді құрметтеді, бірақ декоративтік өнерге көп көңіл бөлінбеді. Франц Жордан декоративтік өнердің жеке көрмесін өткізу туралы идеясын жариялады. Ол өзінің себебін кейін, 1928 жылы жазған эсседе түсіндірді: "Соның салдарынан біз сәндік өнерді, абайсызда, күлдіршін немесе қызметшілермен тамақтануға рұқсат етілген кедей туысқаны ретінде қарастырып, өткенде, барлық уақытта және әлемнің барлық елдерінде алатын маңызды, шамамен басым орынға қайтаруға шешім қабылдадық". Декоративтік суретшілер қоғамы француз депутаттар палатасына үгіт-насихат жасады, ол 1912 жылы 1915 жылы декоративтік өнердің халықаралық көрмесін өткізуге келісті. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін 1915 жылы жоспарлар тоқтатылды, содан кейін 1918 жылы соғыс аяқталғаннан кейін қайта жаңғыртылды. Ол алғаш рет 1922 жылы жоспарланған, содан кейін құрылыс материалдарының жетіспеушілігіне байланысты 1924 жылға, содан кейін 1925 жылға, 1900 жылғы Дүниежүзілік көрменің жиырма бес жыл өткеніне кейінге қалдырылды. Көрменің бағдарламасында тарихи стильдер емес, модернизмді атап өту көзделгені анық айтылған. Оның мақсаты - "өнерлі және заманауи өнімдер шығаратын барлық өндірушілерге" қатысу. Бағдарламада "суретшінің беделі қандай болмасын, өндірушінің коммерциялық күші қандай болмасын, егер олар көрме бағдарламасында көрсетілген шарттарға сәйкес келмесе, көрмеге кіруге рұқсат етілмейді" деп нақты айтылған. Екінші мақсат - Бірінші дүниежүзілік соғыста одақтас елдерді құрметтеу. Осы себепті жаңа Кеңес Одағы шақырылды, бірақ оның үкіметі әлі Франциямен танылмаған, ал Германия танылмаған. АҚШ қатысудан бас тартты; АҚШ-тың сауда министрі Герберт Гувер АҚШ-та заманауи өнер жоқ екенін түсіндірді. АҚШ-тың сауда министрлігі көрмеге қатысу және есеп беру үшін комиссия тағайындады. 1926 жылы шыққан баяндамада АҚШ-тың С. көрменің мақсатын дұрыс түсінбегені анық, және кем дегенде кейбір қатысулар француз-американдық соғыс альянсын құрметтеу үшін ұйымдастырылуы керек еді. АҚШ-тың павильоны болмағанымен, жүздеген американдық дизайнерлер, суретшілер, журналистер және дүкен сатып алушылар Парижге экспозицияны көруге келді.

Сайт

Көрмеге таңдалған орын Париждің орталығы, 1900 жылғы Дүниежүзілік көрмеге арналған үлкен шыны және темір павильон - Гранд Пале. Оның басты сәулетшісі Чарльз Плумет болды. Бас кіреберісі Гранд-Палас жанында орналасқан. Негізгі ось Құрмет қақпасынан Александр III көпірі арқылы Лес-Инвалидке дейін екі жағалауда павильондармен созылып, павильондар арасында бақтар мен фонтандар орналастырылды. Экспозицияның екі бөлігін байланыстырған Александр III көпірін архитектор Морис Дюфрен модернисттік сауда орталығына айналдырды. Сене өзенінің жағалауында су үстіндегі тамақханалар орналасқан. Экспозицияға кіретін он үш түрлі қақпа бар еді, олардың әрқайсысын әртүрлі сәулетші жобалаған. Негізгі кіреберіс Пьере Пату архитекторымен жобаланған Конкорд алаңында болды, ортасында Луи Джанның "Қош келдіңіз" деп аталатын әйел мүсіні бар. Француз дүкендері мен сәндік бұйымдар жасаушыларының павильондары кіреберіс ішіндегі негізгі осьте орналасқан. Тағы бір бөлім француз провинцияларының, әсіресе Нанси мен Лионнан келген дизайнерлердің павильондарына арналған. Екінші бөлім шетелдік павильондар мен өндірушілерге, ал екіншісі сәндеуге пайдаланылатын француз отарларының өнімдеріне, әсіресе сирек кездесетін ағаш пен пил сүйегі мен інжу-маржан сияқты өнімдерге арналған. Экспозицияның ең биік құрылымы және ең модернисттік құрылыстардың бірі Роберт Маллет Стивенс жасаған Туризм павильонының мұнарасы болды. Мұнараның нәзік сызықтары мен әшекейленбегендігі арт-деко стилін алмастыратын халықаралық стильдің жариялануы болды. 1929 жылы Малет Стивенс француз заманауи суретшілер одағының құрылуына жетекшілік етті, ол экспозицияда көрсетілген сәнді сәндік стильдерге қарсы көтерілді және Ле Корбюзьемен бірге арзан және жаппай өндірілетін материалдардан салынған әшекейсіз сәулетке талап етті.

Француз дизайнерлерінің павильондары

Экспозицияның негізгі кіреберісі ішінде Конкорд алаңында экспозицияның басты жағажайлары болды, онда ірі француз дүкендерінің павильондары және сәнді жиһаз, фарфор, шыны бұйымдар мен тоқыма бұйымдарын өндірушілер болды. Әр павильонды әртүрлі сәулетші жобалаған, олар түрлі-түсті кіреберіс, мүсіндік фриздер, керамика мен металл қабырғалық кескіндемелер арқылы бір-бірінен асып түсуге тырысқан. Роберт Маллет Стивенс жобалаған Туризм павильонының модернисттік мұнарасы басқа павильондардан жоғары тұрды. Әр павильонның ішінде жиһаздар, кілемдер, суреттер және басқа да сәндік заттар жинақталған бөлмелер болды. Көптеген экспонаттар Гранд-Паледе, 1900 жылғы Дүниежүзілік көрмеге арналған үлкен залда көрсетілді. Халықаралық көрмеде бірінші рет жеке-жеке бұйымдар емес, үйдегідей бөлмелерде, барлық безендірулер үйлестірілген. Мысалы, Hôtel du Collectionneur-де жиһаз жасаушы Эмиль Жак Рульманның жұмыстары көрініс тапты. Ең ерекше, ең қарапайым және, ақырында, ең ықпалды француз павильоны - Амеде Озенфант пен Ле Корбюзье басқарған L'Esprit Nouveau журналының павильоны. Олар 1918 жылы архитектурадағы барлық безендірулерді жою және қолмен жасалған жиһаздарды машинамен жасалған жиһаздармен ауыстыру мақсатымен Пуристік қозғалысты құрды. 1920 жылы олар L'Esprit Nouveau-ды құрды және оны дәстүрлі сәндік өнерге қарсы күшті қолданды. "Декоративтік өнер, - деп жазды Ле Корбюзье, - машина құбылысына қарама-қарсы, ескі қолмен жасалатын режимнің соңғы түйсігі және өлі нәрсе. Біздің павильонда тек өндіріс орындарында өндірілген және жаппай өндірілген стандартты заттар ғана болады, олар шын мәнінде бүгінгі заттарды құрайды". Эспирт-нуво стиліне тән павильон Гранд-Паластың екі қанатының арасында жасырынғандай болды. Ол бетоннан, болаттан және шыныдан жасалған, әшекейлері мүлдем жоқ. Оның ішкі бөлмесі ақ қабырғалы, бірнеше кубистік суреттермен безендірілген. Бұл жердегі ағаштарды кесіп тастау мүмкін болмағандықтан, Ле Корбюзье ғимараттың ішіне ағаш қосып, шатырдағы тесіктен көтерілді. Жиһаз қарапайым, машинамен жасалып, жаппай өндірілетін. Көрмені ұйымдастырушылар ғимараттың сыртқы келбетіне үрейленіп, оны қоршаумен жасыруға тырысты. Алайда Ле Корбюзье көрмені демеушілікке алған Көркемсурет министрлігіне жүгінді, ал қоршау алынып тасталды. Павильон ғимаратында Ле Корбюзье өзінің Парижге арналған Voisin жоспарын көрсетті. Авиация ізашары Габриэль Воазиннің есімімен аталған Воазин жоспары Париждегі Сенаның оң жағалауындағы тарихи ғимараттардың орнына 200 метр биіктігі бар көкжиектер мен төменгі тікбұрышты пәтерлер тізбегін салуды ұсынды. Ол Париждің орталық бөлігін қиратып, өз жоспарын жүзеге асыратынын күтпеді; бұл оның идеяларына назар аударудың бірден-бір жолы болды. Павильон бір модульді пәтерді бейнеледі, бұл Ле Корбюзье қазіргі заманғы сәулет өнерінің болашағы деп санайтын машинамен жасалған үйлерді бейнелейді.

Шетелдік павильондар

Көрмеге жиырмаға жуық ел қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германияның рөліне байланысты Германия шақырылмаған, бірақ Австрия мен Венгрия, сондай-ақ жаңа Кеңес Одағы шақырылды, бірақ оны Франция ресми түрде мойындаған жоқ. Көптеген елдерде Үлкен сарайда жиһаз және безендіру экспонаттары болды, сонымен қатар сәулет өнеріндегі жаңа идеяларды көрсету үшін павильондар салынды. Британия, Италия, Испания, Бельгия және Нидерландының бәрі, Скандинавия елдері, Польша және Чехословакия сияқты едәуір павильондары болды. Жапонияның маңызды павильоны болса, Қытайда кішігірім ғана өкілдік болды. Құрама Штаттар көрме мақсатын толық түсінбегендіктен, оған қатысудан бас тартты. Австрияның маңызды қатысушысы болды, бұл Жозеф Хоффманның жұмысы арқасында, ол Сенаның жанындағы Австрия павильонын жобалаған. Комплексте Сено өзенінің жағасындағы тераса, мұнара, Питер Беренстің шыны және темір көрмелер залы және жарқын безендірілген кафе бар. Павильонға модернист Антон Ханак пен Евгений Штайнхофтың мүсіндері қойылған. Бельгия да маңызды қатысушы болды; Grand Palais-тің басты қабатында жиһаздар мен дизайнның үлкен экспозициясы және Ар-нуво архитектурасының ізашарсы Виктор Хорта жасаған жеке павильон болды. Бельгия соғыстан қираған, ал Бельгиялық көрменің бюджеті аз болды; павильон ағаштан, гипс пен басқа арзан материалдардан жасалды. Хорта павильонында төртбұрышты мұнарасы болды, оның басына Вольфердің алты мүсіні орнатылған, олар ғасырлар бойы сәндік өнерді бейнелейді. Оның ішкі бөлмесі жаңа стильдегі шатырлар, шыны және безендірулермен безендірілді. Белгиялық суретшілер арасында архитекторлар Пол Хамессе, Генри ван де Вельде, Флор Ван Рит және Виктор Буржуа, декоратор Леон Снейерс болды. Кей Фискердің Дания павильоны қызыл және ақ кірпіштен жасалған, Данияның айқышшасын құрайтын таңғажайып блок болды. Оның ішінде Могенс Лоренценнің Данияның ежелгі карталарынан әсер алған, түрлі-түсті және керемет суреттері бар қабырғалық суреттері бар. Бірінші ғимаратқа симметриялы орналасқан бөлек ғимарат жарыққа толы болды және даниялық фарфор мен фаянс фабрикасының туындылары көрсетілді. Швецияның павильонын Карл Бергстен жобалаған, ал Гранд Паластағы швед экспозициясында Рагнар Остбергтің Стокгольмнің жаңа арт-деко мэриясының моделі болды. Кішкентай павильон классицизмнің деко нұсқасы болды, таза және қарапайым; ол бассейнде көрініс тапты және деко мүсіндерімен әдепті безендірілді. Голландияның павильоны, Ж. Ф. Стаалдың жобалауымен, елдің колониясы болған Шығыс Үндістанның құпиясы мен сән-салтанатын заманауи стильде түсіру үшін жасалды. Құрылысты пагода тәрізді орасан үлкен шатыр жауып тұрды; қасбеті түрлі-түсті қабырғалық суреттермен безендірілді, ал құрылысты кірпішпен қапталған бассейндер бейнеледі. Армандо Бразинидің Италия павильоны бетоннан салынған үлкен классикалық блок болды және мәрмәр, керамика және алтынмен қапталған кірпіштермен безендірілді. Ортасында Адольфо Вилдт мүсіншісінің қоладан жасаған адам басын бейнелейтін үлкен мүсін тұрды. Ұлыбритания павильоны архитекторлар Истон мен Робертсонның өнер деко кафедральді сарайына ұқсайды. Оның сыртын түрлі-түсті тулармен, ал ішін боялаған шынымен, қабырғалық кескіндемелермен және полихромды қасбетімен, арабескелермен және шығыс тақырыптарымен безендірілген. Оның ішкі бөлігінде Сенаның жағасындағы платформадағы мейрамхана орналасқан. Польша павильонының дизайнын Жозеф Чайковский жасаған. Оның көркем шыны және темір мұнарасы геометриялық қырлары бар, 17-18 ғасырлардағы Польшаның көркем шіркеулерінің деко нұсқасы. Павильонның сәулеті поляк дворяндарының дәстүрлі сарайлық үйінің сәулеті мен Закопан стиліне сүйенген. Бұл - поляк ұлттық стилін қалыптастыруға бағытталған әрекет. Ағаш бағаналарға тірелген сегізбұрышты залдың деко стиліне тән шыны шырақтары болды және деко стиліне тән мүсіндер мен гобелендермен толтырылды. Польшаның графика өнерінің де жақсы таныстырылды. Тадеуш Гроновский мен Зофия Стриенская осы санаттағы Гран-при жеңімпаздары атанды. Шичигоро Ямада мен Ивакичи Миямотоның Жапония павильоны классикалық жапон дәстүрінде болды, бірақ сабан және лактайтын ағаш сияқты екі дәстүрлі материалды қолдана отырып, өте нәзік лактайтын безендірумен біріктірілді. Ол Жапонияда жасалып, Францияға жеткізіліп, жапондық жұмысшылар құрастырды. Совет Одағының павильоны экспозицияның ең ерекшелерінің бірі болды. Оны 1922 жылы �...

Декоративтік өнер

Француздық ұйымдастырушылардың бағдарламасына сәйкес, көрменің әр түрлі нысандары, әбзелден бастап шыны бұйымдар мен металл бұйымдар, жаңа стильді білдірді, бұл француздық дәстүрлі қолөнермен жасалған модернисттік формалардың үйлесімі. Көрмеге қойылған жиһаздар, шыны бұйымдар, металл бұйымдар, маталар мен заттар сирек кездесетін және қымбат материалдардан жасалған, мысалы, эбоний, пил сүйегі, інжу-маржан, акула терісі және әлемнің түкпір-түкпірінен алынған экзотикалық ағаштар, бірақ олар қолданған нысандар модерннен немесе алдыңғы тарихи стильдерден ерекшеленді. Олар геометриялық пішіндерді, түзу сызықтарды, зигзаг үлгілерін, гүлдерді және жемістерді стильді гүлдестелерді пайдаланып, жаңа және ерекше нәрсе жасады. Ар-нуэво стиліне тән шыны бұйымдарымен танымал Лалик фирмасы арт-деко стиліне тән кристалл фонтаны шығарды, ол экспозицияның көрнекі көріністерінің бірі болды. Жиһаз жасаушы Жак Эмиль Рулманның павильоны Maison d'un Collectionneur арт-деко үйінің қандай болатынын көрсетті, оның ішінде арт-деко кескіндемесі, Антуан Бурделдің мүсіндігі, Жан Дупастың суреті және сәнді қолөнер. Экспозицияда декорацияның болашағы туралы баламалы көзқарас, "Эсприт-нуво" павильонының ақ кубогының ішінде де көрсетілді. Бұл жерде Ле Корбюзье арзан материалдардан жасалған, ол интерьер дизайнының болашағы деп санайтын арзан жиһаздардың массалық өндірісінің прототиптерін көрсетті.

Көңіл көтеру орындары мен ойын-сауық орындары

Үлкен аумақтар ойын-сауық алаңдарына, атыс алаңдарына, карусельдерге, кафелерге және театрларға арналды. Балалар үшін шағын ауыл құрылды, сахналарда қатысушы елдердің пьесалары, балеттері, әншілері мен мәдени бағдарламалары ұсынылды. Сонымен қатар, көрмеде киім-кешек, парадтар, сұлулық байқаулары, сондай-ақ жиі отшашулар өткізілетін. Эйфель мұнарасы көрмеге кірмеген, бірақ көрменің ішінде анық көрінді. Ситроен компаниясы мұнараны жоғарыдан төменге дейін алты түсті екі жүз мың шаммен безендірді. Жарықтарды пернетақта арқылы басқаруға болады, және тоғыз түрлі үлгілер, оның ішінде геометриялық пішіндер мен шеңберлер, жұлдыздар жауын-шашын, зодиак белгілері және ең бастысы, CITROËN атауы. 1925 жылы 16 маусымда Гранд-Паледе үлкен қонақасы мен гала-концерті өтті. Онда американдық биші Лои Фуллер, оның би оқушылары марлялы перделер арқылы жүзуге ұқсайды; Леон Бакст костюмімен биші Ева Ле Галиенн және биші Ида Рубенштейн Алтын періште ретінде; Париж казиносының труппасымен қоршалған алмаз костюмімен әнші Мистингетт асыл тастар ретінде киінген; және Comédie Française және Париж операсының толық компанияларының қысқа қойылымдары, Фолиес Бергер және Мулен Руж. Финалда ақ түстегі Париждің барлық балет топтарының үш жүз бишісі билеген "Балет балеттері" болды.

Көрменің мұрасы

Көрме өзінің мақсатын орындады, Париж әлі де дизайн өнерінде билік құрғанын көрсетті. "Арт-деко" термині әлі қолданылмаған, бірақ көрменің ашылғанына бірнеше жыл өткеннен кейін, онда көрсетілген өнер мен дизайн бүкіл әлемде көшірілді, Нью-Йорктің биік ғимараттарында, Атлантиканы кесіп өткен мұхит кемелерінде, әлемнің кинотеатрларында. Оның сән, зергерлік бұйымдар, жиһаз, шыны, металл, тоқыма және басқа декоративтік өнердің дизайнына үлкен әсері болды. Сонымен қатар, ол қымбат материалдары, сәнді қолөнерлері мен сәнді безендірулері бар дәстүрлі заманауи стиль мен өнер мен сәулені оңайлатуға ұмтылған модернисттік қозғалыстың арасындағы айырмашылықты көрсетті. Эспирт-нуво павильоны мен кеңестік павильон әшекейленбеген, олар жиһаз бен суреттерден тұрады, бірақ бұл жұмыстар, соның ішінде павильондар, заманауи және заманауи болды. Ле Корбюзье мен Константин Мельниковтың заманауи сәулет өнерінің әшекейленбеуі сынға да, құрметке де ұшырады. Тәнтіл осы құрылымдардың "жалаңаштығына" назар аударды, мысалы, коллекционердің павильоны эбенист декоратор Эмиль Жак Рульманнның. 1926 жылы Париж декоративтік өнерінің көрмесінің аяқталуынан кейін көп ұзамай, Франсис Жордан, Пьер Шаро, Ле Корбюзье және Роберт Малле Стивенс сияқты француз суретшілерінің одағы стильге қатты шабуыл жасады, олар оны тек байлар үшін жасады және оның формасы олардың талғамдарына байланысты анықталды. Модернистер, өздері белгілі болғандай, жақсы салынған ғимараттар әркімге қол жетімді болуы керектігін және форманың функцияға сәйкес келуі керектігін талап етті. Бір нәрсе не ғимараттың көркі оның өз міндетін орындауға лайықты болуына байланысты. Қазіргі заманғы өнеркәсіптік әдістердің арқасында үй жиһаздары мен ғимараттар қолмен емес, жаппай өндірілуі мүмкін болды. Ар деко стиліне тән интерьер дизайнері Пол Фоллот Ар деко стилін былай деп қорғады: "Біз адам ешқашан қажет нәрсемен қанағаттанбайтынын және артық нәрсе әрқашан қажет екенін білеміз. Әйтпесе, музыкадан, гүлдерден және хош иісті заттардан арылуға тура келеді !" Алайда, Ле Корбюзье модернисттік сәулет үшін жарқын публицист болды; ол үй жай ғана "тұрғылықты машина" екенін айтты және Ар-Деко өткен және модернизм болашақ деген идеяны қажыр-қайратсыз насихаттады. Ле Корбюзье идеяларын сәулет мектептері біртіндеп қабылдады, ал Ар-Деко эстетикасы тасталды. 1930 жылдардағы экономика да модернизмді жақтырады; әшекейсіз модернисттік ғимараттар арзан материалдарды қолданды және оларды салу арзан болды, сондықтан олар осы уақытқа сәйкес келеді деп саналды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, арт-деко дәуірі күрт аяқталды. Архитектура тарихшысы Дэннис Шарптың айтуынша, көрменің арқасында модернисттік архитектура пайда болды.