Кіріспе

Йемендегі социал-демократиялық саяси партия – Йемендегі социалистік партия (الحزب الاشتراكي اليمني, al Hizb al Ishtiraki al Yamani, YSP). Бұл Йемендегі саяси партия. Йеменнің Ұлттық азаттық фронтының мұрагері болып табылады және 1990 жылы Йемен біріккенге дейін Оңтүстік Йеменде билікте болды. Бастапқыда марксистік-лениндік идеологияны ұстанған партия, қазіргі біріккен Йеменде социал-демократиялық оппозициялық партияға бірте-бірте айналды.

Оңтүстік Йемен

Партия 1978 жылы Абдул Фаттах Исмаил тарапынан Оңтүстік және Солтүстік Йемендегі бірқатар революциялық топтардың бірігу процесінен кейін құрылды. YSP-нің негізі Біріккен саяси ұлттық фронт ұйымынан – өзі үш партияның қосылуының нәтижесі, атап айтқанда, Оңтүстік Йеменді азат етуге арналған ұлттық фронт (NLF), Демократиялық халықтық одақ партиясы (марксистік) және Халықтық авангард партиясы (солшыл баасистік партия), сондай-ақ Солтүстік Йемендегі Йемен халықтық бірлігі партиясынан – өзі бес солшыл ұйымның бірігуінің нәтижесі, атап айтқанда, Йемен революциялық демократиялық партиясы, Солтүстік Йемендегі Халықтық авангард партиясы, Йемен революциялық қарсыластарының ұйымы, Халықтық демократиялық одақ және Еңбек партиясы шықты. Елдегі жалғыз заңды партия ретінде, ол 1978 жылғы желтоқсанда өткен парламент сайлауында барлық 111 орынды жеңіп алды. Билікте болған кезде YSP ішкі дау-дамайларға тап болды. 1980 жылы Исмаилдың орнын Оңтүстік Йемен президенті лауазымына Әли Насыр Мұхаммед басты, ол Исмаилдың кеңесшілдік солшылдығымен салыстырғанда, шартты және келісімге келуге бейім көшбасшы болды. Ол Оңтүстік Йеменнің араб көршілерімен және Батыспен қарым-қатынасты жақсартуға ұмтылды. Екі фракция арасындағы қақтығыс 1986 жылы Оңтүстік Йеменде азамат соғысына әкелді, нәтижесінде Абдул Фаттах Исмаил қаза тапты, бірақ оның одақтасы Әли Салем әл-Бейд партияны басқарды, ал одан да шартты Хайдар Әбу Бакр әл-Аттас президент болды. Әл-Бейд пен әл-Аттас 1994 жылғы азамат соғысына дейін біріккен Йемен үкіметінде лауазымдарды иеленді. 1986 жылғы қазанда парламент сайлауы өтті, және YSP жалғыз заңды партия болып қала бергенімен, тәуелсіз кандидаттарға сайлауға қатысуға рұқсат берілді, олар 111 орынның 40-ын жеңіп алды, ал қалған 71 орынды YSP жеңіп алды.

Біріккен Йемен

Йеменде көптеген төңкерістер мен азаматтық қақтығыстарды, Кеңес Одағының ыдырауын және халықаралық социализмнің дағдарысын бастан өткерген YSP 1990 жылғы мамыр айында Йеменнің бірігуіне және Йемен Республикасында көп партиялық демократия орнатуға зор үлес қосты. Біріккен Йеменде 1993 жылы өткен алғашқы парламенттік сайлауда YSP 301 орынның 56-сын жеңіп, Жалпыхалықтық Конгресс (GPC) және әл-Ислах партияларынан кейін үшінші орынға табан тіреді. Содан кейін үш партия коалициялық үкімет құрды. 1994 жылғы азаматтық соғыстан кейін партияның инфрақұрылымы мен ресурстары GPC үкіметі тарапынан тартылып алынды, ал партия кадрлары мен мүшелері негізсіз тұтқындалып, азаптауға ұшырады. Ол 1997 жылғы парламенттік сайлауды бойкоттады.

Партиялардың Бірлескен Отырысы Фейсал бин Шамланды 2006 жылғы президенттік сайлауға кандидат ретінде ұсынды. Бірақ ол GPC-нің қолдауымен сайланған президент Али Абдулла Салехтен жеңіліске ұшырады.

Йемендік азамат соғысы және екі топқа бөлінді

2012 жылғы Йемендегі дағдарысты азайтуға бағытталған Ұлттық диалог конференциясына дейін партия, өзінің секулярлық тамырларынан айырылып, Йеменде шариғат заңын енгізуді жария түрде қолдады. Йемен азамат соғысы басталғаннан кейін партия екі фракцияға бөлінді: бірі Йеменде қалып, өзін «Агрессияға қарсы YSP» деп атады және Хуси қозғалысына және оның басшысы Абд әл-Малик әл-Хусиге адалдығын жариялады, ал партия басшылығының көп бөлігі, соның ішінде Абдулрахман әл-Саққаф және Ясин Саид Нуман Эр-Риядқа жер аударылып, Абдраббу Мансур Хади үкіметін қолдады. «Агрессияға қарсы» фракциясы Сауд Арабиясы бастаған Йеменге араласуды қолдағандықтары үшін Эр-Риядтағы басшылықтың партиядан қуылғанын мәлімдеді және олардың жазалануын талап етті. «Агрессияға қарсы» фракциясы Сауд Арабиясы бастаған коалицияға қарсы екенін жариялап, хусилерге оны жеңуге көмектесуге ант берді. Айта кетейік, YSP-нің бұл фракциясы Таиз қаласы үшін болған шайқас кезінде, YSP-нің тарихи орталықтарының бірінде хусилердің қалаға кіруіне көмектесті. 2016 жылы олар Сауд Арабиясын балаларға зиян келтірген елдер тізімінен шығарғаны үшін Біріккен Ұлттар Ұйымын айыптады. Сондай-ақ, олар Дональд Трамп әкімшілігінің хусилерді террористік ұйым деп тану шешімін де айыптады. Абдулрахман әл-Саққаф басқаратын коалицияны қолдайтын YSP фракциясы Рияд келісімінен кейін Йемен үкіметінде екі министрлікке ие болды. 2018 жылы олар Аденді STC-нің басып алуын айыптап, Хади үкіметін қолдағандарын растады және Сауд Арабиясын жағдайды өзгерту үшін араласуға шақырды. Дегенмен, олар кейде Хади үкіметін де сынады. 2021 жылы Марибке хусилердің шабуылы кезінде олар «Аль-Ислах» және бірнеше кіші партиялармен бірлесіп, үкіметті «саяси, әскери, экономикалық және ақпараттық салалардағы жауапкершілігін орындамағаны үшін» айыптайтын бірлескен мәлімдеме жасады.

Идеология

Бастапқыда марксистік-лениндік коммунистік партия болған ЖСП кейін коммунизмнен бас тартып, пан-араб ұлтшылдығы мен әлеуметтік демократияны өзінің негізгі идеологиясы етіп қабылдады. Партия Йеменде шариғатты енгізуді де қолдайды.

Өкілдер палатасының сайлауы

СайлауПартия басшысыДауыс%Орын+/–ҚұрамыНәтижесі1993 Хайдар Әбу Бакр әл Аттас413,98418.54% 56 2-орын1997 Бойкотталды 562003 Әли Салих 'Убад Муқбил277,2234.69% 7 3-орын