Кіріспе

Тофуа – Тонгадағы жанартау аралы. Хаапай аралдар тобында орналасқан, бұл тік беткейлі конус тәрізді тау, шыңында кальдера бар. Ол өте белсенді Кермадек-Тонга субдукциялық аймағының және оған байланысты жанартаулық доғаның бөлігі. Бұл доға Жаңа Зеландиядан солтүстік-шығысқа қарай Фиджиге дейін созылады және Тынық мұхитының плитасының Индо-Австралия плитасының астына енуінен пайда болған. Арал өте белсенді сейсмикалық аймақтың үстінде жатыр. Ол жақын орналасқан Као аралымен теңіз асты жотасы арқылы байланысқан. Оның беткейлері тік көтеріліп, кальдераның шетіне жетеді, ол жартылай вулкандық кратер көлімен толтырылған. Кальдера шамамен 1000 жыл бұрын болған үлкен жарылыс кезінде пайда болды, нәтижесінде аралдарда 10 метрге дейін қалың шөгінділер қалды. Тофуаның кальдераға дейінгі белсенділігі пирокластикалық шөгінділер мен лавалардың тізбегімен, содан кейін аралдың солтүстік бөлігінде көбікті лавалар немесе біріктірілген және біріктірілмеген игнимбриттермен көрсетілген. Кальдера құлағаннан кейін, лавалар аралдың солтүстік бөлігінен және кальдера жиегінің жарылу аймағынан, кальдера қабырғасының жарылу аймақтарынан шөгінділер мен лавалар, кальдера ішіндегі конустардан шыққан пирокластикалық материалдар және сыртқы конустағы жақындағы пирокластикалық құлаптар шықты. Жанартау өнімдері негізінен базальттық андезиттер мен андезиттерден тұрады, сонымен қатар ескі конуста сирек кездесетін дацит ағындары бар. Кальдераның солтүстік бөлігінде фумарольдік белсенділігі бар посткальдералық конус (Лофия) орналасқан. Ол аралдан түтін көтерілгенін және "Беткей отқа толып кеткенін" байқады. Ол қиын Торрес бұғазынан өтіп, 14 маусымда Купангқа жетті. Тофуада (Блай оны Тофоа деп жазған) Блай мен оның 18 адал серігі аз азық-түліктерін сақтау үшін үңгірге тығылды. 1968 жылғы наурыз айындағы National Geographic журналында Луис Марден осы үңгірді және Джон Нортонның қабірін тапқанын мәлімдеді. Алайда, екі жайтты да Бенгт Даниэльссон (1947 жылғы Кон-Тики экспедициясының қатысушысы) 1985 жылғы маусымдағы "Тынық мұхит аралдары" журналында жоққа шығарды. Даниэльссон Блайдың үңгірін қорғалған солтүстік-батыс жағалауда анықтады, онда Блай оны көрсеткен; ал Марденнің үңгірі ашық оңтүстік-шығыс жағалауда орналасқан. Сонымен қатар, Даниэльссон тофуандықтардың Нортонға қабір бергеніне немесе қабір берілсе, оның екі ғасыр бойы сақталғанына күмән келтірді. 1943 жылдың мамыр айында, 1943 жылдың 30 сәуірінде I19 жапондық суасты қайығының торпедалық шабуылынан батып кеткен SS Phoebe A. Hearst бостандық кемесінен аман қалған 23 адамды тасымалдаған құтқару қайығы жағаға қонды. Экипаж балық пен кокоспен тіршілік етіп, Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштерінің Lockheed Hudson патрульдік ұшағынан көрілгенше күтті. Оларды келесі күні АҚШ Әскери-теңіз күштерінің YMS 89 кемесі Тонгатапуға жеткізді. Тофуа қазірде адам тұрмайды, бірақ ол ауыл шаруашылығына, әсіресе кава өсіруге пайдаланылады. Аралда уақыталы тұратын адамдар аралдың шығыс жағалауындағы тасталған Манака ауылының үйлерін баспана ретінде пайдаланады. Аралдағы басқа елді мекендер Хотаэне (батыста) және Хокула (солтүстікте) болған. 1996 жылғы халық санауында бес адам тіркелген, бірақ 2006 жылдан бері арал адамсыз деп есептеледі. 2008-2009 жылдары швейцариялық саяхатшы Ксавье Россе 10 ай бойы аралда жалғыз өмір сүрді. Ол камерамен жабдықталғандықтан, өмір сүруге арналған әрекетін "Жалғыздық 300 күні" деп аталатын деректі фильмге айналдырды.

Као мен Тофуаның ауызша дәстүрі

Э. В. Гиффорд 1920 жылдары тонгалық мифтер мен әңгімелерді жазып алып, Тофуаның кальдерасы және солтүстікке қарай Као аралының пайда болуы туралы осы түсіндірмені тіркеді: Самоадан келген үш құдай – Тувувата, Сиси және Файнгаа Тофуаны ұрлауға құлшынды. Олар келіп, тауды түбінен жұлып алып, орнына үлкен көл пайда болды. Бұл тонгалық құдайларды қатты ашуландырды, және олардың бірі, Тафакула, ұрыларды тоқтатуға тырысты. Ол Луахако аралына тұрып, анусын көрсету үшін иілді. Ол соншалықты жарқырады ki, самаолық құдайлар қорқып, күн шығып жатыр деп ойлады және олардың жамандықтары ашылып келеді деп есептеді. Сондықтан олар тауды тастап, Самоаға қашып кетті. Ал тау Као аралына айналды.

Экология

Бұл арал Тонгадағы тоңға тропикалық ылғалды ормандарының ең үлкен, бұзылмаған аймағы болып табылады және 2001 жылы ұлттық парк деп жарияланды. BirdLife International ұйымы оны маңызды құстар мекені деп таныды. Мұнда көп түсті жеміс көгершіні, қызғылт тәжді жеміс көгершіні, көк тәжді лорикет, Полинезиялық ваттл мүйізді, Полинезиялық триллер, Фиджи шрикебилі және Полинезиялық штарлинг сияқты құстар кездеседі.