Кіріспе

Массалық кісі өлтіруші Сцильвестер Матуска (29 қаңтар 1892 – шамамен 1945 жылы жоғалып кеткен) – венгрлік массалық кісі өлтіруші және механикалық инженер. 1930 және 1931 жылдары Венгрия, Германия және Австрияда жолаушылар пойыздарын рельстен шығаруға екі рет сәтті және кем дегенде екі рет сәтсіз тырысқан. Ол Сербияның Чантавер қаласында (қазіргі Чантавир) дүниеге келген.

Қылмыстар

Матуска 1930 жылдың желтоқсаны мен 1931 жылдың қаңтарында Австрияда пойызды жолдан шығаруға кем дегенде екі рет сәтсіз тырысты. Матусканың алғашқы сәтті қылмысы – 1931 жылдың 8 тамызында Берлиннің оңтүстігінде Базель экспресінің жолдан шығуы болды. 100-ден астам адам жарақат алды, олардың бірнешеуі ауыр жарақат алған, бірақ қаза болған жоқ. Қылмыс орнынан бүлінген нацистік газет табылды, сондықтан шабуыл саяси себептермен жасалған деп саналды. Кінәліге 100 000 рейхсмарка сыйақы белгіленді. Поезд салмағынан виадукта жарылған қоңыр талшықты чемодан, локомотивті және он бір вагондардың тоғызын 30 метрлік тік жарға құлатты. Матуска қылмыс орнында табылған, бірақ өзін аман қалған жолаушы етіп көрсетіп, босатылды. Алайда, үш елдің тергеушілері оның ізін қуды және ол бір айдан кейін, 1931 жылдың 10 қазанында Венада тұтқындалды, содан кейін ол жасырындығын мойындады. Матуска екі сәтсіз әрекеті үшін Австрияда сотталып, айыпталды. Кейіннен ол өлім жазасынан құтылу шартымен Венгрияға өткізілді. Ол кісі өлтіруде айыпты деп танылып, өлім жазасына кесілді, бірақ Австриямен келісім бойынша жаза мүкімі өмір бойы түрмеге жабылуға ауыстырылды.

Жоғалу

Матуска 1945 жылы Вац түрмесінен қашып кеткені хабарланды. Кейбір мәліметтерге сәйкес, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдерінде жарылғыш заттар жөніндегі сарапшы болып жұмыс істеген; ол 17 күнге түрмеден "қарызға" алынып, содан кейін қайтарылды. Совет әскерлері Вацқа жақындағанда, немістер тұтқындарды босатты, бірақ Матуска және басқа тұтқындар кеңес әскерлерін күтуге шешім қабылдады. Оның серб тілін білуі орыстармен қарым-қатынас жасауға көмектеседі деп үміттенеді. Ол хирург болып танысты, бір кезде Ресейдің әскери госпиталінде жұмыс істеді, содан кейін 1945 жылдың қаңтарында әскермен бірге кетті. Кейіннен ол өз туған жері Цантаверге қайтып келген. Матусканың тағдыры туралы белгілі болған мәліметтер әртүрлі куәгерлердің жауаптарынан жинақталған. Бір күні жексенбіде ол шіркеуден шығып келе жатқан адамдарға "ұлтшылдыққа толы үндейтін сөздер" айтты. Ертесі күні оны партизандар тұтқынға алып, Нови-Садқа әкеп жеткізді. Оның туысының айтуынша, ол Сабадкадағы жаппай қабірге жерленген. Корей соғысында коммунистер тарапында болды деген қауесет тарады, бірақ мұны растайтын ешқандай дәлел жоқ. Матусканың ниеттері әлі де түсініксіз. Оның алғашқы шабуылы саяси себептерге байланысты деп есептелді. Сотта Матуска экспрессті дөңгелектен шығаруға Құдайдың бұйрық бергенін мәлімдеді. Матуска өзінің қылмыстарын былай деп түсіндірді: "Мен пойызды қираттым, себебі адамдардың өлімін көруді жақсы көремін. Олардың айқайлағанын естігенді ұнатамын". Ол саботаж жасаған пойыздардың апатқа ұшырағанын көріп, ләззат алғанын хабарлады (қайғылы апат болған түні киген шалбарынан сперма іздері табылды).

Танымал мәдениет

1990 жылы Матушка Lard тобының "Sylvestre Matuschka" әнінде баяндалған. 1983 жылы осы оқиға негізінде (ағылшын тіліндегі атауы көрсетілген) Венгрия-Германия телефильмі "Виадукт" түсірілді, онда канадтық актер Майкл Сарразин Матушка рөлін, ал Армин Мюллер Шталь іс бойынша жетекші тергеуші рөлін сомдады. 1993 жылы Матушка бельгиялық суретші Дэнни Девостың көркем инсталляциясының нысаны болды.