Кіріспе
Жапонияның орталық банкі – Жапонияның орталық банкі. Банк көбінесе Nichigin (日銀) деп аталады. Оның бас кеңсесі Токио қаласының Чуо ауданындағы Нихонбашиде орналасқан. Банк – жапон үкіметінен тәуелсіз корпоративтік ұйым, мемлекеттік басқару органы болмаса да, оның ақша-кредит саясаты басқару құзыретіне жатады. Макроэкономикалық тұрғыдан алғанда, бағалардың ұзақ мерзімді тұрақтылығы аса маңызды деп есептеледі. Дегенмен, саяси сала көбінесе қысқа мерзімді шараларды қолдауға ұмтылады. Сондықтан банкке ұзақ мерзімді қоғамдық мүдделерді және саяси бейтараптықты қамтамасыз ету мақсатында дербестік және тәуелсіздік беріледі.
The is the central bank of Japan. The bank is often called Nichigin (日銀) for short. It is headquartered in Nihonbashi, Chūō, Tokyo. The bank is a corporate entity independent of the Japanese government, and while it is not an administrative organisation of the state, its monetary policy falls within the scope of administration. From a macroeconomic perspective, long term stability of prices is deemed crucial. However, the political sector tends to favour short term measures. Thus, the bank's autonomy and independence are granted from the standpoint of ensuring long term public welfare and political neutrality.
Мақсаттар
1998 жылы Жапония Банкі туралы заңның толық қайта қаралуында Жапония Банкінің мақсаттары «баға тұрақтылығы» және «қаржы жүйесінің тұрақтылығы» деп нақты анықталды. Бұл қайта қарау Банктің үкіметке (атап айтқанда, Қаржы министрлігіне) тәуелсіз жұмыс істеуін бекітті және 1942 жылы қабылданған, мәселе тудырған ережелерді жойды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қабылданған 1942 жылғы ережеде Банктің мақсаты «Мемлекеттік саясатқа сәйкес валютаны реттеу, қаржыны басқару және несие жүйесін сақтау мен дамыту арқылы елдің жалпы экономикалық қуатын тиімді пайдалануды қамтамасыз ету» деп көрсетілген. Банктің саясаты Ақша-кредит саясаты жөніндегі кеңесімдерде (MPM, Kinyu Seisaku Kettei Kaigo, 金融政策決定会合) шешіледі, оларға Саясат кеңесі мүшелері қатысады және олар екі айда бір рет өтеді.
Баға тұрақтылығы
Бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін бағаның өсуі инфляция мақсатына жетуге бағытталған. Банк осы мақсатқа, негізінен, негізгі пайыздық ставканы (банктік ставка деп те аталады) реттеу арқылы қол жеткізуді көздейді, оны Саясат кеңесі шешеді. 2024 жылдан бастап инфляция мақсаты 2% құрайды. Жапония 1990 жылдардан бері дефляция мен инфляцияның салдарынан ұзақ уақыт бойы қиындықтарға тап болды, бұл бір кезде әлемдегі екінші ірі экономиканың ұзақ мерзімді экономикалық төмендеуіне басты себептердің бірі деп есептеледі. Соңғы екі онжылдық бойы Жапония Ұлттық Банкінің басты назарында тұрақты инфляцияға қол жеткізу тұр.
Қаржы жүйесінің тұрақтылығы
Қаржы жүйесі – ақша түсіру және төлеу, сондай-ақ несие беру және алудың жалпы құрылымы ретінде анықталады. Оның тұрақтылығы – қаржы жүйесінің тиісті жұмыс істеуі және фирмалар мен жеке тұлғалар сияқты қатысушылардың жүйеге сенімділігі бар жағдай.
Функциялар
Жоғарыда аталған мақсаттар төменде көрсетілген функцияларды орындау арқылы іске асырылады. Жапония банкноттарының жалғыз эмитенті ретінде BoJ Жапония банкі банкноттарын шығару және басқаруды жүзеге асырады. BoJ ақша-кредит саясатын саяси пайыздық ставка (бұрынғы ресми дисконт ставкасы) операциялары, ашық нарық операциялары және міндетті резерв нормасы операциялары сияқты әдістер арқылы іске асырады, осылайша бағалар мен ұлттық экономиканы тұрақтандыру үшін айналымдағы ақша мөлшерін реттейді. BoJ қаржы институттары арасындағы операцияларды өздерінің ағымдағы шоттары арқылы жеңілдетеді, тиісінше «банктер үшін банк» рөлінде әрекет етеді. (Жеке және корпоративтік тұлғаларға (мысалы, жалпы бизнес) BoJ-да шот ашуға рұқсат етілмейді.) BoJ мемлекеттік қаражатты бөлу және қабылдау үшін үкіметтің банкі ретінде қызмет етеді. «Банктердің банкі» ретінде BoJ ішкі валюталық операциялар арқылы қаржы ағынын тегіс реттеу және BoJ-дың арнайы несие беру бағдарламасы (Nichigin Tokuyu, 日銀特融) сияқты құралдар арқылы жүйелік кепілдіктер ұсыну арқылы («соңғы шара несие беруші» ретінде әрекет ету) қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Шоттар мен несиелер бойынша операциялар Жапония банкі туралы заңға сәйкес тағайындалған қаржы институттарымен ғана шектеледі. BoJ басқа орталық банктермен және әлемдегі мемлекеттік мекемелермен халықаралық қатынастарды, соның ішінде валюта нарығындағы интервенцияларды жүргізеді. BoJ қаржылық және экономикалық ақпаратты жинап, зерттейді және экономикалық статистиканы жинақтап, жариялайды.
Саясаттардың іздері
1971 жылдың тамызында Никсон шокі болғанда, Жапония Банкі (ЖБ) инфляцияны болдырмау үшін валютаны нығайта алған. Дегенмен, олар екі апта бойы айырбас бағамын 360 йен/$ деңгейінде сақтап, артық ақша айналымына себеп болды. Сонымен қатар, олар Смитсоновтық бағаммен (308 йен/$) жұмыс істеуді жалғастырып, 1973 жылға дейін ақша-кредиттік саясатын жеңілдетуді ұстады. Бұл сол кездегі 10%-дан астам инфляция деңгейіне әкелді. Стагфляцияны бақылау үшін ЖБ ресми банк ставкасын 7%-дан 9%-ға дейін көтерді, нәтижесінде 1978 жылы бағалардың өсуі баяулады. 1979 жылы энергетикалық дағдарыс кезінде ЖБ ресми банк ставкасын жылдам көтерді. ЖБ экономикалық жаңаруға қол жеткізді. Дағдарыстың салдарынан ЖБ ресми банк ставкасын төмендетті. 1980 жылы ЖБ ресми банк ставкасын тамызда 9,0%-дан 8,25%-ға, қарашада 7,25%-ға және 1981 жылы желтоқсанда 5,5%-ға төмендетті. Америкада "Рейганомика" үстемдік құрды және АҚШ доллары нығайды. Алайда, Жапония сол кезде фискалдық реформаны жүзеге асыруға тырысқандықтан, қаржылық реттеуден бас тартпады. 1985 жылы G5 елдерінің келісімі, Плаза келісімі ретінде белгілі болды, АҚШ долларының құны төмендеді және иен/АҚШ долларының бағамы 1985 жылдың соңында 240 йен/$ -тан 200 йен/$ -қа дейін өзгерді. 1986 жылы да АҚШ долларының құны төмендеп, 160 йен/$ -қа жетті. Дефляциядан құтылу үшін ЖБ ресми банк ставкасын қаңтарда 5%-дан 4,5%-ға, наурызда 4,0%-ға, сәуірде 3,5%-ға және қарашада 3,0%-ға төмендетті. Сонымен қатар, 1985 жылы үкімет Жапонияда сұранысты арттыруға тырысты және 1986 жылы экономикалық саясат жүргізді. Алайда, АҚШ долларының құнының күрт төмендеуі нарықты алаңдатты. 1987 жылдың ақпанында Лувр келісімінен кейін ЖБ ресми банк ставкасын 3%-дан 2,5%-ға төмендетті, бірақ сол кезде JPY/USD 140 йен/$ құрады және 1987 жылдың соңында 125 йен/$ -қа жетті. ЖБ 1989 жылдың мамырына дейін ресми банк ставкасын 2,5%-да ұстады. Қаржылық және фискалдық реттеу жылжымайтын мүлік пен инвестициялардың шамадан тыс бағалануына әкелді және Жапония сол кезде көпіршікке тап болды. 1990 жылдан кейін қор нарығы мен нақты активтер нарығы құлдырады. Ол кезде ЖБ 1991 жылға дейін нарықты реттеу арқылы көпіршіктің жойылуын қамтамасыз етті. 1995 жылдың қаңтарында қатты жер сілкінісі болды және жапон иенінің құны артты. JPY/USD 80 йен/$ -қа жетті, сондықтан ЖБ банк ставкасын 0,5%-ға дейін төмендетті және иеннің құны қалпына келді. Дефляция кезеңі сол кезде басталды. 1999 жылы ЖБ нөлдік пайыздық ставка саясатын (ZIRP) енгізді, бірақ 2000 жылы IT-көпіршігіне тап болғанда үкімет қарсылығына қарамастан оны тоқтатты. Алайда, 2001 жылы Жапонияның экономикалық көпіршігі жарылып, ЖБ 2001 жылдың наурыз айында ағымдағы шоттың теңгерімін қаржы нарығын реттеудің негізгі операциялық мақсаты ретінде қабылдады (сандық жеңілдету саясаты), нөлдік пайыздық ставка саясатынан бас тартылды. 2003-2004 жылдары Жапония үкіметі үлкен көлемде валюталық интервенция жүргізіп, экономика жақсарып, қалпына келді. 2006 жылдың наурызында ЖБ сандық жеңілдетуді аяқтады және маусым айында нөлдік пайыздық ставка саясатын тоқтатып, 0,25%-ға дейін көтерді. 2008 жылы қаржы дағдарысы болды және Жапония экономикасы қайтадан нашарлады. ЖБ кепілсіз беру ставкасын 0,3%-ға дейін төмендетті және ағымдағы шоттың қосымша сальдосын қабылдады. 2008 жылдың желтоқсанында ЖБ кепілсіз беру ставкасын 0,1%-ға дейін төмендетті және Жапон үкіметтік облигацияларын (ЖҮО), коммерциялық қағаздарды (КҚ) және корпоративтік облигацияларды сатып ала бастады. 2013 жылы ЖБ басшысы (Курода) жаңа сандық жеңілдету бағдарламасын (QE) жариялады. Бұл бағдарлама көлемі жағынан өте үлкен болды, бірақ сапалық жеңілдету (QQE) жағынан да ерекшеленді. Яғни, ЖБ акциялар мен жылжымайтын мүлік инвестициялық трасттары (REIT) сияқты тәуекелді активтерді сатып алатын (және сатып алды). 2016 жылы ЖБ кіріс қисығын бақылауға (YCC) кірісті және теріс пайыздық ставка саясатын (NIRP) бастады. Сонымен қатар, ЖБ жапон акцияларының ең ірі иесі болып табылады. 2024 жылы Жапонияның ірі компанияларының жалақысының шамамен 5% өсуі туралы хабарламалардан кейін ЖБ сегіз жылдық теріс пайыздық ставка саясатын аяқтап, жаңа қысқа мерзімді мақсаттарды 0-ден 0,1%-ға дейін белгіледі.
Дефляцияны тежеу
2012 жылдың желтоқсанында премьер-министр Синдзо Абэ сайланғаннан кейін, Жапония Банкі Абэнің ықпалымен Жапониядағы дефляцияны тоқтату үшін белсенді шаралар қолданды. 2012 жылдың 30 қазанында Жапония Банкі бір айдың ішінде екінші рет ақша-кредиттік саясатын жеңілдетуге қатысты шаралар қабылдайтынын хабарлады. Жаңа губернатор Харухико Курода басшылығымен Жапония Банкі 2013 жылдың 5 сәуірінде екі жылдың ішінде Жапонияның ақша массасын екі есеге арттыру мақсатында жылына 60-70 триллион иендік бағалы қағаздар мен облигациялар сатып алатынын мәлімдеді. Бірақ 2016 жылға қарай үш жылдық ақша-кредиттік саясаттың жеңілдетуі дефляцияға тиісті нәтиже бермегені анық болды, сондықтан Жапония Банкі ақшалай ынталандыру бағдарламасын қайта қарауды бастады.
Тарих
Жапон банкі, көптеген қазіргі заманғы жапондық мекемелер сияқты, Мэйдзи қайта жаңғыруынан кейін құрылды. Қайта жаңғыруға дейін Жапонияның феодалдық биліктері өз ақшаларын – хансацуды, бір-біріне үйлеспейтін түрлі номиналдармен шығарды. Бірақ Мэйдзидің 4-жылында (1871) қабылданған «Жаңа валюта туралы заң» оларды жойып, иенді жаңа ондық валюта ретінде орнатып, оны мексикалық күміс долларымен теңестірді. Бұрынғы хан (биліктер) префектураларға айналды, ал олардың монетаханалары жеке жарғылық банктерге трансформацияланды, бірақ бастапқыда ақша басып шығару құқығын сақтап қалды. Бір кезде орталық үкімет де, «ұлттық» деп аталған банктер де ақша шығарды. Күтпеген салдарлардың кезеңі Бельгия үлгісіндегі 1882 жылғы «Жапон банкі туралы заңға» (27 маусым 1882) сәйкес, Мэйдзидің 15-жылы (10 қазан 1882) Жапон банкінің құрылуымен аяқталды. Одан бері ол жартылай жеке меншікте (оның акциялары тікелей сауда арқылы сатылады, сондықтан акция нөмірі бар). Банк құрылған кездегі ережелерге басқа ұлттық банктердің үлгілеріндегі бірқатар өзгерістер енгізілді. 1884 жылы осы мекемеге ақша айналымын бақылау монополиясы берілді, бірақ бұрын шығарылған банкноттарды тоқтатуға тағы 20 жыл кетті. 1884 жылдың мамырында «Айналымға қолданылатын банкноттар туралы ереже» қабылданғаннан кейін, Жапон банкі 1885 жылы (Мэйдзидің 18-жылы) алғашқы банкноттарын шығарды. Кейбір ұсақ кемшіліктерге қарамастан, мысалы, жалған ақшаны болдырмау үшін қағазға қосылған коньяк ұнтағы банкноттарды тышқандар үшін тартымды етіп берді, эмиссия көбінесе сәтті аяқталды. 1897 жылы Жапония алтын стандартына қосылды, ал 1899 жылы бұрынғы «ұлттық» банкноттар ресми түрде қолданыстан шығарылды. Мэйдзи дәуірінің бастапқы кезеңдерінен бері Жапон банкі Токио мен Осакадағы бас кеңселерден үздіксіз жұмыс істеп келеді.
Орналасқан жері
Жапон банкінің штаб-пәтері Нихонбаши, Чуо, Токио қаласында, бұрынғы алтын қорыту орталығының (Кинза) орнында және, бұл бекер емес, әйгілі Гинза ауданының жанында орналасқан, оның атауы "күміс қорыту орталығы" дегенді білдіреді. Токиодағы нео-барокко стиліндегі Жапон банкі ғимаратын 1896 жылы Тацуно Кинго жобалаған. Наканошимадағы Осака филиалы кейде банк мекемесін тиімді бейнелейтін құрылым деп есептеледі.
Әкім
Жапон банкінің басқарушысы (総裁) жапон үкіметінің экономикалық саясатына маңызды әсер етеді.
Еншілес кәсіпорындар мен мүлік
Жапония Банкі Токио қор биржасының 4,7%-ын иеленеді. 2020 жылдан бері ол нарықтың ең ірі үлесіне ие.
Анықтамалар және қосымша оқу
Жапония банкі. Жапон банкінің функциялары мен операциялары (Монтералдық және экономикалық зерттеулер институты, 2-басылым. 2012), онлайн
Каргилл, Томас Ф., Майкл М. Хатчисон және Такатаоши Ито. (1997). Жапон ақша-кредит саясатының саяси экономикасы. Кембридж: MIT Press. ; OCLC 502984085
Хамаока, Ицуо. Жапонияның Орталық банкі туралы зерттеу (1902) онлайн
Лонгфорд, Джозеф Генри. (1912). Жапондықтардың Жапониясы. Нью-Йорк: C. Scribner's sons.
Масаока, Наоичи. (1914). Жапониядан Америкаға: Жапонияның саяси лидерлері мен өкілді азаматтарының Жапониядағы жағдай және Жапония мен АҚШ арасындағы қарым-қатынастар туралы мақалаларының симпозиумы. Нью-Йорк: G. P. Putnam's Sons (Жапония қоғамы).
Нуссбаум, Луи Фредерик және Кэте Рот. (2005). Жапон энциклопедиясы. Кембридж: Гарвард университетінің баспасы. ; OCLC 48943301
Онуки, Мари, Дайсуке Мураками және Масанори Такасима. "Жапон банкі мұрағатының құжаттары негізінде қаржы және ақша тарихы бойынша зерттеулер: хабарлама". Қаржы тарихының шолуы 17.2 (2010): 273–280. DOI:10.1017/S096856501000020X
Сарасас Пхра. Жапониядағы ақша және банк ісі (1940) онлайн
Шидзуме, Масато. "Жапония банкі тарихы, 1882–2016". (Васеда университеті, 2016) онлайн
Ванде Валле, Вилли және басқалар. "Институттар мен идеологиялар: Мэйдзи кезеңінің басында (1868–1889) Жапониядағы ақша, құқық және құқық қорғау "режимдерінің" жаңғыртуы" (түйіндеме). FRIS/Katholieke Universiteit Leuven, 2007. (2003). Йеннің ханзадалары: Жапонияның орталық банкирлері және экономиканың өзгеруі. Армонк, Нью-Йорк: M. E. Sharpe. ; OCLC 471605161
Cargill, Thomas F., Michael M. Hutchison and Takatoshi Itō. (1997). The political economy of Japanese monetary policy. Cambridge: MIT Press. ; OCLC 502984085
Hamaoka, Itsuo. A study on the Central Bank of Japan (1902) online
Longford, Joseph Henry. (1912). Japan of the Japanese. New York: C. Scribner's sons. Masaoka, Naoichi. (1914). Japan to America: A Symposium of Papers by Political Leaders and Representative Citizens of Japan on Conditions in Japan and on the Relations Between Japan and the United States. New York: G. P. Putnam's Sons (Japan Society). Nussbaum, Louis Frédéric and Käthe Roth. (2005). Japan Encyclopedia. Cambridge: Harvard University Press. ; OCLC 48943301
Ohnuki, Mari, Daisuke Murakami, and Masanori Takashima. "Research on financial and monetary history based on the records of the Bank of Japan Archives: a note." Financial History Review 17.2 (2010):273 280. DOI:10.1017/S096856501000020X
Sarasas Phra. Money and Banking in Japan (1940) online
Shizume, Masato. "A History of the Bank of Japan, 1882–2016." (Waseda University, 2016) online
Vande Walle, Willy et al. "Institutions and ideologies: the modernization of monetary, legal and law enforcement 'regimes' in Japan in the early Meiji period (1868 1889)" (abstract). FRIS/Katholieke Universiteit Leuven, 2007. (2003). Princes of the Yen: Japan's Central Bankers and the Transformation of the Economy. Armonk, New York: M. E. Sharpe. ; OCLC 471605161