Кіріспе

Қазақстан Халық партиясы (ҚХП; Ланг ру, НПК) – Қазақстандағы солшыл социал-демократиялық саяси партия. Партия төрағасы – Ермұхамет Ертісбаев. Орталық комитеттің хатшылары – Турғын Сыздықов, Гаухар Нұғманова, Виктор Смирнов және Жамбыл Ахметбеков. Партия 2004 жылғы 13 сәуірде Қазақстан Коммунистік Халық партиясы (ҚКП) ретінде құрылды. 2004 жылғы 21 маусымда тіркелді, тіркеу кезінде партияның 90 000 мүшесі болды. 2004 жылғы Мәжіліс сайлауында партия жалпы дауыс санының 1,98%-ын алды. 2007 жылғы Мәжіліс сайлауында партия 1,29% дауыс жинады және сайлау шегінен өте алмады. ҚКП 2012 жылғы заң шығарушы сайлауда парламентке өтті. Партия қазіргі президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа адал және Тоқаевты қолдайтын Халықтық коалицияның құрамына кіреді.

Тарих

Партия Қазақстан Коммунистік партиясының (ҚКП) бөлінісі нәтижесінде құрылды. Жаңа партия құру идеясы Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық комитетінің 12 мүшесіне тиесілі, олар ҚКП Орталық комитетінің бірінші хатшысы Серікболсын Әбділдинмен туындаған келіспеушіліктерге байланысты мүшеліктен бас тартты. ҚКП-мен бөлінудің себебі – Хатшы және Мәжіліс депутаты Толен Тоқтасыновтың сайлануы болды. ҚКП-дан ҚХП-ға шамамен 15 000 мүше өтті. ҚХП-ның құрылтай съезі 2004 жылдың сәуір айында өтті, ал 2004 жылдың 21 маусымында партия Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде тіркелді. 2007 жылдың 28 наурызында ҚХП және ҚПК бірлескен баспасөз мәслихатын өткізіп, жақын арада бірігу туралы хабарлады. Саяси ұстанымдардың қатыстылығына байланысты ҚХП кейіннен ҚПК-мен ынтымақтастықтан бас тартты. 2007 жылғы Мәжіліс сайлауында партия жалпы дауыс берушілердің 1,29% дауысын алып, Парламентке өту үшін қажетті шектің төменде қалды. 2012 жылғы сайлауда партия 7,19% дауыс жинап, 7 мандатқа ие болып, Парламентке өте алған үш партияның бірі болды. Ресми түрде оппозицияда болғанына қарамастан, партия билікке адал деп есептеледі және көбінесе үкіметпен бірге дауыс береді. Қазақстан Коммунистік Халық партиясының кезектен тыс 15-съезі 2020 жылдың 11 қарашасында елорда Нұр-Сұлтан қаласында өтті. Съезге қатысқан делегаттар партияның атауын "Қазақстан Халық партиясы" (ҚХП) деп өзгертуге дауыс берді. Партияның жарғылары мен бағдарламаларына да бірнеше түзетулер енгізілді. Съезде партияның 33 делегатынан тұратын кворум болды. Атын өзгертуге барлық делегаттар қолдау көрсетті, тек құрметті хатшы Владислав Косарев қана қарсы дауыс берді. Қазіргі таңда партия өзін "халық капитализмі" деп атайтын ұстанымды қолдайды.

Құрылымы

Қазақстан азаматтарының, 18 жасқа толып, ҚХП-ға мүше болуы ерікті, жеке, тұрақты болып, партияның жеке куәлігімен расталады. ҚХП-ның ұйымдық құрылымы аумақтық принципке негізделген. Партияның ұйымдық негіздері – үш немесе одан көп партия мүшесімен құрылған, облыстық немесе қалалық партия комитетінің шешімімен бекітілуі тиіс бастауыш партия ұйымдары. Партияның филиалдары мен өкілдіктері партия саясатын халыққа жеткізеді, мемлекеттік атқарушы және өкілді органдармен, саяси және әлеуметтік топтармен ынтымақтасады, өздерінің мөрі мен хат тасымалдағыштары болады. 2010 жылдың шілде айына қарай ҚХП-да 1868 бастауыш партия ұйымы, 178 аудандық комитет, 33 қалалық комитет және 14 облыстық комитет, сондай-ақ ұлттық маңызы бар қалаларда (Нұр-Сұлтан және Алматы) 2 қалалық комитет бар. ҚХП-ның жоғарғы органы – Орталық Комитет кемінде төрт жылда бір рет шақыратын съезд. Партияның Орталық Комитеті партияның барлық жұмысын ұйымдастырады және үйлестіреді. Орталық Комитеттің отырыстары (пленарлық сессиялар) кемінде алты айда бір рет өткізіледі. Партияның бақылау органдары – ҚХП съезі сайлаған Орталық бақылау-тексеру комиссиясы, сондай-ақ партия филиалдары мен кеңселерде құрылған облыстық, қалалық және аудандық бақылау-тексеру комиссиялары, олардың басқару органдарымен бірлесіп партия конференцияларында құрылған, бастауыш партия ұйымдарының жалпы жиналыстарында сайланған бақылау-тексеру комиссиялары. Бақылау-тексеру комиссиясы жоғары органдарға (партия съезі, конференциялар, филиалдар және бастауыш ұйымдардың өкілдік жиындары) есеп береді.

Президент сайлауы

Сайлау кандидаттарыДауыс саны%Дауыс%НәтижеБірінші турЕкінші тур2005Эрасыл Әбілқасымов23,2520.34colspan=2 2011Жамбыл Ахметбеков111,9241.36colspan=2 2015Тұрғын Сыздықов145,7561.61colspan=2 2019Жамбыл Ахметбеков167,6491.82colspan=2 2022Қасым-Жомарт Тоқаевты қолдады6,456,39281.31colspan=2

Мәжіліс сайлауы

Сайлау дауыстары% Орын+/–Құрамы Нәтижесі2004 3.4%Жаңа 6-шы2007 76,799 1.3% 6-шы2012 498,788 7.19% 7 3-ші2016 537,123 7.14% 3-ші2021 659,019 9.10% 3 3-ші2023 432,920 6.80% 5 5-ші