Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канадалық эксперименталды тік көтеріліп-қону және қысқа жолмен қонуға арналған (VSTOL) ұшақ.
Canadian experimental tiltwing VSTOL aircraft
Канадир CL 84 "Dynavert", Канада Құралды Күштері CX 131 деп белгілеген, 1964 және 1972 жылдар аралығында Канадир компаниясы жобалаған және өндірген V/STOL турбиналық, қанатын бұра алатын моноплан. Осы эксперименталды ұшақтардан тек төрт ғана жасалды, ал үшеуі ұшу сынақтарынан өтті. CL 84-тің екеуі механикалық іркілістерге байланысты апатқа ұшырады, бірақ екі оқиғада да адам қаза болған жоқ. CL 84 1972 және 1974 жылдар аралығында өткізілген тәжірибелік және қолданысқа енгізу сынақтарында сәтті нәтижелер көрсеткеніне қарамастан, болашақ клиенттердің ешқайсысы осы үлгіге тапсырыс берген жоқ.
The Canadair CL 84 "Dynavert", designated by the Canadian Forces as the CX 131, was a V/STOL turbine tiltwing monoplane designed and manufactured by Canadair between 1964 and 1972. Only four of these experimental aircraft were built with three entering flight testing. Two of the CL 84s crashed due to mechanical failures, with no fatalities occurring in either of the accidents. Despite the CL 84 being successful in the experimental and operational trials carried out between 1972 and 1974, none of the prospective customers placed any orders for the type.
Даму
1957 және 1963 жылдар аралығында Canadair компаниясы Канаданың Ұлттық зерттеулер кеңесі (NRB) және Қорғаныс зерттеулер кеңесі (DRB) көмегімен VTOL (тік ұшып көтерілу және қону) технологиясын зерттеді. Бұл зерттеулер ерекше бұрылатын қанатты конструкцияға жол ашты. Ұшақтың қанаты мен қозғалтқыштары гидромеханикалық түрде (айналмалы допты механизм) еңкейтілгендіктен, қанаттың бұрышы қалыпты ұшу бұрышынан 100 градусқа дейін STOL және VTOL үшін өзгеруге мүмкіндік берді. Қанаттың бұрышы өзгере қалғанда, құйрық қанатының (немесе стабилизаторының) бұрышы автоматты түрде өзгертіліп, тепе-теңдікті сақтады. Екі жиынтық артқы ротордың пернелері дәстүрлі ұшу кезінде алдыңғы және артқы жағдайда бекітілді. Жобалық топқа Canadair компаниясының бас инженерлері Фредерик Филлипс және Карлис Ирбитис, сондай-ақ көптеген басқа инженерлер де кірді. CL 84 жобасы кезінде Canadair компаниясы General Dynamics компаниясының еншілес компаниясы болды және бас компания жаңа ұшаққа "Dynavert" деген ат қойды. Canadair жобасының қызметкерлері оны жай ғана "84" деп атады.
Between 1957 and 1963, Canadair carried out research in VTOL (vertical takeoff and landing) technology with the assistance of the National Research Board (NRB) and the Defense Research Board (DRB) of Canada. The studies pointed the way to a unique tilt wing design. The wing and the powerplants of the aircraft could be tilted hydro mechanically (recirculating ball actuator) so that the wing incidence changed through 100 degrees from a normal flight angle to those for STOL and VTOL. The incidence of the tailplane (or stabilizer) was automatically altered to deal with trim changes as the wing incidence varied. The two sets of tail rotor blades were locked in a fore and aft position in conventional flight. The design team included Canadair's chief designer, Frederick Phillips and Karlis Irbitis as well as many other designers. At the time of the CL 84 project, Canadair was a subsidiary of General Dynamics and the parent company christened the new aircraft, the "Dynavert." Canadair project personnel typically referred to it simply as the "84".
Дизайн
Құйрықтағы тік осьтегі қарама-қарсы айналатын роторлар, тікұшақта және ауысу ұшу кезінде алға және артқа (пич) бағыттап ұшуды қамтамасыз етті. Ұрпақ беруші және көтеруші винттер әртүрлі (яғни қарама-қарсы бағытта айналатын) болды және орталық беріліс қорабы арқылы біліктермен байланыстырылды, содан құйрық роторлары мен қосалқы құрылғылар да жұмыс істеді. Винттерден келетін итеру күші автоматты түрде теңестірілді, бірақ баяу ұшу кезінде немесе тоқтағанда, ұшқыш оны қанағаттандыру (құлау) бағыттап ұшу үшін өзгерте алатын. Әртүрлі ұшу режимдеріндегі басқару функцияларын реттеу үшін механикалық "араластыру" блогы қолданылды. Флаптар/айлерондар тоқтағанда, бағыттап ұшуды қамтамасыз етті. Кабинада алға және артқа таяқ әрқашан пичті, оңға және солға таяқ әрқашан құлауды, ал руль педальдары әрқашан бағыттап ұшуды басқарды, қанаттың қозғалысына қарамастан, оның толық диапазонында. Екі Lycoming T53 вал турбинасы екі 14 футтық (4 метрлік) төрт пернелі винттерді айналдыру үшін пайдаланылды. Қозғалтқыштар өзара байланысқан біліктермен байланыстырылды, сондықтан бір қозғалтқыш істен шыққан жағдайда, ол автоматты түрде серпімді кламуштар арқылы ажыратылып, екі винт те қалған қозғалтқышпен айналатын болады. CL 84 жобасының техникалық сәттілігінің екі негізгі себебі болды. Аэродинамикалық есептеулерге ең жоғары басымдық берілді және қуатты басқару мүмкіндігінше қарапайым және тікелей болды. Винт дискілері қанаттың ұштарынан сәл шығып тұрды, сондықтан қанаттың барлық бөлігі (фюзеляждың үстіндегі бөлігін қоспағанда) винт ағынына енді. Бұл, қанаттың бүкіл ұзындығындағы алдыңғы және артқы жиектерінің жапқыштарымен бірге, қанаттың тоқтауына жол бермеді. Горизонтальды жазықтықтың еңкеюі арқылы басқаруды түзету азайтылды. Барлық бағдарламалар жел тоннелінде және сыртқы жылдамдық сынақ стендінде жүргізілген кең ауқымды сынақтарға негізделген. Екі қозғалтқыштың қуаты барлық ұшу режимдерінде бір "қуат тұтқасы" арқылы басқарылды. Тұру кезінде нақты итеру күшін басқару үшін қуат тұтқасын жылжыту винт бұрышын тікелей реттеді, бұл тікұшақтың ұжымдық биіктік басқаруына ұқсас, ал винт басқару блогы таңдалған айналымды сақтау үшін винт бұрышын автоматты түрде түзетті. Алдыңғы жылдамдық артқан сайын винт бұрышын тікелей реттеу автоматты түрде тоқтатылды. Ұшқышқа бейтаныс жалғыз басқару функциясы – қанатты еңкеюді басқару, ол қуат тұтқасындағы қосқыш болды (және жапқыштарды басқару орнын алды). Аэродинамиканың тегіс болуы мен қуатты басқарудың қарапайымдылығының арқасында, ұшқыштарға CL 84-те алғашқы ұшу кезінде тікұшақтан қанатты режимге және керісінше оңай өтуге мүмкіндік берді.
Contra rotating rotors on a vertical axis in the tail provided fore and aft (pitch) control during hovering and transitional flight. The propulsion and lifting propellers were handed (i. e. revolved in opposite directions) and were interconnected by shafts through a central gearbox from which the tail rotors and accessories were also driven. The thrust from the propellers was matched automatically except when over ridden by the pilot for lateral (roll) control in slow or hovering flight. A mechanical "mixing" unit was used to adjust the functions of the various controls in the different modes of flight. The flap/ailerons gave yaw control when hovering. In the cockpit fore and aft stick was always pitch, side to side was always roll and the rudder pedals were always yaw, irrespective of the wing position through its full range. Two Lycoming T53 shaft turbines were used to drive the two 14 feet (4 m) four bladed propellers. The engines were interconnected by cross shafts, so that in the event of the failure of one engine, it would automatically disconnect through torque spring clutches and both propellers would be driven by the remaining engine. There were two main reasons for the technical success of the CL 84 design. Aerodynamic considerations were given a very high priority, and the controlling of power was kept as simple and direct as possible. The propeller disks extended slightly beyond the wingtips, so the whole of the wing (except for the portion above the fuselage) was immersed in the propeller slipstream. This, together with full span leading edge and trailing edge flaps which were programmed with wing tilt angle, ensured that the wing was never stalled. Trim changes were minimized by programmed tilting of the tailplane. All programming was based on extensive testing in the wind tunnel and on an outdoor mobile test rig. The power of both engines was controlled by a single "power lever" in all flight regimes. To provide crisp thrust control during hover, movement of the power lever caused a direct adjustment of blade angle, analogous to the collective pitch control of a helicopter, with the propeller cpu governor making a follow up adjustment of blade angle to maintain the selected rpm. The direct adjustment of blade angle was faded out automatically as the blade angle increased with increasing forward speed. The only unfamiliar control function the pilot had to deal with was the wing tilt control, which was a switch on the power lever (and took the place of controlling the flaps). The combination of smooth aerodynamics and simple power control made it easy for fixed wing pilots to perform transitions between hover and wing down modes on their first flight in the CL 84.
Сынау
CF VTO X, CL 84 прототипі алғаш рет 7 мамыр 1965 жылы Canadair бас ұшқышы Билл Лонгхерст басқарғанда ауаға көтерілді. 1967 жылдың 12 қыркүйегінде, 305 салыстырмалы түрде оқиғасыз ұшудан кейін, CF VTO X 3000 фут (914 м) биіктікте болғанда винт басқару жүйесіндегі подшипник бұзылды. Ұшқыш пен бақылаушы қауіпсіз түрде катапульданып шықты, бірақ прототип жоғалды. Canadair оның ізбасары CL 84 1-ді қайта жобалады, онда 150-ден астам инженерлік өзгерістер енгізілді, соның ішінде екі басқару пульті, жаңартылған авиациялық құралдар, ұшақ корпусының ұзартылуы (5 фут (2 м) ұзартылды) және күштірек қозғалтқыштар (күшейтілді). Жаңа жобаланған CL 84 1 (CX8401) алғаш рет 1970 жылдың 19 ақпанында Билл Лонгхерст басқарғанда ұшты. Ол 1971 жылдың қаңтарында белсенді ұшудан зейнетке шыққанға дейін CL 84 бағдарламасын жалғастырды. Содан кейін Дуг Аткинс бас сынақ ұшқышы болып тағайындалды. Сол кезде, Вьетнам соғысының қайнаған кезінде, АҚШ Әскери-теңіз күштері концепцияға қызығушылық танытты. Аткинс CL 84 1-ді АҚШ-қа сапарға жіберді, ол Ақ үйдің алаңына, Норфолк, Вирджиния, Эдвардс Әуе күштері базасына және ақырында Гуамда толық сынақтардан өтті. CL 84 1 әртүрлі міндеттерді орындауда өте жақсы жұмыс істеді, соның ішінде әскерлерді тасымалдау, радарлық бақылау және суастына қарсы күрес. Ол нөлдік жылдамдықтан қанаттарын ауыстырып, 8 секунд ішінде жылдамдыққа көтеріле алатын. CL 84 1-дің қару платформасы ретіндегі тиімділігі Canadair жарнамалық фильмінде жарқын көрсетілді. General Electric SUU 11A/A қабығымен және 7,62 мм-лік мини-пулеметпен жабдықталған Аткинс жердегі нысананы атып жатқанда тұрақты позицияда болды. Айналмалы алты түтік "Гатлинг" пулеметі минутына 3000 оқ атты. Канадалық, америкалық (Әскери-теңіз күштері/Теңіз жаяу әскері) және Ұлыбритания Корольдік Әуе күштері пилоттары АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Патуксент Ривер тәжірибелік сынақ орталығында жүргізген үш тарапты сынақтар CL 84 1 көп мақсатты ұшақ екенін көрсетті. RAF ұшқышы лейтенант Рон Ледвидж құралдармен ұшу кезінде ауада тұрып, қалыпты ұшуға және керісінше ауада тұрып, құралдармен ұшуға бірінші болып ауысты. 1973 жылдың 8 тамызында бірінші CL 84 1 сол жақ винттің редукторындағы катастрофалық ақаулық салдарынан жоғалып кетті. АҚШ Әскери-теңіз күштері мен АҚШ Теңіз жаяу әскерінің ұшқыштары қауіпсіз түрде катапульданып шықты. Canadair өкілдері тергеп, редуктордың бүкіл винті мен тіреу құрылымының жоғары көтерілу кезінде сынғанын анықтады. Екінші CL 84 1 (CX8402) 2-ші кезеңді сынақтарды аяқтау үшін Гуадалканал кемесінде АҚШ-қа жедел жіберілді. Дауылды ауа-райына қарамастан, "84" әскерлерді тасымалдау және "көрсеусіз ұшу" сияқты міндеттерді орындады. 3 және 4-кезеңдік сынақтар дереу басталды, бірақ 40-тан астам ұшқыштардың оң пікірлеріне қарамастан, CL 84 1 ешқандай өндіріс келісімшарттарын жеңіп алмады.
CF VTO X, the CL 84 prototype first flew in hover on 7 May 1965, flown by Canadair Chief Pilot Bill Longhurst. On 12 September 1967, after 305 relatively uneventful flights, CF VTO X was at 3000 feet (914 m) when a bearing in the propeller control system failed. Both pilot and observer successfully ejected but the prototype was lost. Canadair redesigned its replacement, the CL 84 1 incorporating over 150 engineering changes including the addition of dual controls, upgraded avionics, an airframe stretch (5 feet (2 m) longer) and more powerful engines (boosted by ). The first newly designed CL 84 1 (CX8401) flew on 19 February 1970 with Bill Longhurst at the controls. He continued with the CL 84 program until his retirement from active flying in January 1971. Doug Atkins then assumed the role of chief test pilot. At about the same time, at the height of the Vietnam War, the US Navy expressed interest in the concept. Atkins was dispatched on a cross country tour that took a CL 84 1 to Washington DC where he landed on the White House lawn, Norfolk, Virginia, Edwards Air Force Base and eventually full trials on Guam. The CL 84 1 performed flawlessly, demonstrating versatility in a wide range of onboard roles, including troop deployment, radar surveillance and anti submarine warfare. It could perform wing transition from zero airspeed and accelerate to in 8 seconds. The potency of the CL 84 1 as a gun platform was dramatically illustrated in a Canadair promotional film. Fitted with a General Electric SUU 11A/A pod with a 7.62 mm minigun, Adkins maintained a rock steady position as he sprayed a ground target. The rotating six barrel "Gatling" gun delivered 3,000 rounds per minute. Continuing Tripartite trials by Canadian, US (Navy/Marine) and RAF evaluation pilots at the US Navy's Patuxent River Experimental Test Center showed that the CL 84 1 was a suitable multi mission aircraft. RAF Flight Lieutenant Ron Ledwidge became the first to make a descending transition from hovering to conventional flight and back to hovering while on instruments. On 8 August 1973, the first CL 84 1 was lost when a catastrophic failure occurred in the left propeller gearbox in a maximum power climb. The US Navy and US Marine pilots aboard ejected safely. Canadair representatives investigated and recorded that the entire propeller and supporting structure of the gearbox had broken away during the climb. The second CL 84 1 (CX8402) was rushed stateside to complete the Phase 2 trials on board Guadalcanal. In the face of gale storm conditions, the "84" performed tasks such as ferrying troops and "blind flight." Phase 3 and 4 trials proceeded immediately after, but, despite positive reviews from over 40 pilots, the CL 84 1 did not win any production contracts.
Күшін жою
Вьетнам соғысының аяқталуы әскери қажеттіліктерді төмендетуді білдірді, бірақ Canadair конструкторы Фред Филлипс "84" моделіне қарсы басқа да факторлардың күшейіп бара жатқанын сезген. Ең бірінші және маңыздысы – "NBH" факторы (бұл жерде жасалмаған); Канада оны АҚШ әскеріне жасаған басқа сатулар арқылы еңсерді, бірақ де Гавилл Канаданың Бобр, Оттер және Карибу ұшақтары осы ереженің ерекше жағдайлары болып саналды. Canadair компаниясы ұшақты Германия, Нидерланды, Италия, Скандинавия және Ұлыбритания сияқты басқа елдерге сатуға сәтті болмады, ешқандай тапсырыс қабылданбады. Бір прототип және үш сынақ ұшағы құрастырылды. Ұшқан үш CL 84 ұшағы барлығы 700-ден астам рейс жасады, оларды (Canadair-дің сынақ ұшқыштарынан басқа) Канада, Ұлыбритания және АҚШ азаматтық және әскери мекемелерінің 36 ұшқышы басқарды.
The end of the Vietnam War meant a scaling back on military requirements, but Canadair designer Fred Phillips had been cognizant of other factors gravitating against the "84." The first and most crucial was the "NBH" (not built here) factor; Canada had overcome it with other sales to the US military but the de Havilland Canada Beaver, Otter and Caribou loomed as exceptions to the rule. Canadair had tried unsuccessfully to sell the aircraft to other countries including Germany, Holland, Italy, Scandinavia and the United Kingdom with no orders being placed. A prototype and three evaluation aircraft had been built. The three CL 84s that flew made a total of over 700 flights and were flown (besides Canadair test pilots) by 36 pilots from Canadian, UK and US civil and military agencies.
Көрмеге қойылған ұшақтар
Қалған екі CL 84 ұшағы мұражайларға қойылды. CX8402 Оттава қаласындағы Канада авиация мұражайында Avro Arrow ұшағымен бірге сақталады. CX8403 ешқашан ұшпаған және Батыс Канада Корольдік авиация мұражайына сыйға берілді, онда ол қалпына келтіріліп, қазір тұрақты коллекцияның құрамында көрсетілуде.
The two remaining CL 84s ended up in museums. CX8402 resides in the Canada Aviation Museum in Ottawa alongside the Avro Arrow. CX8403 was never flown and was donated to the Royal Aviation Museum of Western Canada, where it was restored and is now on display as part of the permanent collection.