Кіріспе

1970 және 1980 жылдары ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстары Жапон экономикасы үшін күннен-күнге маңыздырақ бола түсті және Жапон үкіметінен маңызды қолдауға ие болды.

ҒЗТ-ның өсуі

1970-1980 жылдары экономикасы дамып жетілген сайын, Жапония шетелдік зерттеулерге тәуелділіктен біртіндеп арыла бастады. Жапонияның тәуелсіз ғылыми-зерттеу және даму жүргізу қабілеті елдің бәсекеге қабілеттілігін арттыруда шешуші факторға айналды. 1980 жылы Кантейдің (Премьер-министр кеңсесінің) құрамындағы Жапония ғылым және технология агенттігі «Жапонияның технологиялық тәуелсіздік дәуірінің» басталғанын жариялады. 1986 жылға қарай Жапония өзінің ЖІӨ-нің АҚШ-қа қарағанда үлкен бөлігін ғылыми-зерттеу және дамуға жұмсады. 1989 жылы зерттеулермен және әзірлемелермен айналысатын жапондықтардың саны 700 мыңға жуық болды, бұл француз, британ және Батыс Германиялықтардың санынан асып түсті. Сонымен қатар, Жапония АҚШ және КСРО-дан кейін ең көп инженерлерге ие болды. Капиталдық ресурстарды пайдалануда да ұқсас тенденциялар байқалды. 1987 жылы Жапония мемлекеттік және жеке зерттеулер мен әзірлемелерге 39,1 миллиард АҚШ доллары жұмсады, бұл оның ұлттық табысының 2,9 пайызына тең (әлемдегі ең жоғары көрсеткіш). 1987 жылы АҚШ зерттеулер мен әзірлемелерге 108,2 миллиард АҚШ доллары жұмсаса да, оның табысының 2,6 пайызы ғана осы мақсатқа бағытталды, бұл оны Жапония мен Батыс Германиядан кейінгі үшінші орынға қойды. Жапондықтардың өнертапқыштығы да артты. 1985 жылы әлемде тіркелген 1,2 миллион патенттің 40 пайызы жапондықтарға тиесілі болды, ал жапон азаматтары АҚШ-тағы 120 000 патенттік өтінімнің 19 пайызын алды. 1987 жылы АҚШ-та компьютерге қатысты патенттердің 33 пайызы, авиацияға қатысты патенттердің 30 пайызы және байланыс патенттерінің 26 пайызы жапондықтарға тиесілі болды.

Үкімет бастамалары

Алайда, технологиялық зерттеулер мен дамудағы жетістіктерге және қолданбалы зерттеулерге берілген үлкен мәнге қарамастан, Жапония негізгі ғылыми зерттеулер саласында басқа дамыған елдерден айтарлықтай қалып қойды. 1989 жылы Жапонияның ғылыми-зерттеу және даму қорының шамамен 13 пайызы негізгі зерттеулерге бағышталды. Жапонияда негізгі зерттеулерге жұмсалатын шығындардың үлесі АҚШ-қа қарағанда әлдеқайда төмен болды, сондай-ақ Жапониядағы негізгі зерттеулерге жұмсалатын шығындардың жалкі ұлттық өнімге (ЖҰӨ) қатынасы да төмен еді. 1980 жылдардың соңында Жапония үкіметі мектептерде ауқымды "түпнұсқалықты" дамыту науқанын жүргізу, зерттеулерді жан-жақты қаржыландыру және түрлі салаларда жекеменшік кооперацияны ынталандыру арқылы негізгі зерттеулердегі ұлттық кемшіліктерді түзетуге тырысты. Зерттеу және дамудың көп бөлігі жекеменшік секторында жүзеге асырылады, бірақ университеттер мен зертханаларға мемлекеттік қолдау көрсету өнеркәсіпке зор көмек береді. 1986 жылы жеке индустрия зерттеулер мен дамуға қажетті қаржының 76 пайызын ұсынды, бұл көрсеткіш 1980 жылдардың соңында электр машиналарын жасауда (1986 жылы зерттеу шығындары жалпы сатудан 5,5 пайызды құрады), дәлдік аспаптарында (4,6 пайыз), химиялық өнімдерде (4,3 пайыз) және көлік құралдарында (3,2 пайыз) ерекше жоғары болды. Ал үкіметтік зерттеулер мен дамуға қатысты, 1980 жылдары қорғанысқа жұмсалатын қаражатты арттыруға байланысты, қорғаныс саласындағы зерттеулер мен даму да кеңейді. Сонымен қатар, үкімет кеме жасау және болат сияқты ірі индустриалды технологияларды қолдаудан бас тартты. 1980 жылдары зерттеулердің басты бағыттары баламалы энергия көздері, ақпаратты өңдеу, тіршілік ғылымдары және заманауи өндірістік материалдар мен жабдықтар болды.

Қазіргі жағдай

2016 жылы Жапониядағы ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға (ҒЗТЖ) жұмсалған жалпы шығын PPP бойынша 165,7 миллиард долларды құрады, бұл елдің ІЖӨ-сінің PPP шамамен 3 пайызын білдіреді.