Кіріспе
Гүлді өсімдіктің түрі Tripleurospermum inodorum, жалпы атаулары иіссіз жалған бақбақ, иіссіз бақбақ, иіссіз ромашка және Балдердің қабағы, Tripleurospermum түрінің өкілі болып табылады. Бұл өсімдік Еуразия және Солтүстік Африкада өседі, ал Солтүстік Америкаға әкелінген, онда ол көбінесе далаларда, тың жерлерде және бақшаларда кездеседі.
Tripleurospermum inodorum, common names scentless false mayweed, scentless mayweed, scentless chamomile, and Baldr's brow, is the type species of Tripleurospermum. This plant is native to Eurasia and North Africa, and introduced to North America, where it is commonly found in fields, fallow land and gardens.
Сипаттама
Бұл түрдің биіктігі 20–80 см (8–32 дюйм) жетеді. Ол әдетте 1 сабақты, сабағы тік немесе көтеріңкі, тармақталған, жасыл, түктері жоқ. Сабағы жалғыз, тік, жоғарғы бөлігінде тармақталған, әлсіз қырлы немесе жолақты, жас кезінде сирек түкпен жабылған, бірақ түктері жоқ. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, қысқа сабақты немесе сабақсыз. Жапырақ тілімшесі 2–3 рет қауырсын тәрізді бөлінген (жапырақшалары бар), түктері жоқ, бөліктері (немесе жапырақшалары) ұзын, жіптей тар, өткір ұшты. Жапырақтарының ұзындығы ¾–3 дюйм, қауырсын тәрізді, бірнеше немесе көптеген жіптей тармақталған бөліктері бар. Жас бүршіктері дөңгелек немесе сопақ, өте кішкентай, 3–5 мм ұзындықта, сабақсыз. Гүлдері жеке гүлге ұқсас, әдетте 3–5 см (1.2–2 дюйм) диаметріндегі гүлшоғырынан тұрады, гүлшоғырының сыртында гүлқалқанша жапырақтары болады. Гүлшоғырының шұғылалы гүлдері ақ, тіл тәрізді, ұшы үш тісті; дискі гүлдері сары, түтікшелі, кішкентай. Аталықтары 5. Аналық түйіні 2 біріккен қабықшадан тұрады. Гүлқалқанша жапырақтары әртүрлі ұзындықта, 1–1.5 мм (0.04–0.06 дюйм) енді, ақшыл қоңыр жиекті. Дискісі жиналған, толық. Гүлшоғыры 1–20 санында шоғырлы гүлшоғырына жиналған. Маусымнан қазанға дейін гүлдейді. Жалғыз аралар гүлденінен тозаң жинайды. Жемісі жалпақ, қырлы ахена, 2 дөңгелек немесе бұрышты майлы дақтары бар, ұшы кейде кішкентай, мембраналы сақинамен.
Ұқсас түрлер
Tripleurospermum maritimum (жалған майша) морфологиялық жағынан T. inodorum-ға ұқсас. Жалған майшаның тұқымшалары (ахеналары) хош иісі жоқ ромашка тұқымшаларымен (ахеналарымен) шамамен бірдей мөлшерде, қоңыр түсті және тікбұрышты пішінде болады. Қабырғалардың орналасуы және шайыр бездері де хош иісі жоқ ромашкаға ұқсас. Жалған майшаның тұқымшаларында (ахеналарында) қабырғалар арасындағы кеңістік көбінесе аз болады, шайыр бездерін тұқымшаның (ахенаның) үстінен көру қиын, сондай-ақ шайыр бездері хош иісі жоқ ромашкаға қарағанда көбінесе қоңыр және сопақ, қызыл түсті емес.
Таксономия
Тарихи түрде Matricaria туысына кіретін Tripleurospermum inodorum соңғы жылдары көптеген түзетулерге ұшырады және қандай дауларды тудырды. Flora Europaea осы түр үшін Matricaria perforata атауын қолданады. Синонимдері/басқа ғылыми атаулары Tripleurospermum perforatum және Tripleurospermum maritimum subsp. inodorum болып табылады. W. L. Applequist (2002) Matricaria inodora атауының S. Rauschert (1974) бұрын айтқандай, M. chamomilla үшін артық жаңа атау емес екенін көрсетті. Сондықтан Tripleurospermum туындағы дұрыс атау T. inodorum болып табылады. Ол сондай-ақ оның типін T. maritimum-ға жатқызып, оны басқа T. maritimum түршелерімен будандасу негізінде (A. Vaarama 1953) subsp. inodorum ретінде ресми түрде мойындады. Алайда, осыған қарамастан, Hämet Ahti T. inodorum және T. maritimum арасындағы түрлік айырмашылықты сақтап, T. phaeocephalum-ды соңғысының түршесі деп қарастырды. Tripleurospermum inodorum Cota tinctoria-мен будандасып, × Tripleurocota sulfurea гибридін құрайды.
Экология
T. inodorum далаларда, тың жерлерде, көгалдарда, қараусыз қалған жерлерде, жол жиегінде, аулаларда, бақшаларда өседі. Ол бір жылдық немесе қысқа ғұмырлы көп жылдық өсімдік. Бұл өсімдік Еуразияға тән және басқа мемлекеттерде инвазивті деп есептеледі (кейбір гербицидтерге төзімді); ол Канаданың батысындағы астық дақылдарының арамшөпі болып табылады. Канада ережелеріне сәйкес, ол «Тұқымдар туралы» заң бойынша 2016 жылғы «Канадалық арамшөп тұқымдары туралы» бұйрықта 3-ші сыныптағы екінші деңгейлі зиянды және 5-ші сыныптағы зиянды өсімдік ретінде жіктеледі.
Мифология
Швеция мен Норвегияда бұл өсімдік Балдердің маңдайы деп аталады, ал Исландияда осы атауды оның жақын туысы – теңіз майшасы (Matricaria maritima) иеленеді. «Гилфагиннинг» кітабында Снорри Стурлусон Балдердің маңдайы деген аттың өсімдіктің ақ түсінен шыққандығын түсіндіреді: «Annarr sonr Óðins er Baldr, ok er frá honum gott at segja». Одиннің екінші ұлы Балдер, және оның туралы жақсы нәрселер айтуға болады. Ол ең жақсы, және барлығы оны мақтайды; ол сырт келбетімен өте әдемі, және соншалықты жарқын, тіпті одан нұр шашырап тұрады. Бір белгілі шөп соншалықты ақ, оны Балдердің маңдайымен теңеуге болады; барлық шөптердің ішінде ол ең ақ, және оның арқасында сіз оның шашы мен денесінің әдемілігін бағалай аласыз. Ол құдайлардың ең данасы, ең әдемі сөйлейтіні және ең мейірімдісі; және осы қасиет онымен бірге жүреді, ешкім оның үкімдеріне қарсы келе алмайды. Ол «Брейдаблик» деп аталатын жерде тұрады, ол көкте орналасқан; сол жерде ешқандай лас нәрсе болмайды.
Annarr sonr Óðins er Baldr, ok er frá honum gott at segja. Hann er beztr, ok hann lofa allir. Hann er svá fagr álitum ok bjartr, svá at lýsir af honum, ok eitt gras er svá hvítt, at jafnat er til Baldrs brár. Þat er allra grasa hvítast, ok þar eftir máttu marka fegurð hans bæði á hár ok á líki. Hann er vitrastr ásanna ok fegrst talaðr ok líknsamastr, en sú náttúra fylgir honum, at engi má haldast dómr hans. Hann býr þar, sem heitir Breiðablik. Þat er á himni. Í þeim stað má ekki vera óhreint[. ]The second son of Odin is Baldr, and good things are to be said of him. He is best, and all praise him; he is so fair of feature, and so bright, that light shines from him. A certain herb is so white that it is likened to Baldr's brow; of all grasses it is whitest, and by it thou mayest judge his fairness, both in hair and in body. He is the wisest of the Æsir, and the fairest spoken and most gracious; and that quality attends him, that none may gainsay his judgments. He dwells in the place called Breidablik, which is in heaven; in that place may nothing unclean be[.]