Кіріспе
Американдық жиһаз жасаушы Джеймс Кренов (31 қазан 1920 жыл - 9 қыркүйек 2009 жыл) - ағаш өңдеуші және студиялық жиһаз жасаушы.
James Krenov (October 31, 1920 – September 9, 2009) was a woodworker and studio furnituremaker.
Өмірбаян
Джим Дмитрий Кренов 1920 жылы 31 қазанда Чукотканың Уелен ауылында Дмитрий мен Юлия Креновтің жалғыз баласы болып дүниеге келген. Келесі жылы ол отбасымен Ресейден көшіп, Қытайдың Шанхай қаласында біраз уақыт болған соң, Аляскадағы бір шалғай ауылға көшіп барды. Олар Аляскада жеті жыл тұрды. Джим ауыл тұрғындарына арналған тауарлар мен заттарды қарға түсіретін ұшақтарды еске алды. Сол қаптардың бірінде жақсы болат пышақ бар еді. "Мен 6 жасымнан бастап, өз ойыншығымды пышақпен жасап жүрдім", - деді Джим. "Мен үшін қол мен көзге сүйеніп, бірдеңе жасау қуанышқа бөлейтін". Ақырында отбасы Сиэтлге көшіп келеді. Джим жасөспірім шағында осы жерде өмір сүрді, ол теңізге деген сүйіспеншілігін дамытты және алдымен модельдік қайықтарды құрастыруға кірісті, көп ұзамай желкенді қайықтар жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кренов жас кезінде Сиэтлге келген ресейлік кемелерде әскерилер үшін орыс тілінде аудармашы болып қызмет етті. Ол кеме жасаушы болып жұмыс істеді, көп уақытын қайықтармен айналып жүрді. Бұл оның эстетикасына әсер етті. Ол қайықтың тізбегін жақсы көретін: "Оларда тура сызық жоқ, бірақ үйлесімділік бар. Адамдар тік бұрыштар үйлесімділік туғызады деп ойлайды, бірақ олай емес. Олар ұйқыны пайда етеді", - дейді Кренов. 1947 жылы Джим анасымен бірге Еуропаға көшіп барды. 1949 жылы Парижде болашақ әйелі Бриттамен танысады. Олар 1951 жылдың 2 наурызында үйленді. Джим мен Бритта Италия мен Францияда бірге саяхаттап, көптеген жаздарды Швеция тауларында өткізді, олар тау жүріп, ол тау өзендерінде форельға балық аулауды ұнататын. Кренов әрқашан жазушы болғандықтан, осы сапарларды баяндаған бірнеше мақалалар мен роман жариялады. Швециядағы досы Креновке мейрамхана дизайнеріне ағаштан сәулет модельдерін жасау жұмысын ұсынды; кейіннен Кренов Стокгольмдегі Карл Малмстен басқаратын дизайн мектебінде жұмыс тапты, ол скандинавиялық жиһаз дизайнының атасы деп саналады. Ол екі жыл бойы атақты Малмстен мектебінде оқыды, содан кейін өз бетімен жұмыс істей бастады, оның жертөлесінде дүкен бар. Көп жылдар бойы жасырын еңбек етіп, ол өзінің қарапайым дизайнымен танымал болды. Кренов ағаш ұстасы ретінде танымал болғаннан кейін, өз тәжірибесімен бөлісе бастады. "Кренов шынымен де 1950 жылдары өшірілген жақсы ағаш өңдеуге қызығушылықты қайта құруға көмектесті" дейді Бэй Ареа Woodworkers Association президенті Фрэнк Рамзи. "Бұл 1960 жылдардағы 'қорап жасап, оны фанерамен жауып, бояу' дәуірінен осындай өзгеріс болды". Уақыт өте келе Кренов өзінің дизайн философиясын кітап форматында құжаттауға көптеген өтініштер алды. 1976 жылы Креновтің "Кабинетші жазба" атты алғашқы кітабы жарық көрді. Алғашқы кітабына оң жауаптар Креновті таң қалдырды, ол төрт кітап жазды, оның ішінде соңғы кітабында оқушыларының еңбегі таныстырылды, "Жоғарлатылған қолмен". Кренов Нью-Йорктегі Рочестер технология институтында, Бостон университетінде, UC Santa Cruz, Грац, Австрияда, Жаңа Зеландияның қолөнер кеңесі, Жапонияның Такаяма және Андерсон ранчосында Фулбрайт қонағы ретінде ағаш өңдеуге қатысты өзінің тәсілдері туралы дәріс берді. "Мен бүкіл әлемді аралап, өз жұмысым туралы әңгімеледім", - деді Кренов. "Бұл үлкен оқиғалар тек шебермен сөйлесуге қызығушылық танытқан адамдар үшін емес еді. Мен әдемі де пайдалы нәрселерге қызығушылық танытатын адам ретінде танымалмын". 1981 жылы Креновті Калифорния штатының Форт-Брэгг қаласындағы Редвуд колледжінде жақсы ағаш өңдеу бағдарламасын бастауға шақырды. Осы жылдар ішінде бүкіл әлемнен адамдар мектепке келіп жатты. Ол 2002 жылы Редвуд колледжінен зейнеткерлікке шықты, бірақ өмірінің соңына дейін үйінде жұмыс істеді. Оның туындылары Швеция, Норвегия, Жапония, АҚШ музейлерінде, сондай-ақ кейбір патша отбасыларының үйлерінде де қойылады. Ол 2000 жылы Америка қолөнер кеңесінің сайланған мүшесі болды және 1992 жылы Дизайнерлік қолөнершілер қоғамының жыл сайынғы сыйлығын алған алғашқы британдық емес болды. 2001 жылы Креновке The Furniture Society's Award of Distinction сыйлығы табыс етілді. 2003 жылы "Fine Woodworking" журналы Креновтен өзін қалай есте қалдыруды қалайтынын сұрады. 2005 жылы ол Inside Passage Fine Cabinetmaking мектебінің негізін қалады, онда ол 2009 жылы қайтыс болғанға дейін кеңесші болып қызмет етті. Кренов 2009 жылдың 9 қыркүйегінде Калифорния штатының Форт-Брэгг қаласында қайтыс болды. Ол 88 жаста еді.
Ықпал
Креновті көптеген шеберлер өз жұмысына қарапайымдықты, үйлесімділікті және ең бастысы ағашқа деген сүйіспеншілікті енгізу үшін құрметтейді. Редвуд колледжінің профессоры ретінде Кренов көптеген болашақ шеберлерге, соның ішінде қазіргі шебер шебер Енг Чанға ықпал етті. Креновтің "Кабинетші жазба" және "Практикалық емес шкафшы" кітаптарында көрнекті және тым көп мүсіндер, дақтар, шалатылған беттер және теңгерімсіз немесе пропорционал емес конструкциялар жоқ. Креновтің пікірінше, біркелкі дөңгеленген жиектер, өте жазық беттер және өткір бұрыштар сияқты бөлшектер жиһаздың жеке ерекшелігін жояды. Оның кітаптарында таза сызықтар, қолмен өрмеленген беттер, аяқталмаған немесе жеңіл дайындалған ағаш және Кренов "адал" деп атаған әдістердің артықшылықтары мадақталады.
Қадамдасу
Кренов өзінің кәсіпінен өмір сүргенімен, өз жұмысына деген көзқарасын әуесқойлық деп атады, өйткені кәсіби бәсекеге қабілеттілік адамның шеберлік құндылықтарымен келіспеуіне себепші болады. Ол шығарманың тұжырымдамасы мен жасалуын "дизайн" деп атаудан аулақ болды, көбірек "композициялау" деген терминді ұнатады. Композитордың айтуынша, композитордың композиторға деген көзқарасы ағаштың әсеріне, оның үнемі қайта қаралып, импровизациялануына байланысты. Кренов шкафтарда және басқа да бұйымдарда ағаштан жасалған дәндер мен түстердің өзгеруіне мұқият назар аударды. Өзін "ағаш оқшаулаушы" деп атаған ол жиі сирек кездесетін, өте көркем немесе ерекше түстес ағаштарды іздейтін. Кренов сондай-ақ жақсы жасалған жиһаздың есебінен "түпнұсқалықты" іздегендерді қатты сынға алды. Кренов машинаның цехта өз орнын табатынына сенсе де (яғни, қорды алып тастау мен қалыңдықты арттырудың салыстырмалы түрде ауыр және шикі ерте кезеңдерін тиімді аяқтау үшін), ол электр құралдарына тым тәуелділік біткен бұйымда қалған "бармақ іздерін" алып тастайды, бұл қолмен жасалатын жұмыс ғана қалдыра алады және шеберді өз жұмысынан алшақтатады. Кренов ағаш өңдеу мектептеріндегі қол шеберлігінің негізін салудың орнына электр құралдарды ерте қолдану үрдісін сынға алды. Ол қандай техниканы сатып алу керектігіне емес, жақсы көйлектелген жабдыққа баса назар аударды. Креновтың Редвуд колледжінің түлектері кәсіби жиһаз жасау, қолөнер кітаптарын жазу және бүкіл әлемде көптеген бағдарламаларда оқытумен айналысады.