Оңтүстік Африка Азат Штат Университетінің тарихы

Кіріспе

Түстік Африкадағы көп кампусты мемлекеттік университет.

Эркін Мемлекет университеті (Sesotho: Yunivesithi ya Freistata, ) – Блумфонтейн қаласында орналасқан көп кампусты мемлекеттік университет, ол Эркін Мемлекеттің астанасы және Оңтүстік Африканың сот астанасы болып табылады. Бұл оқу орны 1904 жылы Грей колледжінің бөлімшесі ретінде құрылған. 1950 жылы тәуелсіз африкаанс тіліндегі университет деп жарияланып, атауы Оранж еркін мемлекеті университеті болып өзгертілді. Университеттің екі филиалы бар. Бастапқыда тек ақ нәсілділерге ғана арналған университет, 1996 жылы толыққанды түрде нәсілдік бөліністен арылды. 2010 жылы университет тарихында тұңғыш рет қара нәсілді проректоры тағайындалды.

Тарих

Фри-Стейт штатында жоғары білім беру мекемесі ашу туралы ұзақ жылдар бойы сақталған арман 1904 жылы Грей колледжі алғашқы толық Б.А. бағдарламасына студенттерді қабылдағанда шындыққа айналды. 1906 жылы Грей колледжінің жоғары білім беретін бөлімі Грей университеті колледжі (GUC) деп аталды, бірақ көп ұзамай мектеп пен колледж жолдары айырылды. 1910 жылы Оранж өзені колониясының Парламенті GUC-ді өнер және ғылым салаларындағы ресми білім беру мекемесі деп жариялаған заң қабылдады. Қазіргі Оңтүстік Африка университеттері жүйесінде, Фри-Стейт университетінің ресми құрылуы Оңтүстік Африка университетіне (ЮНИСА) тиесілі, ол 1916 жылы заңмен автономды университет ретінде құрылды. ЮНИСА сол кезде Преториада орналасқан «шатыр» немесе федералдық мекеме болды және ақырында автономды университеттерге айналған бірнеше колледждерге академиялық қамқоршылық қызметін атқарды. ЮНИСА қамқорлығында болған колледждердің бірі – Блумфонтейндегі Грей университеті колледжі. ЮНИСА-ның қамқорлығы 1949 жылы Оранж еркін мемлекеті университеті университет статусын алғанда аяқталды. Бастапқыда оқыту ағылшын тілінде жүргізілді, бірақ кейін екі тілдік оқыту енгізіліп, африкаанс тілі де қосылды. Университет атауы Оранж еркін мемлекеті университеті колледжі деп өзгертілді, ал осы атаудың африкаанс нұсқасы осы күнге дейін университет студенттерін атау үшін қолданылатын сөздің («Kovsies») бастауы болды. 1940 жылдардың соңында оқыту тілі африкаанс тіліне ауыстырылды. 1950 жылы университет толыққанды тәуелсіз университет деп жарияланды және атауы Оранж еркін мемлекеті университеті болып өзгертілді. 1993 жылы параллель оқыту жүйесі қабылданды. Алайда, университет 2016 жылы ағылшын тілін негізгі оқыту тілі етіп белгіледі. 1999 жылы жаңа университет жарғысы қабылданғаннан кейін UFS қарқынды даму кезеңіне енді. Бүгінде Фри-Стейт университеті тарихындағы ең көп студентке ие. 2001 жылдың ақпанында университет атауы Фри-Стейт университеті болып өзгертілді, бұл университет пен оның ортасының нақты сипатын көрсетеді. 2004 жылы университет өзінің жүз жылдық мерейтойын атап өтті.

The long held dream of an institution of higher education in the Free State became a reality in 1904 when the Grey College first accepted matriculants for a full B. A. course. In 1906 the tertiary part of Grey College became known as the Grey University College (GUC), but shortly thereafter the school and college parted ways. In 1910, the Parliament of the Orange River Colony passed legislation declaring the GUC an official educational institution in the fields of the Arts and Sciences. In terms of the modern South African university system, the University of the Free State owes its formal emergence to the University of South Africa (UNISA), itself established as an autonomous university by legislation in 1916. UNISA, at the time, was an "umbrella" or federal institution with its seat in Pretoria, playing an academic trusteeship role for several colleges that eventually became autonomous universities. One of the colleges that were under UNISA's trusteeship was Grey University College, Bloemfontein. UNISA's trusteeship ended in 1949 when the Orange Free State University received a charter as a university. Initially, the medium of instruction was English, but later this changed to be bilingual and included Afrikaans. The name was changed to the University College of the Orange Free State—the Afrikaans version of this name change is the source of the word used to this day to refer to students of the university ("Kovsies"). In the late 1940s, the medium of instruction was changed to Afrikaans. The university was declared a full fledged, independent university in 1950, and the name was again changed to the University of the Orange Free State. In 1993, it adopted a system of parallel medium tuition. However, the university decided to make English the primary medium of instruction in 2016. Subsequent to the adoption in 1999 of a new university statute, the UFS entered a significant growth period. Today, the University of the Free State boasts more students than ever in its history. In February 2001, the university's name changed to the University of the Free State, which was adopted to reflect the real character of the institution and its environment. In 2004, the university celebrated its centenary.

Тіл саясаты

1902 жылы британдықтар бурларды жеңгеннен кейін Оранж еркін мемлекеті Оранж өзені колониясы ретінде белгілі болды, сол кезде ресми тіл голланд тілінен ағылшын тіліне өзгертілді. Сондықтан, 1904 жылы Грей университетінің колледжі құрылғанда, оқыту тілі ағылшын тілі болды. Дегенмен, голланд тілі колледж алғаш құрылғаннан бастап оқытылатын пәндердің бірі болды. 1919 жылы африкаанс тілі кең таралған кезде, африкаанс тілінің жақтастары оны колледжде «голланд тіліне қосымша пән» ретінде қабылдауға қол жеткізді. 1950 жылы Оранж еркін мемлекетінің университеті (UOFS) құрылды және ресми тіл африкаанс тілі болды. Университет атауы 2001 жылы тағы да өзгертіліп, қазіргідей Фри-Стейт университеті деп аталды. 1993 жылдан бастап екі тілді тіл саясаты (африкаанс және ағылшын тілдері) енгізілді, бірақ ол 2003 жылы ресми түрде бекітілді. Алайда, университет 2016 жылы ағылшын тілін негізгі оқыту тілі етіп белгіледі. Бұл шешімге «AfriForum» азаматтық құқықтар тобы мен «Solidarity» (Оңтүстік Африка кәсіби одағы) бірлесіп наразылық білдірді, бірақ Оңтүстік Африка Конституциялық соты 2017 жылы африкаанс тілін алып тастау туралы шешімді қолдады. Сот шешімі университеттің жаңа тіл саясатын жақтады, ол содан бері күшіне енді.

Кампустар

Университеттің Блумфонтейн кампусы қала орталығына жақын орналасқан. Университеттің тағы екі филиал кампусы бар. Біреуі Блумфонтейнде, оны Оңтүстік кампусы деп атайды, екіншісі 2003 жылға дейін Солтүстік университетінің құрамында болған бұрынғы QwaQwa аймағында орналасқан. Университеттегі спорттық жақсы жабдықталған 20-дан астам спорт түрімен, медициналық мекемелермен және мәдени шаралармен айналысуға мүмкіндік бар, бұл саяси аренадан бастап, табиғатта демалу мен шығармашылық өнерге дейін қамтиды. Университетте студенттер орталығы, студенттік газет, IRAWA және кампус радиостанциясы KovsieFm бар. Бұған қоса, студенттер кітапханаға, «Сасол» кітапханасына, Фрик Скотт медициналық кітапханасына, мансап және бағдар беру орталығына, студенттер театрына және компьютер орталығына қол жеткізе алады.

Даулар

Бұрын тек ақ нәсілділерге ғана ашық болғаннан кейін, UFS 1990 жылдардың басында алғашқы қара нәсілді студенттерін қабылдады, дәл сол кезде Оңтүстік Африкада апартеид режимі аяқталуға бет бұрды. Тұрғын үй кешендеріндегі нәсілдік интеграцияны барлық нәсілді студенттердің көпшілігі қолдады. 2008 жылдың ақпан айының соңында университет Рейц жатақханасының төрт ақ студенті түсірген видеодан кейін дауға ұшырады. Видеоның түсірілу себебі әлі де күмәнді. Видеода бес қара жұмыскер әртүрлі қорлауға ұшырады, оның ішінде зәр салынған сияқты тамақ жеуге мәжбүр етілді. Видео Оңтүстік Африка және халықаралық БАҚ-та жарияланып, Оңтүстік Африканың көптеген ірі саяси партиялары тарапынан айыпталып, университеттегі студенттер арасында тәртіпсіздікке және нәсілдік шиеленіске әкелді. Видеодан кейін болған тәртіпсіздіктерде наразылық білдірген қара студенттер ақ студенттерге қауіп төндірді. Университет кеңесі оқиғаға байланысты Рейц жатақханасын жапты, ал оқиға Оңтүстік Африка Білім министрлігі тарапынан білім берудегі нәсілшілдікке қатысты кең ауқымды тергеуді бастады. Сол кездегі жаңа вице-канцлер Джонатан Янсен – интеллектуалдық еркіндіктің жақтаушысы және UFS-тің алғашқы қара нәсілді президенті болды. 2010 жылы университет студенттік қауымдастықтың нәсілдік интеграциясы мен үйлесімділігін бағалаған, соның ішінде жоғары білім берудегі үздік тәжірибе үшін Дүниежүзілік университеттер форумының сыйлығына ие болды. Университеттен құрметті докторлық дәрежесін алған Опра Уинфри осы оқиға мен нәсілдік интеграцияға сілтеме жасай отырып, университеттегі трансформацияны «шындығында ғажайып» деп атады. Алайда кейінірек жасалған бағалаулар «институционалдық проблемалар да, жеке зақымдалғандар да шешілмеді» және Янсеннің тәсілі апартеидтің зиянын азайтуға бағытталғанын көрсетті. 2015 жылдың сәуір айында UFS ректоры және вице-канцлері профессор Джонатан Янсеннің басшылығымен Фри-Стейт университеті университеттегі мүсіндердің, символдардың және белгілердің рөлі мен орны туралы үш күндік талқылау сессиясын өткізді, бұл C.R. Сварт және Мартинус Теунис Стейннің мүсіндерін алып тастау процесін бастады. 2016 жылы FeesMustFall қозғалысы кезіндегі наразылықтардан кейін C.R. Сварттың мүсіні Экономикалық бостандық күрескерлерінің наразыларымен қиратылды. C.R. Сварт 1960 жылдан 1961 жылға дейін Оңтүстік Африканың генерал-губернаторы болып қызмет етті, содан кейін 1961 жылдан 1967 жылға дейін Оңтүстік Африка Республикасының президенті болды. Африкандар үшін маңызды символ болған мүсінді Вуртрекерлер қозғалысы 2016 жылдың 19 желтоқсанында кампустан алып тастады, содан кейін ол қалпына келтіріліп, Сарел Сильерс мұражайына орналастырылды. 2018 жылы университет өзінің Біріктірілген трансформация жоспарына сәйкес Оранж еркін мемлекетінің соңғы бур президенті М.Т. Стейннің мүсінін жоюға басымдық берді. Қараша айында ректор және вице-канцлер профессор Фрэнсис Петерсен студенттердің көп бөлігі мүсіннің жанында өзін қолайсыз сезінгенін және «Арнайы жұмыс тобы» мүсіннің тарихи тұрғыдан қайта түсіндірілуі мүмкін емес екенін және оны орнынан жылдыру керек екенін анықтады.

After having previously been open only to whites, UFS admitted its first black students in the early 1990s, as apartheid in South Africa began to end. Large majorities of students of all races supported racial integration of the housing facilities,]]
The university faced controversy in late February 2008 following a video made by four white students of the Reitz residence which was referred to as being a protest against racial integration on the campus. The real motive behind the making of the video is still debatable. The video depicted five black workers being subjected to various mock activities, including being forced to consume food which appeared to have been urinated on. The video received coverage from both South African and international media and condemnation from most major political parties in South Africa, and led to riots and racial strife among students at the university. In riots that followed the video, threats were made against white students by protesting black students. The council of the university closed the Reitz hostel over the incident and the incident triggered a broader investigation into racism in education by the Department of Education of South Africa. The then new Vice Chancellor, Jonathan Jansen – a strong proponent of intellectual freedom and the first black president of UFS In 2010, the university was awarded the World Universities Forum Award for Best Practice in Higher Education which praised amongst other the racial integration and harmonisation of the student community. On receiving her honorary doctorate from the university, Oprah Winfrey called the transformation of the university as "nothing short of a miracle" when referring to the incident and subsequent racial integration. However later assessments have argued that "neither the institutional problems nor the individual bad apples were dealt with" and that Jansen's approach reflected a tendency to diminish the harms of apartheid. In April 2015, the University of the Free State, under leadership of UFS Rector and Vice Chancellor, Prof. Jonathan Jansen, led a three day discussion session about the role and place of statues, symbols, and signs at the university which initiated the process to remove the statues of C. R. Swart and Martinus Theunis Steyn. In 2016, following protests during the FeesMustFall movement; the statue of C. R. Swart was vandalized by Economic Freedom Fighters protesters. C. R. Swart served as the Governor General of South Africa from 1960 to 1961 where after he became the president of the Republic of South Africa from 1961 until 1967. Being a symbol of importance to the Afrikaners, the statue was removed from campus by the Voortrekkers movement on 19 December 2016 where after it was restored and relocated to the Sarel Cilliers heritage site. In 2018, the university targeted the statue of President MT Steyn, the last Boer president of the Orange Free State, as a priority to be dealt with according to its Integrated Transformation Plan (ITP). In November, the Rector and Vice Chancellor, Prof Francis Petersen, stated that a large portion of the student body felt unwelcome near the statue and that a “Special Task Team” found that there could be no historical reinterpretation of the statue and that it should therefore be relocated.