Кіріспе

Қоғамдық кеңістікте уақытша орналасқан, көпшілікке арналған өнер – статикалық көркемдік өнер түрі.

Көше өнері – бұл көпшілік назарына арналған, қоғамдық орындарда жасалған көркемдік туынды. Ол "тәуелсіз өнер", "пост-граффити", "нео-граффити" және "партизандық өнер" деген аталымдармен байланысты. Көше өнері бастапқыдағы наразылық білдіретін граффитиден коммерциялық өнер түріне қарай дамыды, мұндағы басты айырмашылық – мазмұнында. Көше өнерінің мақсаты көбінесе граффитиге қарағанда оның ниетін анықтап, жалпы аудиторияда наразылық тудырмай, ой қозғау болып табылады. Рұқсат алу мәселесі де көше өнерінің маңызды бөлігіне айналды, себебі граффити көбінесе заңсыз жасалса, көше өнері қазіргі таңда келісім немесе тіпті тапсырыс арқылы жасалуы мүмкін. Дегенмен, ол қоғамдық орындарда көрсетілетін дәстүрлі өнерден өзгешелігі – туындының жобалану кезеңінде аталған кеңістіктің нақты қолданылуында.

Өмірбаян

Көше өнері – айналадағы ғимараттарда, көшелерде, пойздарда және басқа да көпшілікке көрінетін беттерде көпшілік алдында көрсетілетін өнердің бір түрі. Көптеген мысалдар партизандық өнер нысанында келеді, ол суретші өмір сүретін қоғам туралы жеке пікір білдіруге бағытталған. Бұл өнер графити мен вандализмнің бастапқы кезеңдерінен хабарлама немесе әдемілік жеткізу үшін жұмыс істейтін жаңа тәсілдерге қарай дамыды. Кейбір суретшілер әлеуметтік және саяси мәселелерге назар аудару үшін "ақылды вандализмді" пайдаланады, ал басқалары қалалық кеңістікті жеке өнер туындыларын көрсету мүмкіндігі ретінде пайдаланады. Суретшілер сондай-ақ қоғамдық орындарға заңсыз өнер орнатумен байланысты қиындықтар мен тәуекелдерді бағалайды. Басты себеп – қоғамдық кеңістікті пайдаланатын форматта өнер жасау, бұл басқа стильдер мен галереяларға қарағанда өздерін шеттетуді сезінетін суретшілерге әлдеқайда кең аудиторияға жете алуға мүмкіндік береді. Дәстүрлі граффити суретшілері көбінесе өз туындыларын жасау үшін спрей бояуды қолданса, "көше өнері" LED өнері, мозаикалық плитка, штамп өнері, стикер өнері, кері граффити, "Lock On" мүсіндері, қағаз жапсыру, ағаштан ою, жіппен тоқу және тас теңгеру сияқты басқа да медиа түрлерін қамти алады. Үлкен қалалық ғимараттарға бейне проекциялар сияқты жаңа медиа формалары көше суретшілері үшін күшті құралға айналып келеді, ал арзан аппараттық және бағдарламалық жасақтаманың болуы мұндай өнер туындыларының корпоративтік жарнамалармен бәсекелесуіне мүмкіндік береді. Осылайша суретшілер жеке компьютерлерінен тегін өнер тудыра алады, бұл компаниялардың табысымен бәсекелеседі.

Шығу тегі

Диуарлардағы наразылық, саяси немесе әлеуметтік пікірлер жазылған граффитилер қазіргі заманғы граффити мен көше өнерінің бастауы болып табылады және осы жанрдың бір бөлігі ретінде жалғасуда. Көше өнері мәтін түрінде немесе корпоративтік белгілердің қарапайым суреттері арқылы белгілі бір аймақтың немесе дәуірдің түсінікті, бірақ жұмбақ символына айналуы мүмкін. Бұл кезең Кит Харингтің метро жарнамаларын өзгертуімен және Жан-Мишель Баскиаттың SAMO тегтерімен бірге өтті. "Көше өнері" деп танылатын бұл бағыттың шығармашылық мансапқа айналуы әлі мүмкін болмаған, ал трафарет граффити сияқты салалары енді ғана дамуда еді. Топтар мен олар өнер тартатын клубтарды жарнамалау үшін астықпен жапсырылған плакаттар шынайы өнер туындысына немесе көшірме өнерге айналып, 1980-ші жылдары әлемнің барлық қалаларында кең таралды. Осы кезеңде AVANT тобы да Нью-Йоркте бірлесіп жұмыс істеді. Панк-рок музыкасының бунтарлық идеологиясы 1980-ші жылдары көше өнерінің өнер түрі ретінде дамуына зор ықпал етті. Мұражайға қарсы көзқарастың кейбір себептерін 1909 жылы "Футуризм манифестін" жазған Маринеттидің "Біз барлық мұражайларды жоямыз" деген сөзімен байланыстыруға болады. Көптеген көше өнершілері біз мұражайда өмір салмаймыз, сондықтан өнер билетсіз, көпшілікке қолжетімді болуы керек дейді.

Коммерциялық кроссовер

Кейбір көше суретшілері өздерінің жұмыстарымен халықаралық деңгейде танымал болды және көше өнерінен бастап, негізгі ағымдағы өнер әлеміне толық көшті – кейбіреулері көшеде сурет салуды жалғастырды. Кит Харинг 1980 жылдары көше суретшілерінің алғашқы толқынынан болды. Дәстүрлі граффити мен көше өнерінің мотивтері де жиі негізгі жарнамаға енгізіледі, көптеген суретшілер корпорациялар үшін графикалық дизайнер ретінде жұмыс істеуге шарт жасасты. Граффити суретшісі Хаз, Beastie Boys және Public Enemy сияқты музыкалық топтарға шрифттер мен графикалық дизайн ұсынды. Шепард Фейридің президенттікке үміткер Барак Обаманың көшедегі плакаттары президенттік науқанда қолдану үшін арнайы комиссиямен қайта өңделді. Суретшінің бір нұсқасы Time журналының мұқабасында да пайда болды. Көше суретшілерінің өздерінің тауарлық желілерін ашуы да сирек емес. Көше өнері Банкси және басқа да суретшілердің жоғары беделі арқасында көркемдік мойынсоғысқа ие болды. Бұл көше өнерін көптеген еуропалық қалаларда «көруге тиіс орындардың» біріне айналдырды. Кейбір суретшілер қазір жергілікті көше өнерін көрсететін экскурсиялар ұйымдастырып, өз білімдерін бөліседі, көптеген туындылардың идеяларын, граффити салу себептерін және көптеген граффити жұмыстарында бейнеленген хабарларды түсіндіреді. Берлин, Лондон, Париж, Гамбург және басқа қалаларда жыл бойы көше өнеріне арналған экскурсиялар өткізіледі. Лондонда ғана туристерге арналған он түрлі граффити экскурсиясы бар деген мәлімет бар. Alternative London, ParisStreetArt, AlternativeBerlin сияқты көптеген ұйымдар жергілікті суретшілермен жұмыс істегендерімен мақтанады, сондықтан келушілер нақты тәжірибе алады, жатқа оқыған сценарий емес. Бұл экскурсияларды ұйымдастыратын көптеген суретшілер – суретшілер, көркем өнер саласында білім алғандар және басқа да шығармашылық мамандық иелері, олар өздерінің туындыларын көрсету үшін көше өнерін таңдады. Осы коммерциялық бағытта олар адамдарды көше өнерінің әлеміне енгізіп, оның қайдан пайда болғанын түсінуге көмектеседі. Көше өнерінің өсуі қалаларды жаңарту процесіне әсер етеді деген пікір де бар.

Заңдық және этикалық

Көше өнері заңдық мәселелер тудыруы мүмкін. Іске қатысты тараптар суретші, қала немесе муниципалитет, жұмыстың арналуы мүмкін адам, сондай-ақ шығарма орналасқан құрылыстың немесе материалдың иесі болуы мүмкін. Мысалы, 2014 жылы Англияның Бристоль қаласында болған жағдай заңдық, моральдық және этикалық сұрақтарды көрсетеді. Банксидің "Ұялы телефондағы ғашықтар" суреті қоғамдық есіктің алдына орнатылған фанераға салынды, бірақ содан кейін бір азамат оны кесіп алып, ұлдар клубына қаржы жинау үшін сатуға ниеттенді. Қала әкімдігі бұл суретті тәркілеп, мұражайға қойды. Банкси бұл жағдайды естіп, азаматтың ниетінің адал екенін ойлап, оған суретті қайтарып берді. Осы жағдайда, басқа да жағдайларда, меншік және қоғамдық мүлік туралы дау, сондай-ақ заңсыз кіру және вандализм мәселелері заңмен шешілуі керек.

Авторлық құқықтар

АҚШ заңдарына сәйкес, көше өнерінің туындылары заңды түрде орнатылған және екі қосымша талапты орындаса авторлық құқықпен қорғалуға құқылы: туындының өзгешелігі және нақты материалдық нысанда бекітілуі. Бұл авторлық құқық суретшінің өмір бойына және одан кейін 70 жылға дейін сақталады. Егер екі суретші бірлесіп жұмыс істесе, олар екеуі де авторлық құқыққа ортақ иелік етеді. Көше суретшілері өздерінің туындыларына қатысты авторлық құқықтан туындайтын экономикалық құқықтардан тәуелсіз моральдық құқықтарға да ие. Бұған туындының сақталу құқығы және авторлық құқыққа ие болу құқығы жатады. Соңғы кезде көше өнері өнер сыншыларының арасында танымал бола бастады, ал кейбір ірі компаниялар рұқсатсыз осы өнерді жарнама мақсатында пайдаланғаны үшін қиындыққа тап болды. Мысалы, жылдам сәнде сауда жасайтын H&M компаниясы Джейсон "Ревок" Уильямстың көше өнерін жарнама сериясында қолданды. Бірақ Уильямстың «Тоқтату және талап ету» хабарламасына жауап ретінде H&M сотқа шағымданып, бұл туындының «қылмыстық әрекеттің нәтижесі» болғандықтан авторлық құқықпен қорғала алмайды деп мәлімдеді. Бұл көзқарас бұрын да Villa v. Pearson Education және Moschino мен Jeremy Tierney істерінде қолданылған. Үш жағдайда да судья туындының заңсыздығы туралы мәселені қарамас бұрын тараптар келісімге келді. Мұндай компаниялар әдетте қымбат және уақытты көп алатын сот процестерінен аулақ болу үшін соттан тыс келісімге келеді. Көше өнерін жою мәселесіне қатысты АҚШ Визуалды суретшілердің құқықтары туралы заңды (VARA) қолданып, авторлық құқыққа моральдық құқықтарды енгізді. English v. BFC & R East 11th Street LLC және Pollara v. Seymour істерінде бұл заң заңсыз орналастырылған өнер туындыларына қолданылмайды деп шешілді. Сондай-ақ, жылжымалы және жылжымайтын туындылар арасында айырма жасалды, егер туындыны оңай алып тастауға болады, онда оның құқықтық мәртебесіне қарамастан жоюға болмайды. Аталған істе соттың қарастырған тағы бір маңызды факторы – туындының «танымал мәртебеге» ие болуы.

Көше өнері, партизандық өнер және граффити

Граффити әдетте бір топты немесе қауымды жасырын түрде, бірақ баршаға көрінетіндей етіп бейнелеу үшін жазылған сөздерден тұрады. Көше суретінің айқын белгісі – ол әдетте хабарды жеткізуге арналған бейнелер, иллюстрациялар немесе символдарды қамтиды. Екі туынды да көрерменге хабар жеткізуге бағытталған болса да, олардың арасындағы бір айырмашылық – нақты кімге арналғанында. Көше суретінің көпшілік назарын аударған бір ерекшелігі – ондағы хабарды барлығы түсінуге оңай. Граффити сияқты, көше өнерінің бастапқы қасиеті – ол көбінесе иесінің рұқсатысыз немесе оған қарсы қоғамдық жерде жасалады. Көше – көше суретшісі үшін бос бет емес. Оның мінезі, мақсаты, тарихы, текстурасы, пішіні болады. Көше өнері, жалпы қалалық өнер сияқты, көшені өзгертеді немесе диалог ашады. Джастин Армстронг граффитиді кеңістіктерді эстетикалық түрде пайдалану деп, ал қалалық көше өнерін оларды қайта қолдану деп анықтайды.

Партизан мүсіні

Гериллалық мүсін – ресми рұқсатсыз көшеде мүсіндерді орналастыру; ол 20-ғасырдың соңында Англиядағы көше өнерінен пайда болды. Кейде мүсіндер екі өлшемді фонды үш өлшемді элементтермен біріктіреді, мысалы, Банксидің 2014 жылғы "Шпион кабинасы" (Spy Booth) туындысы. Фон Англияның Челтенхэм қаласындағы қабырғаға салынған, суретте соғыс жылдарының шпиондары бейнеленген – плащ киген, федора бас киген, микрофондары мен магнитофондары бар. Олар бұзылған телефон будкасына қоңырау шалып жатқандай көрінеді. Бұл туынды Бристольдегі наразылықта бірінші болып қолдарын көтерген Джен Ридтің суретінен шабыттанды, ол сурет кеңінен таралып, Куинннің назарын аударды. Мүсін 2020 жылдың 16 шілдесінде Бристоль қалалық кеңесі тарапынан алынып тасталды. Рұқсатсыз көше мүсінінен ерекшелігі – "институционалды гериллалық мүсін", ол мемлекеттік органдармен келісіліп жасалады және коммерциялық мақсатта пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, Нидерланд суретшісі Флорентин Хофман 2007 жылы балалар ваннасындағы резеңке ойыншықтың алып үлгісін – "Резеңке үйрек" (Rubber Duck) мүсінін жасады. Латын Америкасында, әсіресе Мексикада, "антимонумент" термині саяси гериллалық мүсінге немесе саяси тақырыптағы мүсіннің заңсыз орнатылуына теңестіріледі. Олар мемлекеттің немқұрайлылығын айыптау және қоғамдық кеңістікті қайтару үшін қолданылады. Әдетте антимонументтер наразылық акциялары кезінде орнатылады. Еске алынатын мәселелердің ішінде – жоғалу, жаппай қырғын, көші-қон және әйелдерге жасалған зорлық-зомбылық. Олар мемлекеттің немқұрайлылығын айыптау және қоғамдық кеңістікті қайтару үшін қолданылады.

Қоғамның қабылдауы

Көше суреті әлемнің түкпір-түкпірінде кең таралған болса да, оның көркемдік өрнегі салыстырмалы түрде жақында ғана танымал болды. Көше өнері қоғамдық пікірде үлкен өзгеріске ұшырап, кейбір қоғамдық орындарда әлеуметтік жағынан қабылданып, құрметке ие болды. Осындай қабылдауға қарамастан, жеке немесе мемлекеттік мүлікке кез келген хабармен, ол өнер болып есептелсе де, есептелмесе де, зиян келтіру әлі де кеңінен заңсыз саналады. Мүмкін, кейбір көше суретшілерінің бұрынғы мұражайға қарсы және билет сатуға қарсы көзқарастарына қайшы болғанымен, 2021 жылдың 11 желтоқсанында Ұлыбританияның Питерборо мұражайында "Urban" атты көше өнеріне арналған көрме ашылды. Көрме алдындағы кешке билеттер 5 фунт стерлингтен сатылды, ал кейіннен кіру үшін адам басына 8 фунт төленді. Көрме "Ұлыбритания үшін маңызды ұлттық оқиға" ретінде таныстырылды және Банкси, Дэмиен Хирст, My Dog Sighs, Коннор ағайындылары, Pure Evil және Blek le Rat сияқты суретшілерді мерекеледі. Ал көше өнері мен мүсіндері 2009 жылы Банксинің "басып алуынан" кейін Бристоль мұражайында көрсетіліп келеді.

Көркейту қозғалысы

Көше өнерінің бизнеске, мектептерге, аудандарға және қалаларға ұсынатын түрлі пайдалары мен кейде жоғары инвестициялық кірістілігін ескере отырып, ол қауіпсіз, жарқын, түрлі-түсті және шабыттандыратын қоғамдар құру үшін пайдалы құрал ретінде танылды, және бұл үрдіс соңғы кезде кеңінен мойындалды. "Beautify Earth" сияқты ұйымдар қалаларға осы артықшылықтарды пайдаланып, әдемілікті кеңейтуге және басқаша бос немесе құлазыған қоғамдық қабырғаларды жақсартуға көмектесті. Сидни Пейдж жазған "The Washington Post" газетіндегі мақаласында Bloomberg Philanthropies және Sam Schwartz консалтингтік фирмасы бірлесіп жүргізген "Асфальт суретімен қауіпсіздік туралы зерттеу" бойынша, суреттермен боялған жол өткелдеріндегі апаттардың саны айтарлықтай төмендегені айтылады.

Канада

Монреальде 80-нен астам қабырғалық суреттермен және 2013 жылы MURAL фестивалінің негізі қаланғалы бері жыл сайынғы көше өнері фестивалі Le Plateau Mont Royal аймағын қала өнерінің орталығына айналдыруға көмектесті. Монреаль аралындағы көше өнері аймағын кеңейтуде Виллерэй, Монреаль қаласының орталығы, Le Sud Ouest, Hochelaga Maisonneuve және көптеген өнер аудандары да үлес қосуда. Солтүстік Америкадағы ең ірі граффити фестивалі болып табылатын Under Pressure жыл сайынғы граффити фестивалі 2021 жылы 25 жылдығын тойлады. Торонтода граффити өнерінің маңызды орындары бар. Калгариде бұрын көше граффити өнерінің кішкентай орталығы болған, бірақ жақында әлемнің түкпір-түкпірінен келген суретшілермен қала орталығында ірі қабырғалық суреттер жасау үшін Beltline Urban Mural Project (BUMP) жобасын бастады.

Америка Құрама Штаттары

Нью-Йорк қаласына әлемнің түкпір-түкпірінен суретшілер келеді. Манхэттенде 1980 жылдары Сохо және Төменгі Шығыс жағындағы көбінесе бос тұрған аудандарда "пост-граффити" көше өнері қалыптасты. Челсидің өнер ауданы да тағы бір орынға айналды, аймақтағы галереялар көше суретшілерінің жұмыстарын ресми көрмелерде көрсетті. Бруклинде Уильямсбург және Дэмбо аудандары, әсіресе жағалауға жақын жерлер, көше өнері үшін танымал орындар. Нью-Йорк қаласының ресми емес Мюралдық ауданы Бруклиннің Бушвик ауданында орналасқан, оны The Bushwick Collective атты коммерциялық емес ұйым бақылайды. Чикагода көше өнерінің түрлі формалары пайда болды, бірақ қаланың кез келген жерінде кездесетін ең танымал суретшілердің қатарында Сентрок, Дж.С. Ривера ("Аю чемпионы") және Хебру Брэнтли бар. Пенсильванияның Филадельфия және Питтсбург қалалары көше суретшілерін қала қабырғаларын безендіру үшін жалдаған агенттіктерге қаржылай көмек көрсетеді. 1984 жылы құрылған Мюралдық сурет салу бағдарламасы Филадельфияға "Мюралдар қаласы" деген атаққа ие болуға көмектесті. Бұл жоба граффитишілерді өздерінің дағдыларын құрылысқа бағыттауға ынталандыру үшін басталды. Питтсбургтегі Sprout Fund қолдаған фрескалар 2006 жылы Питтсбург қалалық газетінің пікірінше, "Ең үздік қоғамдық өнер" деп танылды. Атлантадағы көше өнері Ескі Төртінші аудан және Рейнольдстаун аудандары, Крог көшесіндегі туннель және ішкі қаланы айналатын 32 километрлік BeltLine теміржол дәлізінде шоғырланған. Атланта қаласы 2011 жылы Граффити жөніндегі жұмыс тобын құрды. Қала комиссиясы бірнеше қабырғалық суреттерді таңдап, оларды жұмыс тобының назарынан тыс қалдырса да, таңдау процесі танымал Круг көшесіндегі туннельдегі көше өнеріне назар аударған жоқ. Атлантада жыл сайын өткізілетін "Жанды қабырғалар" көше өнері конференциясы аясында жасалған туындылар сақталды. Бірлік тарапынан жасалған тұтқындаулар сияқты әрекеттер қоғамдық наразылық тудырды, ал кейбіреулер қаланың күш-жігерін "дұрыс емес" немесе "сәтсіз" деп санады. 2017 жылы суретшілер тобы сотқа шақырғаннан кейін Атланта қаласы жеке меншік жердегі мюралдар үшін қалалық мақұлдау алуды талап ететін ережені орындамауға келісті. Атланта көше өнерінің 200-ден астам туындысының суреттері мен орналасқан жерлерін Атланта көше өнері картасынан табуға болады. Флорида штатының Сарасота қаласы 2007 жылы құрылған Сарасота әйнек фестивалін өткізеді, ол жыл сайынғы көше өнері шарасы болып табылады. Going Vertical деп аталатын тәуелсіз ұйым көше суретшілерінің жұмыстарын демеушілік етеді, бірақ кейбіреулері дау туғызғандықтан алынып тасталды. Лос-Анджелес қаласының өнер ауданында көшедегі мюралдардың көптігімен ерекшеленеді. Голливуд ауданы және Сансет бульвары, Ла Бреа, Беверли бульвары, Ла Сиенега және Мелроуз даңғылы да маңызды орындардың қатарында. 2011 жылы ашылған LAB ART Los Angeles галереясының 6500 шаршы фут кеңістігі көше өнеріне арналған. Жинақта Алек Монополи, Энни Прис, Смир және Морли сияқты жергілікті суретшілердің туындылары бар. Сан-Францисконың Миссия ауданы Миссия көшесімен және Кларион және Балми аллеяларымен бірге көше өнерімен тығыз орналасқан. Хейс Вэлли, Сома, Бейвью Хантерс Пойнт және Тендерлойн көшелері де көше өнерімен танымал болды. Сан-Диегоның Ист-Виллидж, Литтл-Италия, Норт-Парк және Саут-Парк аудандарында VHILS, Шепард Фейри, Тавар Завацки (a.k.a. ABOVE), Ғарышкер, Os Gêmeos және тағы басқалардың туындыларын көруге болады. Мексикалық суретшілердің фрескаларын Баррио Логан маңындағы Чикано саябағында тамашалауға болады. 1970 жылы халықтың жерін басып алуға қатысқан Чикано саябағы 2022 жылы 52 жылдығын тойлады. 80-нен астам мюрал латино мәдениетінің әртүрлі аспектілерін бейнелейді, олар төмендетілген машиналар мәдениетінен бастап ацтек жауынгерлеріне дейін жетеді. COVID-19 пандемиясынан бері Ground Floor Murals Сан-Диегоның көпмәдениетті қауымдастықтарын, оның ішінде мексикалық әнші Висенте Фернандес, Сан-Диего Падрес ойыншылары және жергілікті қауымның маңызды мүшелерін бейнелейтін туындыларды жасады. Олардың алғашқы мюралы "Падрес" командасының легендасы Тони Гвинннің "Сити-Хайтс" ауданында салынды. Вирджиния штатының Ричмонд қаласында суретшілер жасаған 100-ден астам мюрал бар, олардың көпшілігі Вирджиния Комонвелл университетінің өнер мектебінің түлектері немесе қазіргі студенттері. Кейбір мюралдар жеке тұлғалар мен компаниялардың тапсырысымен жасалса, ал кейбіреулері жеке суретшілердің туындылары, ал кейбіреулері бірлескен топтардың қаржы жинау жобалары болып табылады. Денвер қаласының көше суретшілері ондаған жылдар бойы қаланың көшелерін, ғимараттардың сыртқы қабырғаларын, қоймаларды, гараждарды және дүкендерді безендіру арқылы қалалық пейзажды жарықтандырып (және ойландырып) келеді. Денвер қаласының River North Art District (RiNo) деп аталатын арнайы аймағы бар, ол жергілікті шығармашыл суретшілердің жұмысына арналған. RiNo ауданындағы суретшілердің көпшілігі өз ғимараттарына жарқын суреттер салуды қалайтын жергілікті бизнесмендердің тапсырысын орындайды.

Мексика

Мексикадағы көше өнерінің пайда болуы 80-жылдардың соңында Мехико қаласында, қаланың солтүстігіндегі көпптерлі үйлердің ішінде және метрода басталды. Содан бері қалалық өнер мен граффити мегаполистің әртүрлі муниципалитеттерінде мәдени сәйкестіктің маңызды бөлігін құрап келеді. Қазіргі уақытта Мексика қаласында және бүкіл ел бойынша қалалық өнерді дамытуға және оған арналған кеңістіктерді іздеуге арналған бірнеше түрлі қауымдастықтар мен топтар жұмыс істеп жатыр. Сонымен қатар, көптеген ұлттық және шетелдік, жаңа және танымал суретшілер өз өнерін Латын Америкасына әкелді. Мексика, Латын Америкасы және әлемнің басқа да аймақтарында қалалық өнерді таратуға мамандандырылған All City Canvas сияқты бұқаралық ақпарат құралдары да бар. Осы арқылы осы көркемдік бағыттың айналасында түсіністікке келуге, ортақ тіл табуға мүмкіндік туды. 2012 жылы All City Canvas халықаралық күш-жігерге қосылып, Мексика қаласында бір апта бойы қалалық өнерді жасау мақсатымен Мексикада алғашқы көше өнері фестивалін ұйымдастырған ұйым болды. Соңғы жылдары олар Мексика мен АҚШ-тың бірнеше қалаларында All City Canvas Global Series аясында Vhils, It's a Living және Bier in Brood сияқты дарынды суретшілермен бірлесіп көптеген қабырғалық суреттер жасады. Бұл бастаманың мақсаты – ірі масштабты өнер туындылары арқылы қоғамға әсер ету.

Оңтүстік Америка

Буэнос-Айрес көптеген метро станциялары мен қоғамдық кеңістіктердегі ірі масштабты қабырға суреттері мен өнер туындыларымен танымал болды. Аргентина астанасындағы алғашқы граффити суретшілері 1990 жылдардың ортасында Еуропа мен Оңтүстік Американың басқа елдеріне сапардан оралғаннан кейін көшеде сурет салуды бастады. Аргентинадағы алғашқы танымал көше суретшілерінің бірі – Альфредо Сегатори, «Пеладо» лақап атымен белгілі, ол 1994 жылы сурет салуды бастады және 2000 шаршы метрден астам ауданы бар Аргентинадағы ең үлкен қабырға суретінің рекордын иеленеді. Бұзуға белгіленген көптеген ғимараттар көптеген суретшілерге бос холсттар ұсынады, ал билік суретшілердің жұмыстарын алып тастауға үлгермейді. «Халық тығыздығы» және «қалалық алаңдаушылық» – «Grafiteiros» көше өнерінде және pichação, руна сияқты қара граффитиде сыныптық қақтығыс сезімдерін көрсететін тақырыптар. Бразилияның ықпалды көше суретшілерінің қатарында Клаудио Этос, Ос Гемеос, Витче, Онесто және Герберт Баглионе бар. Каракста бұл өнердің алғашқы туындылары мәдени сипатқа ие болды, ал елдегі алғашқы көше өнерінің көп бөлігі саясатпен байланысты болды. Сол кездегі басшыларға қарсылық немесе қолдау білдіретін хабарламалар басым болды. Жылдар өте Венесуэладағы көше өнері дамыды. Саяси мазмұнды туындылар ел көшелерінде маңызды рөлде болды, бірақ мәдениет те аренаның бір бөлігіне айналды.

Еуропа

Лондон 2010 жылдары әлемдегі граффитиге ең көп қолдау көрсетілген қалалардың біріне айналды. Ресми түрде айыпталып, қатаң түрде орындалса да, көше өнері үлкен жанкүйерлерге ие және көп жағдайда жұртшылық оны қабылдайды, мысалы, Стиктің таяқша тәрізді суреттері. Дулич ашық галереясы, Street Art London компаниясымен бірлесіп, Дуличтегі, Лондонның оңтүстік-шығысындағы көше өнерінің ашық "галереясы" болып табылады, ондағы туындылар Дулич сурет галереясындағы дәстүрлі картиналарға негіделген. Бристольде көше өнерінің дамыған ортасы бар, бұл Бэнксидің жетістігіне байланысты, қаланың әртүрлі аудандарында көптеген ірі және түрлі-түсті қабырғалық суреттер басым. Бельгияның Остенде қаласында халықаралық көше өнері фестивалі өтеді. 2018 жылы американдық өнер журналы Juxtapoz, The Crystal Ship фестивалін "жыл сайынғы әлемдегі маңызды көше өнері оқиғаларының біріне айналып келе жатқан өнер фестивалі" деп сипаттады. Бүгінде ол дәл солай. 2016 жылы құрылған The Crystal Ship фестивалі жыл сайын Остенде қаласын қызылға (сондай-ақ көк, жасыл, сары және сіздердің қиялыңызға келген басқа да түстерге) бояп, қала тұрғындарынан, ландшафтынан және мәдени мұрасынан шабыттанған танымал көше суретшілерін шақырады. Куратор Бьорн Ван Пукке – осы көше өнерінің басты қозғаушы күші, мұнда Аксель Войд (АҚШ), Паола Дельфин (Мексика), Эссиф (Испания), Мисс Ван (Франция), Себас Веласко (Испания), Элиан (Аргентина) және Уастед Рита (Португалия) сияқты суретшілердің туындылары қаланы өзгертеді. Парижде белсенді көше өнерінің ортасы бар, онда Space Invader, Jef Aérosol, SP 38 және Zevs сияқты суретшілер жұмыс істейді. Кейбіреулер Франциядағы көше өнерінің бастауын 1940 жылдардағы Lettrism және 1950 жылдардың соңында Париждегі қабырғаларға жазылған Ситуационисттік ұрандармен байланыстырады. 1960 жылдардағы Жаңа реалистер, соның ішінде Жак де ла Вилле, Ив Клейн және Арман қоғамдық кеңістіктермен өзара әрекеттесті, бірақ поп-арт сияқты дәстүрлі студия-галерея қарым-қатынасын сақтады. Кристо мен Жанна-Клодтың 1962 жылғы "Темір перде" (Rideau de Fer) көшедегі инсталляциясы рұқсатсыз көше өнерінің ерте мысалы ретінде келтіріледі. 1970 жылдары Даниэль Бюреннің сайтқа тән жұмыстары Париж метросында пайда болды. Blek le Rat және Figuration Libre қозғалысы 1980 жылдары белсенді болды. 13 округ Street Art 13 жобасы арқылы көше өнерін белсенді түрде насихаттап келеді. Оның ішінде Лондоннан келген D*Face суретшісінің "Сүйіспеншілік бізді ажыратпайды" және "Турнкоат" атты екі есімді фрескасы бар. 2014 жылдың қазан айынан 2015 жылдың наурызына дейін Fondation EDF Jérôme Catz-тің "#STREET ART, L'INNOVATION AU CŒUR D'UN MOUVEMENT" көрмесін өткізді, онда Шепард Фейри, JR, Zevz және Марк Дженкинс сияқты суретшілердің туындыларымен үйлесімде жаңа технологиялар ұсынылды. Көрме 1990 жылы ашылғаннан бері EDF-те ең көп тамашаланған көрмелердің екіншісіне айналды. Көше суретшісі Джон Хамонның жұмысы негізінен оның суреті бар плакатты қаланың ғимараттары мен ескерткіштеріне оның атының үстінен жабыстырудан тұрады. Берлин қабырғасындағы көше өнері Германия бөлінген кезде үздіксіз болды, бірақ Берлиндегі көше өнері қайта бірігуден кейін де дамыды және Тьерри Ноар, Тавар Завацки (a.k.a. ABOVE) және SP 38 сияқты суретшілердің мекеніне айналды. Коммунизмнен кейінгі кезеңде, арзан жалдау ақысы мен құлап жатқан ғимараттар Митте, Пренцлауэр Берг, Кройцберг және Фридрихсхайн сияқты аудандарда көше өнерінің өркендеуіне әкелді. 2016 жылы StreetArtNews Urban Nation Berlin атынан қалалық өнер туындысын бастады, онда бірнеше танымал суретшілер қатысты. Эстонияның екінші ірі қаласы Тарту Эстонияның көше өнерінің астанасы деп аталады. Таллин граффитиге қарсы болса, Тарту көше өнері фестивалі Stencibility және әртүрлі суретшілердің көптеген туындыларына танымал. Грекиядағы көше өнерінің ортасы 1980 жылдардың соңында белсенді болды, бірақ 2011 жылғы елдегі қаржылық дағдарысқа дейін Афинада қарқын алды, онда көптеген суретшілер қарсылық білдіріп, тарихи қала орталығында және Экзархия ауданында аллегориялық туындылар мен әлеуметтік пікірлер жасады. The New York Times газеті көше өнері және жалпы өнерге қатысты дағдарыс туралы мақала жариялады. "Артивизм" деп саналатын Блипсгрдің көше суреттерін Псири сияқты аудандарда табуға болады. Испанияда Мадрид пен Барселона граффитиге ең көп орын берген қалалар, ал Валенсия, Сарагоса және Малагада да көше өнерінің ортасы бар. Италия 1990 жылдардың соңынан бері көше өнерінде өте белсенді, ең танымал суретшілерінің бірі – BLU, 108 және Sten Lex. Амстердамдағы көше өнерінің ұзақ тарихы бар. 1960 жылдардың ортасында контрмәдениет қозғалысы "провостар" деп аталды және олар көшелерді кенеп ретінде пайдаланды. Роберт Джаспер Гроутвельд қаланың барлық жеріне "Klaas komt" ("Клаас келеді!") сияқты жазулар жазды. 1970 жылдардың соңында панк мәдениетінен келген жас суретшілер құлап жатқан қалаға жазды. Осы "Болашағы жоқ буынның" танымал суретшілері – Доктор Рат және Хуго Каагман, 1978 жылы алғашқы трафареттік суретін салған трафареттік өнердің пионері. Яки Корнблит 1980 жылдардың басында Блейд, Донди, Футура 2000 және Раммелзи сияқты Нью-Йорк граффити суретшілерін Амстердамға өз галереясында көрмеге шақырды. Бұл жастарды шабыттандырды, одан кейін 2006 жылғы "Кроонжувелен" (Kroonjuwelen) құжаттық фильмінде жазылған жаңа буын стилі жазушылары пайда болды. Дельта, Шу, Джаз, Cat22, High, Again және Rhyme сияқты есімдер қалаға өздерінің үлгісін қалдырды. 1990 жылдардың басында Амстердам граффити қозғалысының ортасы болды, назар аударуы метро жүйесіне шоғырланды, нәтижесінде Микки, Зедз және Ялт сияқты жазушылар Нидерландтың астанасына келді. Ғсырдың басында суреттік көше өнері көшелерде көбірек кездесе бастады. Морки, Уэйн Хорс, The London Police және Laser 3.14 өздерінің туындылары арқылы байланыс жасады. Берген қаласы Норвегияның көше өнерінің астанасы ретінде қарастырылады. Британдық көше суретшісі Бэнкси 2000 жылы қалаға келіп, көптеген адамдарды өздерінің өнерін көшеге шығаруға шабыттандырды. Долк – Бергендегі жергілікті көше суретшілерінің бірі. Оның туындыларын қаланың барлық жерінде көруге болады. 2009 жылы Берген қалалық кеңесі Долк туындыларының бірін қорғауға арналған қорғаушы шыны орнатты. 2011 жылы қалалық кеңес 2011-2015 жылдарға арналған көше өнеріне қатысты әрекеттер жоспарын іске қосты, оның мақсаты "Берген Норвегияда және Скандинавияда көше өнерін өнердің түрі ретінде жетекшілік етеді" деп қамтамасыз ету болды. Ставангер қаласы жыл сайын өтетін NuArt фестиваліне үй иесі, бұл көше өнерін насихаттауға арналған іс-шара. Фестиваль әлемдегі ең көне таңдалған "көше өнері" фестивальдерінің бірі болып табылады. Nuart Plus – көше өнеріне арналған тағы бір өнеркәсіптік және академиялық симпозиум. Іс-шара әр жылдың қыркүйек айында өтеді. Осло, керісінше, дәстүрлі түрде граффити мен көше өнеріне қатысты нөлдік төзімділік саясатын ұстанды, бірақ санкцияланған NuArt RAD жобасы бұл жағдайды өзгертуде. Көше өнері 1990 жылдары Швецияға келді және содан бері қоғамдық кеңістікте өнерді орнатудың ең танымал тәсіліне айналды. 2007 жылғы Бенке Карлссонның "Street Art Stockholm" кітабы елдің астанасындағы көше өнерін көрсетеді. Финляндиядағы көше өнерінің ортасы 1980 жылдардан бастап өсті, бірақ 1998 жылы Хельсинки қаласы барлық көше өнері түрлерін заңсыз деп жариялаған он жылдық нөлдік төзімділік саясатын бастады, олар жоғары айыппұлмен жазаланады және жеке қауіпсіздік мердігерлері арқылы күшпен орындалады. Саясат 2008 жылы аяқталды, одан кейін заңды қабырғалар мен өнер ұжымдары құрылды. Faile, Banksy, Ben Eine және Shepard Fairey 2002-2004 жылдар аралығында келгеннен кейін Даниядағы паста және трафареттік граффити өнері күрт өсті, әсіресе Копенгагеннің Nørrebro және Vesterbro сияқты қалалық аудандарында. Копенгаген TEJN-нің мекені, ол Lock On көше өнері жанрын енгізген суретші ретінде танылады. Швейцариядағы көше өнерінің ортасы 1970 жылдардың соңында Харальд Негели суретшісімен пайда болды. 1990 жылдардан бастап Toast және NEVERCREW сияқты суретшілер де жұмыс істеді. 1989 жылы коммунизм құлағаннан бері Польшада көше өнері кең таралды. Sainer және Bezt суретшілері ғимараттар мен қабырғалардағы үлкен суреттерімен 2010 жылдары танымал болды. Лодзь қаласында тұрақты қалалық көрме болды...

Үндістан

Үндістанда көше суретшілігі өте танымал. Көптеген фильмдер мен телесериалдардың жарнамалық материалдарын көше суретшілері жасаған. Қазіргі уақытта цифрлық өнер қолмен боялған плакаттардың орнын басып келеді. 1960 жылдардан 1990 жылдарға дейін көше плакаттары тиімді болды және көрермендерге әсер етті. 1990 жылдары қолмен боялған плакаттар театрлар сыртында флекс баннерлермен ауыстырыла бастады. 2000 жылдардан кейін көше плакаттарының танымалдылығы азайды, олардың орнына цифрлық басылған плакаттар келді. Көше суретшілігі мен көше суреттерінің эскиздері Үндістанда цифрлық плакаттардың пайда болуына байланысты азайды.

Малайзия

Геордж Таун қаласында литвалық суретші Эрнест Захаревич жергілікті мәдениетті, тұрғындарды және өмір салтын бейнелейтін қабырға суреттерінен тұратын серия жасады. Бұл суреттер қазір Джордж Таунның танымал мәдени ескерткіштеріне айналып, «Велосипедтегі балалар» қаладағы ең көп суретке түсірілетін орындардың бірі болды. Осыдан кейін көше сурет өнері гүлденді.

Оңтүстік Корея

Оңтүстік Кореяның екінші ірі қаласы Бусанда неміс суретшісі Хендрик Бейкирх 2012 жылдың тамызында құрылған кезде Азиядағы ең биік деп есептелген биік қабырғаға сурет салған. Монохромды сурет балықшыны бейнелейді. Бұл шараны Public Delivery ұйымдастырды.

Тайланд

Бангкоктың Банг Рак ауданында, Сой Чароен Крунг 28-32 аралығында, Чароен Крунг көшесі мен Чао Пхрая өзенінің арасында белгілі суретшілер салған көптеген көше суреттерін кездестіруге болады.

Біріккен Араб Әмірліктері

Біріккен Араб Әмірліктерінің ең ірі қаласы Дубайда бірнеше белгілі суретшілер ғимараттарға қабырға суреттерін салған, бұл жобаны StreetArtNews бастап, оны «Дубай көше музейі» деп атады.

Австралия

Австралияның ірі қалаларында да, аймақтық қалаларында да көше өнері кездеседі. Мельбурн – әлемдегі ең белсенді және әртүрлі көше өнері мәдениеттерінің біріне ие және трафарет өнерінің алғашқы шеберлерінің отаны. 2000 жылдары (онжылдықта) Блек ле Рат және Бэнкси сияқты көше суретшілері Мельбурн көшелерінде өз жұмыстарын жиі көрсетті. Жергілікті әкімдіктер бұл туындыларды қолдап, сақтап қалады. Қаладағы маңызды орындарға Брансуик, Карлтон, Фицрой, Норткотт және қала орталығы, оның ішінде танымал Хозер-Лейн жатады. Сиднейдегі көше өнеріне Ньютаун ауданындағы граффити және көше суреттері кіреді.

Жаңа Зеландия

Дунедин Жаңа Зеландияда "ресми" көше өнерінің алғашқысы болды. 1980 жылдары суретші Джон Ноукс 60-тан астам автобус аяқталған жерлеріне ерекше суреттер салған, олардың көпшілігі жергілікті жерлерді немесе аталған жерлерге байланысты көріністерді бейнелейді. Содан бері Дунедин қалалық кеңесі қаладағы электр қораптарын безендіру үшін осыған ұқсас дизайннан бірнеше тапсырыс берді. Көшедегі суреттер Дунединде кең таралды, 30-дан астам жергілікті және шетел суретшілерінің туындылары қала орталығына, әсіресе қойма және алмасу аудандарына қосылды, себебі 2000 жылдардың басында халықаралық көше өнері фестивалі өткізілді. Олардың арасында Жаңа Зеландиядағы ең биік туындылардың бірі – Финтан Магидің «Саутерн Кросс» қонақ үйінің қабырғасындағы жеті қабатты суреті бар. Крайстчерч 2010 және 2011 жылдары болған екі жер сілкінісінен зардап шекті, нәтижесінде 8000 үй және қала орталығының 80 пайызы қирады. Қала екі жарым жылдан кейін ғана алғашқы ірі мәдени шараны қабылдай алды – «Rise Street Art Festival», Кантербери мұражайында Австралиялық көше өнерін ұйымдастырушы Oi YOU! ұйымдастырды. Бұл шара 248 000-нан астам келушіні (музей тарихындағы ең көп таралған көрме) тартты және қираған қала орталығында 15 сурет пайда болды. Суреттер Крайстчерчтің жаңаруы мен қайта құруының символына айналды. Тағы екі Oi YOU! фестивалі, екеуі де «Spectrum» деп аталды, ішкі көрмелерді ұйымдастырды және қаланың суреттер қорына жаңа туындылар қосты. «Rise» фестивалінен бері қала орталығында 40-тан астам сурет жасалды, ал Lonely Planet-тің жаһандық көше өнері туралы нұсқаулығы Крайстчерчті осы өнер түрін бағалау үшін әлемдегі ең жақсы қалалардың бірі деп көрсетті. 2009 жылы Оклендте қалалық кеңес электр қораптарын көше өнері үшін кенеп ретінде пайдалануға рұқсат берді. Жергілікті көше өнері тобы TMD (The Most Dedicated) Германиядағы «Write For Gold» халықаралық конкурсында екі жыл қатарынан жеңіске жетті. «Surplus Bargains» – тағы бір жергілікті ұжым. 2019 жылы Оклендте мұражай ғимараты иелерінің рұқсатынсыз Ares Artifex суретшісі ғимаратты бояды.

Африка

Оңтүстік Африкадағы көше өнері Еуропа қалаларындағыдай кең таралмағанмен, Йоханнесбургтің орталық Ньютаун ауданы қаладағы көше өнерінің орталығы болып табылады. "City Of Gold International Urban Art Festival" фестивалі 2012 жылдың сәуір айында қаланың Браамфонтейн азаматтық және студенттік ауданында өткізілді. 2011 жылы "New York Times" газеті Каирдің аймақтың көше өнері орталығы ретінде пайда болғанын жариялады. Мұбарак режимін құлатуға шақыратын ұрандар эстетикалық және саяси тұрғыдан ойын қозғайтын мотивтерге айналды. Араб көктемінен бері Мысыр, Тунис, Йемен және Ливияның көше өнері кеңінен танымал болды, соның ішінде 2012 жылы Мадридтегі Casa Árabe көрмесі де бар.

Көрмелер, фестивальдер мен конференциялар

1981 жылы Вашингтон өнер жобасы «Көше жұмыстары» атты көрме ұйымдастырды, онда Fab Five Freddy және Lee Quiñones сияқты қалалық өнердің алғашқы өкілдері тікелей көшеде жұмыс істеді. Сарасота әк фестивалі 2007 жылы құрылды, ол бастапқыда АҚШ-тың түкпір-түкпірінен шақырылған, кейіннен халықаралық деңгейге жеткен суретшілердің көше өнерін қолдады. 2011 жылы фестиваль Going Vertical қабырға суреттері бағдарламасын және әлемдік танымал суретшілердің көше суреттерін толықтыратын Cellograph жобасын ұсынды. Фестиваль бағдарламаларына қатысқан суретшілер, олардың қабырға және көше суреттері, сондай-ақ арнайы іс-шаралар туралы көптеген халықаралық фильмдер түсірілді. Стамбул Streetart фестивалі – Түркиядағы алғашқы жыл сайынғы көше өнері және пост-граффити фестивалі. Фестивальді 2007 жылы суретші және графикалық дизайнер Пертев Эмре Тастабан құрды. Living Walls – 2009 жылы құрылған жыл сайынғы көше өнері конференциясы. 2010 жылы ол Атлантада, ал 2011 жылы Атланта мен Олбаниде (Нью-Йорк) бірлесіп өткізілді. Living Walls 2011 жылы Art Basel Miami Beach көрмесінде де көше өнерін насихаттауда белсенділік танытты. RVA Street Art Festival – 2012 жылы Ричмонд, Вирджиния қаласында басталған көше өнері фестивалі. Оны Эдвард Траск және Джон Балилес ұйымдастырды. 2012 жылы фестиваль Canal Walk бойында, ал 2013 жылы Кэри көшесіндегі GRTC учаскесінде өтті. Пасадена әк фестивалі, Калифорния штатының Пасадена қаласында жыл сайын өткізіледі және Гиннес рекордтары бойынша әлемдегі ең ірі көше өнері фестивалі болып табылады. 2010 жылғы басылымына барлық жастағы және дағды деңгейлеріндегі шамамен алты жүз суретші қатысты және 100 000-нан астам келушіні қамтыды. 2018 жылдың сәуір айында UMA Universal Art мұражайы «Көше өнеріне саяхат» атты кең ауқымды көше өнері көрмесін ашты. Виртуалды шындықтағы бұл көрмеде Banksy, JR, Jef Aérosol, Vhils, Shepard Fairey, Keith Haring және тағы басқалардың туындылары ұсынылған. Эврика көше өнері фестивалі – Калифорния штатының Гумбольдт округіндегі жыл сайынғы қоғамдық өнер шарасы. Фестиваль барысында Калифорния мен әлемнің түкпір-түкпірінен келген суретшілер бір апта бойы қабырғаларға сурет салу және көше өнерін жасау үшін жиналады. 2018 жылғы фестивальде 24 суретші қаланың ескі қала ауданында, оның ішінде Опера аллеясында 22 қоғамдық өнер туындысын жасады. 2019 жылғы фестиваль қаланың орталық аймағына бағытталған.