Кіріспе
Тофуа – Тонгадағы жанартау аралы. Хаапай аралдар тобында орналасқан, бұл тік беткейлі конус тәрізді тау, шыңында кальдера бар. Ол өте белсенді Кермадек-Тонга субдукциялық аймағының және оған байланысты жанартаулық доғаның бөлігі. Бұл доға Жаңа Зеландиядан солтүстік-шығысқа қарай Фиджиге дейін созылады және Тынық мұхитының плитасының Индо-Австралия плитасының астына енуінен пайда болған. Арал өте белсенді сейсмикалық аймақтың үстінде жатыр. Ол жақын орналасқан Као аралымен теңіз асты жотасы арқылы байланысқан. Оның беткейлері тік көтеріліп, кальдераның шетіне жетеді, ол жартылай вулкандық кратер көлімен толтырылған. Кальдера шамамен 1000 жыл бұрын болған үлкен жарылыс кезінде пайда болды, нәтижесінде аралдарда 10 метрге дейін қалың шөгінділер қалды. Тофуаның кальдераға дейінгі белсенділігі пирокластикалық шөгінділер мен лавалардың тізбегімен, содан кейін аралдың солтүстік бөлігінде көбікті лавалар немесе біріктірілген және біріктірілмеген игнимбриттермен көрсетілген. Кальдера құлағаннан кейін, лавалар аралдың солтүстік бөлігінен және кальдера жиегінің жарылу аймағынан, кальдера қабырғасының жарылу аймақтарынан шөгінділер мен лавалар, кальдера ішіндегі конустардан шыққан пирокластикалық материалдар және сыртқы конустағы жақындағы пирокластикалық құлаптар шықты. Жанартау өнімдері негізінен базальттық андезиттер мен андезиттерден тұрады, сонымен қатар ескі конуста сирек кездесетін дацит ағындары бар. Кальдераның солтүстік бөлігінде фумарольдік белсенділігі бар посткальдералық конус (Лофия) орналасқан. Ол аралдан түтін көтерілгенін және "Беткей отқа толып кеткенін" байқады. Ол қиын Торрес бұғазынан өтіп, 14 маусымда Купангқа жетті. Тофуада (Блай оны Тофоа деп жазған) Блай мен оның 18 адал серігі аз азық-түліктерін сақтау үшін үңгірге тығылды. 1968 жылғы наурыз айындағы National Geographic журналында Луис Марден осы үңгірді және Джон Нортонның қабірін тапқанын мәлімдеді. Алайда, екі жайтты да Бенгт Даниэльссон (1947 жылғы Кон-Тики экспедициясының қатысушысы) 1985 жылғы маусымдағы "Тынық мұхит аралдары" журналында жоққа шығарды. Даниэльссон Блайдың үңгірін қорғалған солтүстік-батыс жағалауда анықтады, онда Блай оны көрсеткен; ал Марденнің үңгірі ашық оңтүстік-шығыс жағалауда орналасқан. Сонымен қатар, Даниэльссон тофуандықтардың Нортонға қабір бергеніне немесе қабір берілсе, оның екі ғасыр бойы сақталғанына күмән келтірді. 1943 жылдың мамыр айында, 1943 жылдың 30 сәуірінде I19 жапондық суасты қайығының торпедалық шабуылынан батып кеткен SS Phoebe A. Hearst бостандық кемесінен аман қалған 23 адамды тасымалдаған құтқару қайығы жағаға қонды. Экипаж балық пен кокоспен тіршілік етіп, Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштерінің Lockheed Hudson патрульдік ұшағынан көрілгенше күтті. Оларды келесі күні АҚШ Әскери-теңіз күштерінің YMS 89 кемесі Тонгатапуға жеткізді. Тофуа қазірде адам тұрмайды, бірақ ол ауыл шаруашылығына, әсіресе кава өсіруге пайдаланылады. Аралда уақыталы тұратын адамдар аралдың шығыс жағалауындағы тасталған Манака ауылының үйлерін баспана ретінде пайдаланады. Аралдағы басқа елді мекендер Хотаэне (батыста) және Хокула (солтүстікте) болған. 1996 жылғы халық санауында бес адам тіркелген, бірақ 2006 жылдан бері арал адамсыз деп есептеледі. 2008-2009 жылдары швейцариялық саяхатшы Ксавье Россе 10 ай бойы аралда жалғыз өмір сүрді. Ол камерамен жабдықталғандықтан, өмір сүруге арналған әрекетін "Жалғыздық 300 күні" деп аталатын деректі фильмге айналдырды.
Tofua is a volcanic island in Tonga. Located in the Haʻapai island group, it is a steep sided composite cone with a summit caldera. It is part of the highly active Kermadec Tonga subduction zone and its associated volcanic arc, which extends from New Zealand north northeast to Fiji, and is formed by the subduction of the Pacific Plate under the Indo Australian Plate. It lies about above a very active seismic zone. It is connected to the nearby island of Kao by a submarine ridge. Its sides rise steeply to the rim of the caldera, which is partially filled by a volcanic crater lake with a depth of The caldera was formed by a major eruption around 1,000 years BP, which left deposits up to thick on islands over away. Tofua's pre caldera activity is recorded by a sequence of pyroclastic deposits and lavas constituting the older cone, followed on the northern part of the island by froth lavas or welded and unwelded ignimbrite. Following the caldera collapse, lavas were erupted from the northern part of the island and the caldera rim fissure zone, scoria and lavas from the caldera wall fissure zones, pyroclastics and lavas from intracaldera cones, and recent pyroclastic fall deposits on the outer cone. Eruptive products are mainly basaltic andesites and andesites, plus occasional dacite flows within the older cone. A postcaldera cone with fumarolic activity (Lofia) is in the northern part of the caldera He observed smoke rising from the island, and that "[the] brow of the Hill had been consumed by fire". He recorded the distance as He passed through the difficult Torres Strait along the way and reached Kupang on June 14. At Tofua (Bligh spelled it Tofoa), Bligh and eighteen loyalists sought refuge in a cave to augment their meager provisions. In the March 1968 issue of the National Geographic Magazine, Luis Marden claimed to have found this cave and the grave of John Norton. Both findings were later disproved by Bengt Danielsson (who had been a member of the 1947 Kon Tiki expedition) in the June 1985 issue of the Pacific Islands Monthly. Danielsson identified Bligh's cave as lying on the sheltered northwest coast, where Bligh identified it; Marden's cave lies on the exposed southeast coast. Additionally, Danielsson thought it highly unlikely that the Tofuans would have allotted any grave site to Norton, or that the grave, if allotted, would have been preserved for two centuries. In May 1943, a lifeboat containing 23 survivors from the Liberty ship SS Phoebe A. Hearst, which sank after being torpedoed by the Japanese submarine I19 on 30 April 1943, landed. The crew survived on shellfish and coconuts until spotted by a Lockheed Hudson patrol aircraft of the Royal New Zealand Air Force and were picked up the following day by the US Navy YMS 89 and taken to Tongatapu. Tofua is no longer inhabited, but it is used for agriculture, specifically for the cultivation of Kava. The few people who occasionally stay on the island for this purpose use the huts of the abandoned village of Manaka on the east coast of the island as accommodation. Other settlements on the island were Hotaʻane in the west and Hokula in the north. In the 1996 census, five people were still counted, but since 2006, the island has been considered uninhabited. In 2008–2009, the Swiss adventurer Xavier Rosset spent 10 months alone on the island. Having a camera, he turned his survivalist endeavor into a documentary called 300 Days Alone.
Као мен Тофуаның ауызша дәстүрі
Э. В. Гиффорд 1920 жылдары тонгалық мифтер мен әңгімелерді жазып алып, Тофуаның кальдерасы және солтүстікке қарай Као аралының пайда болуы туралы осы түсіндірмені тіркеді: Самоадан келген үш құдай – Тувувата, Сиси және Файнгаа Тофуаны ұрлауға құлшынды. Олар келіп, тауды түбінен жұлып алып, орнына үлкен көл пайда болды. Бұл тонгалық құдайларды қатты ашуландырды, және олардың бірі, Тафакула, ұрыларды тоқтатуға тырысты. Ол Луахако аралына тұрып, анусын көрсету үшін иілді. Ол соншалықты жарқырады ki, самаолық құдайлар қорқып, күн шығып жатыр деп ойлады және олардың жамандықтары ашылып келеді деп есептеді. Сондықтан олар тауды тастап, Самоаға қашып кетті. Ал тау Као аралына айналды.
Three deities from Samoa, Tuvuvata, Sisi, and Faingaa, conspired to steal Tofua. So they came and tore up the high mountain by its very roots and its place was taken by a large lake. This enraged the Tongan gods very much and one of them, Tafakula, essayed to stop the thieves. He stood on the island of Luahako and bent over so as to show his anus. It shone so brilliantly that the Samoan deities were struck with fear, thinking that the sun was rising and that their dastardly works was about to be revealed. Hence, they dropped the mountain and fled to Samoa. The mountain became the island of Kao.
Экология
Бұл арал Тонгадағы тоңға тропикалық ылғалды ормандарының ең үлкен, бұзылмаған аймағы болып табылады және 2001 жылы ұлттық парк деп жарияланды. BirdLife International ұйымы оны маңызды құстар мекені деп таныды. Мұнда көп түсті жеміс көгершіні, қызғылт тәжді жеміс көгершіні, көк тәжді лорикет, Полинезиялық ваттл мүйізді, Полинезиялық триллер, Фиджи шрикебилі және Полинезиялық штарлинг сияқты құстар кездеседі.