Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралияның саяси дауы
Australian political dispute
Оңтүстік Австралия және Виктория штаттары арасындағы шекара 1836 жылы императорлық патенттік хаттармен "Гринвичтен шығысқа қарай 141-ші градус бойлық меридианы" ретінде белгіленді. 1836 жылы қазіргі Виктория аймағы Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясының бір бөлігі болды, ал Викторияның алғашқы шекарасы Оңтүстік Австралия және Жаңа Оңтүстік Уэльс колониялары арасында жүргізілді. 141-ші меридианның орналасуын анықтауда қателік жіберілді, және шекараның нақты орны анықталғанша 75 жылдан астам уақыт өтті, сондай-ақ ұзақ сот даулары болды. Нәтижесінде Оңтүстік Австралия Викторияға 500 шаршы мильден (1295 км²) астам аумақты жоғалтты.
The border between the Australian states of South Australia and Victoria was established in 1836 by imperial letters patent "as the 141st degree meridian of longitude east of Greenwich". In 1836 the land in what is now called Victoria was part of the colony of New South Wales, the original Victorian border was drawn between the colonies of South Australia and New South Wales. An error came about in establishing the position of the 141st meridian, and more than 75 years and a protracted legal dispute passed before the precise placement of the border was settled, resulting in the forfeiture of more than 500 square miles (1,295 km2) of territory from South Australia to Victoria.
Тораптық зерттеу
1839 жылы Чарльз Тайерс Корольдік теңіз флотынан отарлық қызметке ауыстырылды және Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы сэр Джордж Гиппс оған Гленелг өзенінің сағасындағы дәл бойлықты анықтауды тапсырды, соның арқасында 141-ші меридианға (Оңтүстік Австралияның шығыс шекарасы) дейінгі қашықтықты өлшеуге болады. Бірнеше айдан кейін Тайерс Мельбурннан Гленелг өзеніне дейінгі маршрутты зерттеуді аяқтады және құмды жағалауда әктас тастардан кең жебе жасады. Бұл "Тайерс белгісі" деп аталды және шекараны зерттеудің бастапқы нүктесін анықтау үшін қолданылды. Басты себеп – жеткіліксіз жабдық болғандықтан, кейіннен бұл қателік 2 миль мен 4 шынжыр (3,3 км) екені анықталды. 1836 жылы Оңтүстік Австралия провинциясында үкімет құрылғаннан кейін, жағалау мен Мюррей өзені арасындағы аймақты еуропалықтар қой өсіру үшін ірі жерлерді иелену арқылы жылдам қоныстандыра бастады. Нақты шекара болмағандықтан заңдық бақылау мүмкін емес еді, сондықтан нақты орналасқан жерді анықтау қажет болды. Оңтүстік Австралия шекарасына қатысты ең алғашқы сілтеме – Оңтүстік Австралия губернаторы Джордж Грейдің 1844 жылғы 30 қыркүйектегі британдық соғыс және колониялар министрі Лорд Стэнлиге жолдаған хатында кездеседі. Грей 141-ші шығыс бойлық дәрежесінен өтетін Жер бетіндегі бірнеше нүктені дәл анықтаудың өте қиын екенін және осы қиындыққа қоса, қосымша шығындар туындайтынын атап өтті.
In 1839 Charles Tyers was transferred from the Royal Navy to the Colonial Service and instructed by Sir George Gipps, the Governor of New South Wales, to ascertain the precise longitude at the mouth of the Glenelg River so that a distance to the 141st meridian (the eastern border of South Australia) could be measured. Several months later, Tyers completed a survey from Melbourne to the Glenelg River and on an expanse of sandy beach he formed a broad arrow with limestone rocks. This became known as Tyers' Mark and was used to determine the starting point for the border survey. Due primarily to inadequate equipment, this was later determined to be 2 miles and 4 chains (3.3 km) in error. Following the proclamation of government in the province of South Australia in 1836, the region between the coast and the Murray River was rapidly being settled by Europeans through squatters selecting large runs for sheep grazing. With no clear border, legal oversight was impossible; an accurate position needed to be defined. The earliest relevant reference to the boundary of South Australia was in a despatch dated 30 September 1844 from the South Australian governor, George Grey to the British Secretary of State for War and the Colonies, Lord Stanley. Grey stated that it would be extremely difficult to determine with accuracy a number of points on the Earth's surface through which the 141st degree of east longitude passes, and pointed out that in addition to that difficulty there would be attendant expense.
Уэйд-Уайт зерттеулері
Тайердің зерттеуінен кейін бірнеше жыл бойы оның жұмысын кеңейту үшін ешқандай шара қабылданбады, бірақ 1845 жылға қарай шекара сызығын жерде нақтылау қажеттілігі, әсіресе Гамбиер тауының шығысында, өте шұғыл болды. Оңтүстік Австралияның мал өсірушілері жағалаудан шығысқа қарай жылжып, Wimmera аймағынан батысқа қарай жылжыған мал өсірушілермен кездескенде даулар туды. Қай үкімет мал өсірушілерге пасторлық лицензия беруі керек және қайсысы заңды бақылауда болғаны белгісіз болды. 1846 жылдың қараша айында Колониялық хатшылық кеңсесі геодезист Генри Уэйдке «Полиция мақсаттары үшін шекараны» анықтау үшін Сиднейден даулы аумаққа баруды тапсырды. 1847 жылдың наурызында Уэйд жеті адамнан тұратын тобы мен жабдықтарын Гленелг өзенінің сағасына жеткізді. Оған Оңтүстік Австралия үкіметі тарапынан бақылаушы ретінде тағайындалған көмекші геодезист Эдвард Уайт қосылды. Ұзақ уақыт бойы қиын жағдайларға, құрғақшылыққа және жұмыс жағдайларына наразы болған адамдарына байланысты, Уэйд тоғыз айдан кейін батпақтар, құмды төбелер мен бұзылған жабдықтардан кейін Мюррей өзенінен 250 км қашықтықта болды. Экспедиция 36-шы ендік дәрежесінде тоқтап қалды. 1847 жылдың 16 желтоқсанында Оңтүстік Австралия үкіметі Уэйдтің «жерде белгіленген сызық» Оңтүстік Австралияның шығыс шекарасы деп «есептелуі және түсіндірілуі керек» деген жарлық шығарды. 1849 жылдың наурыз айында Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты да осыған ұқсас жарлық шығарды. Уэйд 1854 жылы қайтыс болды. Зерттеу толыққанды аяқталмағандықтан, екі колония геодезист Уайттың Уэйдтің Мюррей өзеніне дейінгі сызығын мүмкіндігінше тезірек аяқтауы керек екеніне келісті. Бұл екі есе маңызды болды, өйткені Виктория колониясы он екі ай ішінде жариялануға тиіс болды, бұл заңдық және кейінірек саяси мәселелерді одан әрі күрделендіретін еді. 1849 жылдың тамызында Уэйдтің сызығын кеңейту жұмысы басталды. Уайт пен оның бес адамнан тұратын тобы да Үлкен шөлдің қиын жағдайларымен күресті: 1847 жылы су аз болған жерде екі жылдан кейін мүлде болмады. Екі апта ішінде наразылық білдірген адамдар оны тастап кетті, ал оның үш жылқысының екеуі төрт күн су ішпегеннен құлап кетті. Уайт қалған жылқысын да құлап қалмас үшін күшпен қан таратты және жарты пинта қан ішті. Жолды жоғалтқан ол Мюррей өзенінен қанша қашықтықта екенін білмеді, бірақ үш штаттың шекарасындағы өзен жағалауына жету үшін шамамен екі шақырымға дейін теңселіп жүрді, содан кейін зерттеуді аяқтады. Ішіп, демалыс алғаннан кейін ол өлген жылқыларға қайтып оралды, жабдықтарын жинап, өзенге қайта оралды, оны кесіп өтіп, Шовилла қой шаруашылығынан жылқы алды. Ол Аделаидаға 290 шақырым жол жүріп барып, зерттеу туралы есеп берді. Уайт үш жылдан кейін қайтыс болды.
For several years following Tyers' survey no action was taken to extend his work but by 1845 the need to have the boundary line defined on the ground had become urgent, particularly to the east of Mount Gambier. South Australian pastoralists had worked their way east from the coast and there were disputes when they met pastoralists from the Wimmera country pushing their way westwards with flocks of sheep. There was uncertainty as to which Government should grant pastoral licenses to the squatters and which had legal control. In November 1846 the Colonial Secretary's Office directed surveyor Henry Wade to proceed from Sydney to the disputed territory to define a "Boundary for Police Purposes". By March 1847 Wade had got his party of seven and equipment at the mouth of the Glenelg River. He was joined by assistant surveyor Edward White who had been appointed by the South Australian government to act as an observer on its behalf. After much deprivation and hardship due to drought and reluctance by his men to continue with poor work conditions, Wade was still 155 miles (250 km) from the Murray River after nine months of swamp, sand dunes and broken equipment. The expedition collapsed at the 36th parallel of latitude. On 16 December 1847 the South Australian Government published a proclamation that the "line as marked on the ground" by Wade should be "deemed and construed" to be the eastern boundary of South Australia. In March, 1849 New South Wales issued a proclamation in similar terms. Wade died in 1854. As the survey was only partially completed the two colonies were in agreement that surveyor White should complete Wade's line to the Murray River as soon as possible. This was doubly urgent as the colony of Victoria was to be proclaimed within twelve months further complicating legal and later political matters. In August 1849 the extension from Wade's line was begun. White and his party of five were similarly troubled by the severe nature of the Big Desert mallee country: where there was little water in 1847 there was none two years later. Within two weeks mutinous men had deserted him and two of his three horses collapsed from being without water for four days. White led the other until it also lay down, he himself was also on the verge of collapse but he managed to bleed the horse and drink half a pint of the blood. Lost, he did not know how far from the Murray River he was but he managed to stagger on for about two miles (3.2 km) to find himself on the riverbank at the border of three states and the survey completed. After drinking and resting he retreated back to the dead horses and collecting his saddle and bridle he returned to the river, managed to cross it and borrow a horse at Chowilla sheep station. He rode 180 miles (290 km) to Adelaide and filed a report on the survey. White died three years later.
Смолли мен Тоддтың зерттеуі
Уэйд-Уайт сызығының дәлдігіне күмән, жақсы астрономиялық құралдардың қолжетімділігі және телеграфтың пайда болуымен бірге артты. Сидней мен Мельбурндағы Үкіметтік астрономдардың тағайындалуы нәтижесінде осы орындардың бойлықтарының әлдеқайда нақты мәндері анықталды, соның салдарынан заңды шекараның 141-ші бойлығы белгіленді. Келісім бойынша, 1868 жылдың сәуір айында Аделаидадан Мюррей өзеніне жақын Човиллаға және шекараға экспедиция аттанды. Экспедицияны N. S. W. Үкіметтік астрономы Джордж Смолли және Оңтүстік Австралияның телеграфтар басқарушысы Чарльз Тодд басқарды. Мақсаты – Мельбурн мен Сиднейде де ұқсас байқаулар жасалғанда, он бір жұлдыздың транзитін бақылау. Тайерс кішкентай үш дюймдік (76 мм) теодолит қолданған болса, бұл экспедицияда сол кезде Австралиядағы ең үлкен көшпелі құрал – телескоп болды. Шекараға жақын транзит байқаулары орны уақытша Аделаида-Сидней телеграф желісіне қосылды, бұл транзит байқауларының нақты уақытын Сиднейге дереу жіберуге мүмкіндік берді, онда бұл мәліметтер Сидней обсерваториясының хронографына тіркелді. Бұл шекараны қайта белгілеудің басқа да салдары болды, себебі 141-ші меридиан Квинсленд пен Оңтүстік Австралия шекарасының бір бөлігін құрайды (қазіргі Камерон бұрышы мен Хаддон бұрышы арасында) және Викторияның бастапқы шекарасы да осы меридианда орналасқан деп есептелген. Квинсленд пен Оңтүстік Австралия шекарасын зерттеу әлі жүргізілмеген еді, ал жүргізілген кезде нақты 141-ші меридиан пайдаланылды. Алайда, Мельбурн обсерваториясының астрономиялық жұмыстарға қатысуына қарамастан, Виктория Оңтүстік Австралия мен Жаңа Оңтүстік Уэльс арасындағы келісімге қатыспады және Оңтүстік Австралиямен шекарасын қайта белгілеуге келіспеді. Зерттелген шекара мен нақты 141-ші меридиан арасындағы "Даулы аумақ" деп аталатын жердің ауданы 500 шаршы мильден (1295 км²) асты. 1849 жылға қарай оның 47%-ы Виктория үкіметімен жеке меншікке сатылған немесе жалға берілген. Егер дәлірек шекара қабылданған болса, Виктория осы жерді сатуға немесе жалға беруге құқылы болмас еді. Бұл – қырық жылдан астам уақытқа созылған дау-жанжалдың бастауы болды.
Doubts as to the accuracy of the Wade White line grew with the availability of better astronomical equipment and the advent of the telegraph. As a result of appointments of Government Astronomers in Sydney and Melbourne there were far more precise values for the longitudes of these places and hence the 141st longitude of the legal border. By agreement, an expedition left Adelaide in April 1868 for Chowilla near the Murray River and the border. It was led by George Smalley, N. S. W. Government Astronomer and Charles Todd South Australian Superintendent of Telegraphs. The purpose was to make transit observations of eleven stars whilst similar observations were made in Melbourne and Sydney. Whilst Tyers had used a small three inch (76 mm) theodolite, this expedition had a telescope, the largest available portable device in Australia at the time. The site of the transit observations near the border was temporarily linked to the Adelaide Sydney telegraph line, allowing the precise time of the transit observations to be transmitted instantaneously to Sydney, where these were recorded against the Sydney Observatory's chronograph. This border realignment had other implications, as the 141st meridian also forms part of the Queensland South Australian border (between what is now Cameron Corner and Haddon Corner) and the original Victoria S. A. border had been supposed to lie on the same meridian. The survey of the Queensland S. A. border had not yet taken place and, when it was done, used the actual 141st meridian. However, despite the involvement of the Melbourne Observatory in the astronomical work, Victoria was not a party to the agreement, between South Australia and New South Wales, and did not agree to a corresponding realignment of its border with South Australia. The "Disputed Territory" as it was termed between the surveyed border and the actual 141st meridian contained over 500 square miles (1295 km2) of land. By 1849, 47% of it had already been sold freehold or leased out by the Victorian Government. If the more accurate border had been adopted, Victoria would not have owned the land to be able to sell or lease it. This was the beginning of the battle of the Disputed Territory, a bone of contention which was to last for more than forty years.
Құқықтық дау
Оңтүстік Австралия үкіметі бұл мәселені өз күшімен қалдырмады. 1874 жылы жердің құны шамамен 800 000 фунт стерлингтей бағаланды. 1883 және 1893 жылдар аралығында Оңтүстік Австралия Мельбурнге 70-тен астам хат немесе телеграмма жіберіп, Викторияның жерден бас тартуын немесе қаржылық өтемақы төлеуін сұрады. Көптеген нәтижесіз конференциялар өтті. Екі штат арасындағы келісімге ең жақын 1908 жылы болды. Онда Парламент ратификациялаған жағдайда, 215 000 фунт стерлинг Оңтүстік Австралияға өтемақы ретінде қарастырылуы керек деп шешілді. Парламент бұл ұсынысты ратификацияламады, сондай-ақ 1909 жылы Оңтүстік Австралия премьер-министрінің Уайттың белгіленген шекарасының шығысындағы бір бөлік жерді бөлу үшін геодезистерді жіберу жоспары да еш нәтиже бермеді. Викторияның келісімге бармауы салдарынан Оңтүстік Австралия ақыры келісімге келу үмітінен бас тарды және 1911 жылы Жоғарғы соттың бастапқы юрисдикциясында сотқа шағым түсірді, бірақ оның талабы қабылданбады. 1914 жылы ол Привиттің кеңесінің сот комитетіне шағымданды, ол Викторияның пайдасына шешім шығарды.
The South Australian Government did not let the matter rest. In 1874 it suggested the value of the land was about £800,000. Between 1883 and 1893 South Australia sent more than 70 letters or telegrams to Melbourne seeking Victorian relinquishment or financial redress. There were many futile conferences. The nearest to an agreement between the two states was in 1908. Then it was decided, subject to ratification by Parliament, that £215,000 should be regarded as compensation to South Australia. Parliament did not ratify the proposal, nor did anything come of the 1909 South Australian premier's plan to send surveyors to subdivide some of the land on the east of White's marked border, the last "legally proclaimed" border. South Australia finally abandoned all hope of settlement, due to Victoria's intransigence, and in 1911 it sued in the original jurisdiction of the High Court only to have its suit dismissed. In 1914, it resorted to an appeal to the Judicial Committee of the Privy Council which ruled in favour of Victoria.
Қызмет көрсету
Мельбурннан Аделаидаға теміржол құрылғанда, Serviceton станциясы даулы аймақта салынды және локомотивтер мен бригадаларды алмастыру үшін екі үкімет те бірдей қаржылады. Қазір станция қолданылмайды, бірақ ғимарат Сервисетонның кішкентай қаласында сақталған.
When the railway line was built from Melbourne to Adelaide, Serviceton station was built in the disputed territory and paid for equally by both governments to provide a place for the exchange of locomotives and crews. While the station is no longer used, the building remains in the tiny town of Serviceton.