Кіріспе

Фотографиялық немесе кино түсіру жарықтандыру схемасындағы бастапқы жарық. Негізгі жарық – фотограф, оператор, жарық операторы немесе басқа көрініс суретшісі жарықтандыруды құру кезінде қолданатын алғашқы және әдетте ең маңызды жарық. Негізгі жарықтың мақсаты – нысанның пішіні мен көлемділігін көрсету. Негізгі жарық міндетті талап емес; оны жоймау силуэт эффектісін тудыруы мүмкін. Қозғалатын нысанды тиімді сәттерде жарықтандыру үшін бірнеше негізгі жарықтар қолданылуы мүмкін.

Камераның орны

Негізгі жарық "қатты" (көшірілген) немесе "жұмсақ" (диффузиялық) болуы мүмкін, ал қажетті орнатуға байланысты нысанаға қатысты әртүрлі бұрыштарда орналастырылуы мүмкін. Ең көп қолданылатын орнатудың бірі – үш нүктелі жарықтандыруда – негізгі жарық 30–60° бұрышта орналасады (камера 0° деп есептелінеді). Көлденең бұрыштан өзге, негізгі жарықты жоғары немесе төмен орналастыру арқылы әртүрлі эффекттерге қол жеткізуге болады. Негізгі жарықтың ең көп қолданылатын тік бұрышы көз деңгейінен 30° жоғары болады, бұл мұрынның көлеңкесі еріндерге түспеуіне мүмкіндік береді. Төмен орналасқан негізгі жарық актердің сыртқы келбетін бұрмалап көрсетеді, себебі табиғи немесе қоршаған ортаның жарығы көбінесе жоғарыдан түседі. Қорқыныш немесе комедия жанрында қолданылатын драмалық эффект – төменнен бетке түсетін негізгі жарық. Жарық жоғарырақ орналасса, жақ сүйектері анық көрінеді және мұрынның көлеңкесі ұзарады. Марлен Дитрих негізгі жарығын жоғары орналастыруды қатаң талап еткенімен әйгілі.

Сценаны жарықтандыру

Тек негізгі жарықты қолдану, әсіресе фон жарықтандырылмаса, жоғары контрастты көрініс тудырады. Толықтырушы жарық контрастты төмендетіп, суреттің қараңғы бөліктеріне көбірек егжей-тегжей қосады. Толықтырушы жарыққа орнына, қолданыстағы жарықты шағылыстыруға немесе сахнадағы басқа объектілерді жарықтандыруға болады, бұл өз кезегінде нысанды қосымша жарықтандырады. Негізгі жарық нысанды тікелей жарықтандыруы міндетті емес: ол түрлі сүзгілер, экрандар немесе шағылыстырғыштар арқылы өтуі мүмкін. Ағаш жапырақтары, терезе шынылары және басқа да кедергілерден өтетін жарық көріністі көз тартарлық етеді, сонымен қатар көрерменге нысанның орналасқан жерін меңзеуге көмектеседі. Негізгі жарық міндетті түрде ақ болуы керек емес – түсті негізгі жарық (әсіресе басқа түстердің толықтырушы немесе артқы жарығымен қолданылғанда) қарапайым ақ жарықтан гөрі көрініске көбірек эмоционалдық тереңдік сыйлайды. Күндізгі уақытта жабық және ашық кеңістікте түсірілгенде күн сәулесі жылы ақ түс ретінде көрінеді, ал жабық кеңістіктегі жарық бейтарап немесе жасанды ақ түс болуы мүмкін. Керісінше, ай сәулесі жабық кеңістіктегі жарықтан салқынырақ көрінеді.

Жарықтандыруды таңдау

Көп жағдайда негізгі жарық – үй-іші сахналары үшін сахналық жарық немесе сыртқы сахналар үшін күн сәулесі болып табылады. Күн сәулесін толықтыру үшін немесе күн сәулесі немесе аспан жарығын толтыру жарығы ретінде пайдалану үшін жарықтандыру құралын сыртта да қолдануға болады. Егер жеткілікті жарық болса, нақты шамдар мен жарықтандыру құрылғылары негізгі жарық көзі ретінде қызмет ете алады. Олар кейде сахнада реквизит ретінде де пайда болуы мүмкін, мұндай жағдайларда оларды "практикалық жарықтар" деп атайды. Сонымен қатар, от, шамдар және басқа да табиғи жарық көздерін де пайдалануға болады.