Кіріспе
Сан-Францискодағы қызыл жарық ауданы (1849-1917)
Барбарий жағалауы – Сан-Францискодағы 19 ғасырдың екінші жартысы мен 20 ғасырдың басындағы қызыл жарық ауданы. Онда би залдары, концерттік залдар, барлар, джаз клубтары, эстрадалық қойылымдар мен жезөкшелер үйлері орналасқан. Оның тоғыз блоктан тұратын аумағы Монтгомери және Стоктон көшелері арасындағы, қазіргі Тынық мұхиты даңғылының үш блоктан тұратын бөлігінде шоғырланған. Пасифик көшесі – Сан-Франциско төбелерінен өтетін алғашқы көше. Ол Портсмут алаңына жақын жерден басталып, шығысқа қарай Буэна Виста шығанағындағы алғашқы кемежайларға дейін жалғасты. Барбарий жағалауы 1849 жылғы Калифорния алтын асығы кезінде пайда болды. Осы кезде Сан-Франциско халқы алтын табуға тырысқан ондаған мың кеншілердің көптеп келуінен өте қарқынды өсті. Барбарий жағалауының алғашқы он жылдықтары тұрақты заңсыздық, құмар ойындар, әкімшілік сыбайлас жемқорлық, өздігінен әділет орнату және жезөкшелікпен мазаланды. Бұл үлкен өсім, күшті үкіметтің болмауымен қосылып, қылмыскерлерге, жемқор саясатшыларға және жезөкшелер үйлерінің иелеріне көптеген мүмкіндіктер жасады. Көп жылдар бойы кісі өлтірушілер мен қарақшылар жазасыз қылмыстарын жасап, кейде жұрт көз алдында батыл әрекет етті. Осының салдарынан Барбарий жағалауы Ескі Батыстың жабайы аймағына айналды және саяси сыбайлас жемқорлық, құмар ойындар, қылмыс және зорлық-зомбылық мәселелерімен күресті. 1848 жылы Мексика-Америка соғысынан босатылған еріктілер тобы Сан-Францискоға қоныстанды. Олардың көпшілігі Нью-Йорк қаласының Файв-Пойнтс және Бауэри аудандарындағы топтардан шыққан. Олардың шамамен 60-ы "Иттер" деп аталатын топты құрды. Олар әскерилердей киініп, тіпті Кирни көшесіндегі шатырда Таммани Холл деп аталатын штаб-пәтер құрды. 1849 жылы бұл қарақшылар өздерін "Регуляторлар" деп атай бастады. Олар мексикалықтар мен испан тілінде сөйлейтіндерді мазалап, жергілікті бизнестен қорғау үшін ақша талап етті.
Сидней қаласы
Сан-Францисконың Барбарий жағалауында бизнес құрған қылмыскерлердің жалғыз тобы "Хаундс" емес еді. 1849 жылдың соңына қарай Австралиядан келген бірнеше кеме Ұлыбританияның жазалау колониясының бұрынғы мүшелерін – бұрын сотталғандарды, мерзімінен бұрын босатылғандарды және қылмыскерлерді – Сан-Францискоға жеткізді, олар "Сидней әтештері" деп аталды. Бұл австралиялық иммигранттар соншалықты көп болғандықтан, олар аймақтың үстемдігіне ие болды. Олар пансионаттар мен түрлі ішімдік сататын дүкендер ашты, олардың ішінде өздерінің бизнесімен байланысты жезөкшелер де болды. Осы дүкендерге және борделдерге кірген адамдар көбінесе ұрып-сапалап, тоналып қалды. Сан-Францисконың аудандарын тонаған кезде, Сидней әтештері 1849 және 1851 жылдар аралығында азаматтардың назарын тонау мен кісі өлтіруден аудару үшін Сан-Францисконы алты рет өртке тоғытты. Сидней әтештерінің екеуі, Сэмюэл Уиттакер мен Роберт Маккензи, өрт сөндіру, тонау және қарақорлық жасағаны үшін тұтқындалды. Содан кейін, оларға жедел сот процесі жасалып, кейін дарға асылды. Қылмыскерлерді жазалау үшін ресми соттар мен линчтерді қолданатын, құқық қорғау органдарына бағынбаған адамдар Ескі Батыста жиі кездесетін, бірақ Сан-Францисконың қадағалау комитеттері Америка тарихындағы ең ірі және ең ұйымдасқан комитеттер болды. Дарға асылу қалған Сидней әтештерін қаладан қашуға итермеледі. Екі аптадан кейін Сидней қаласында тек бірнеше би залдары, салондар мен борделдер қалды. Бұл шартты тыныштық екі жылға ғана созылды, содан кейін қылмыскерлер Барбарий жағалауына қайта оралды.
When looting San Francisco's neighborhoods, the Sydney Ducks even set fire to San Francisco six times between 1849 and 1851 in order to distract citizens from their pillaging and murdering. Two of the Sydney Ducks, Samuel Whittaker and Robert McKenzie, were then arrested for arson, robbery, and burglary. The vigilantes then held a quick trial, and later hanged them. Vigilantes, unauthorized individuals who use trials and lynchings to punish criminals, were not uncommon in the Old West, but San Francisco's Vigilance Committees were the largest and most organized of America's history. The hangings scared the remaining Sydney Ducks into fleeing the city. Within two weeks after the hangings, Sydney Town had but only a few dance halls, saloons, and brothels remaining. That relative peace only lasted for two years; then criminals returned to the Barbary Coast.
Әділдікті қорғау
XIX ғасырдың соңғы жартысында Сан-Францискода әкімшілік жемқорлық, босс саясаты және үнемі заңсыздықтар болды. Уиттакер мен Маккензидің асылып өлтірілгеннен кейін Сан-Франциско біраз уақыт заңға бағынышты қала ретінде жұмыс істеді. Осы жазалаулар жемқор судьялар мен мемлекеттік қызметкерлерді қорқытып, олар бұрын Сан-Францискода көрілмеген еңбекқорлықпен өздерінің міндеттерін атқара бастады. Бірақ бұл жаңа тиімділік ұзаққа созылмады, 1852 жылға қарай жемқор үкімет шенеуніктері жоғары жалақылар мен қымбат жобаларға саяси сыйақылармен байланысты жүйені құрды, бұл қаланың қазынасын жақындап бара жатқан банкроттыққа жеткізді. Қалалық әкімдіктегі бұл қаржылық дағдарыс саудаға үлкен күш түсіріп, жеке кәсіпкерлерге әсер етті. Қаланың қазынасын тонау Сан-Францискодағы ең беделді адам Дэвид Бродериктің көмегінсіз болмас еді, ол штат сенаторы болып, 1851 жылдан 1859 жылы қайтыс болғанға дейін Сан-Францисконы тығыз бақылауда ұстады. Осы жасырын келісімдердің нәтижесінде Бродерик зор байлық жинап, қаладағы қуатты босс ретіндегі беделін нығайтты. Қазынаның қаржылық дағдарысы туралы хабар тараған кезде, ашуланған азаматтардың тағы да ірі көтерілісі болды. Олар Джеймс Кейсиді түрмеден өздеріне беруді талап етті, ал олардың санын басып озған түрме күзетшілері олардың талабына көнді. Кинг атылғаннан кейін алты күннен кейін қайтыс болды, содан кейін Кейсиге Абайлық комитеті тарапынан сот процесі жасалды. Кингтің қосылуына 15 000-нан астам адам келді, бірақ қосылу аяқталған кезде Кейси айыпты деп танылып, өздігінен қорғаныс жасағандармен асылды. Көпшіліктің қолдауына ие болған Абайлық комитеті кемежайға жақын үлкен ғимаратта орналасты, онда түрме жатқан бөлмелер, сот залдары және кез келген әскери араласуға қарсы тұру үшін қоршау қабырғасы болды, оған «Қаптамалы бекініс» деген лақап ат қойылды. 1856 жылдың тамызында Абайлық комитеті таратылып, басқаруды сайланған лауазымды тұлғаларға қайтару туралы шешім қабылдады.
Аудан анықталды
1860 жылдары теңізшілер осы ауданға есім беріп, оны Барбария жағалауы деп атауды бастады. Барбария жағалауы деген термин Солтүстік Африканың Барбария жағалауынан алынған, онда жергілікті қарақшылар мен құл саудагерлері жақын орналасқан жағалау қалалары мен кемелерге шабуылдар жасаған. Африканың сол аймағы теңізшілерді нысанаға алған, Сан-Францискодағы Барбария жағалауындағыдай жыртқыш бау-сарайлармен әйгілі болды. 1850-ші және 1860-шы жылдары әйелдермен араласуға және әдепсіз ойын-сауыққа құштар кеншілер, теңізшілер және саяхатшылар Сан-Францискоға ағылып келіп, Барбария жағалауының негізгі клиенттеріне айналды. Бастапқы күндері Сан-Франциско құмар ойындар, ішімдік, есірткі және жезөкшелік қызметтерін тоқтатуда полицияның билігі жоқ, «ашық» қалаға айналды. Сан-Францисконың порты ретінде жұмыс істегені, әлеуметтік ережелер мен заңдарға сәйкес келмейтін үлкен уақытша халықты қабылдауға мүмкіндік берді. Барбария жағалауы – әр түрлі қарапайым және жаман адамдардың жиналатын орны. Кішкентай ұры, үй тонаушы, саяхатшы, жезөкше, адал емес әйелдер, қылмыскерлер, кісі өлтірушілер – барлығы осы жерде табылады. Көзге жалыққан адамдар мен сұлулығын жоғалтқан әйелдердің әдепсіз ішімдік ішіп, жағымсыз темекі шегіп, ұятсыз мінез-құлыққа барып, арсыз әндер айтатын және өзін-өзі одан да төмендететін би залдары мен концерттік залдары көптеп кездеседі. Маскүнемдіктің әр түрлі сатыларындағы тәртіпсіздікке бейім жандармен толған, төменгі ойын орындары да бар. Опиум үйлерінде, дінсіз қытайлар мен Құдайдан безген ерлер мен әйелдер шатасуда, қорқынышты түрде ұйықтап жатыр немесе толығымен есінен айырылған. Олар: әдепсіздік, нәпсіқұмарлық, ластану, жек көрінетін аурулар, жүгенсіздік, қайғы-қасірет, кедейлік, байлық, құрметсіздік, құдайға қарсы сөздер және өлім. Және шіріген массаны қабылдауға ашық ауызбен күтіп тұрған тозақ та бар. (Бенджамин Эстель Ллойдтың «Сан-Францисконың жарықтары мен көлеңкелері» (1876)).
1906 жылғы жер сілкінісінен бұрын
Осы кезеңде Сан-Франциско қарқынды дамып, маңызды кемежайға айналды, бірақ өздігінен қорғанушылардың бүліктеріне жол бермейтін деңгейге жетті. Өздігінен әділет іздеудің қаупі азайған соң, жемқорлық пен қылмыс қайтадан көтеріле бастады, Сидней қаласындағыдай қауіпті ойын-сауық орындары пайда болды. 1871 жылы Сан-Францискода бар болғаны 100 полицей болғандықтан, құқық тәртібін сақтауда үлкен тапшылық болды. Сол кезде Полиция бастығы Кроули жылдық есебінде Нью-Йоркте 464 тұрғынға бір полицей, ал Лондонда 303 тұрғынға бір полицей келгенін мәлімдеді. Олардың арасында би залдары, ойын-сауық пен билерге арналған концерт залдары, мелодеондар, арзан арақ сататын дүкендер, сыра мен шарап сарайлары бар еді. Алғашқыда мелодеондарда механикалық орган аспаптары болды, бірақ олар тез арада театрлық қойылымдар болатын, бірақ би алаңы жоқ кабареге айналды. Мелодеонға тек официант қыздар мен артистер ғана кіре алатын. Олардың қойылымдарында әдетте әндер, әдепсіз көріністер және көбінесе канкан билері болды. "Deadfall" деп аталатын орындар ең төменгі деңгейдегі мекемелер еді, оларда қатаң орындықтар, еденде ылғалды арақ, барлар жұқа тақтайлардан жасалған, ойын-сауық болмады, ал шараптары көбінесе бояу қосылған таза спирт болатын. "Жағалау" деп аталатын аймақ өз би залын да ойлап тапты, оны Барбари-Кост би залы деп атады. Бұл би залдарының көпшілігінен ерекшелігі, онда тек әйелдер жұмыс істейтін қызметкерлер болды, олар клиенттермен билеу үшін ақы алатын және оларды сусындар сатып алуға ынталандырғаны үшін комиссия алатын. Барбари-Кост ауданындағы тәртіпсіздік соншалықты күшті болды, полиция жеке күзетке шықпай, жұпта немесе тіпті топта жүрді. Күнделікті түрде кісі өлтіру оқиғалары мен ұрлықтар тіркелді. Тіпті ішімдік ішетін орындарда да клиенттердің өмірі мен мүлкі қауіпсіз емес еді. 1890 жылдары Сан-Франциско алкогольді тұтынудың ең жоғары деңгейіне жетті, 3000-нан астам лицензиялы және 2000-ға жуық лицензиясыз бар болды. Официант қыздар салондардың басты тартымдылығы болды және оларды "әдемі официант қыздар" деп атады, бірақ олар әрқашан тартымды немесе жас болған жоқ. Олар клиенттермен би билеп, ақшаға шарап сату үшін шапшаң киім киіп жүрді. Салондар әйелдерді еркектерді пайдалануға жұмысқа алып, клиенттердің қалталарын ұрлап, содан кейін ақшаның жартысын басқаруға қайтаруды тапсырды. Әдемі официант қыздар аптасына шамамен 20 доллар және сатқан сусындар мен билерден комиссия табалды. Кішкентай арақ үйлері мен "deadfall" орындары тек бірнеше официант қыздарды жұмысқа алды, ал үлкен би залдары мен концерттік салондарда 50-ге дейін әйел жұмыс істеді. Әдемі официант қыздар клиенттердің сусындарына есірткі қосып, оларды тонау үшін және кейде есінен айыру үшін ұрып-соғу оқиғалары жиі кездесетін.
1906 жылғы жер сілкінісінен кейін
1906 жылғы жер сілкінісі мен өрттен сол жердегі ғимараттардың көп бөлігі қирады. Алайда, қаланың қаржылық қолдаушылары Барбарий жағалауын тазалауға және оны күнделікті Сан-Франциско тұрғындары үшін қолайлы ойын-сауық аймағына айналдыру мүмкіндігін көріп, пайдаланды. Жаңадан туған азаматтық мақтаныш сезімімен, қолдаушылар қайта құрылысқа көп инвестиция жасады. Үш айдың ішінде оннан астам би залдары мен оннан астам барлар қайта жаңартылып, жұмыс істеуге кірісті. Бұл жаңа Pacific Street-тің өркендеген, жайлы нұсқасы, жер сілкінісінен бұрынғы Барбарий жағалауының тәртіпсіздігімен салыстырғанда өзгеше болды. Дегенмен, ауданда проституция тоқтамады, және 1917 жылға дейін қала әкімі Джеймс Ролф Сан-Францискодағы барлық борделдерді жабуға уәде берді. 1908 жылдың көктемінде, Pacific Street-те "The Dash" ашылған кезде, Барбарий жағалауындағы бір барда еркектер арасындағы проституция және әйелдердің кейіптерін сомдау қысқа ғана уақытқа болды. "Dash" кейбір әйелдердің кейіптерін сомдаушыларды жұмысқа алды, ал клиенттер оның кабиналарында гомосексуалдық секс сатып ала алатын. "Dash" сол жылдың соңында жабылды. Осы гүлденген ауданға "Құрметті Көше" деген жаңа лақап ат қойылды. "Terrific Street" термині алғаш рет музыканттар Pacific Street клубтарындағы музыканың сапасын сипаттағанда қолданылды, ал Сан-Францискодағы алғашқы джаз клубтары "Terrific Street"-те ашылды және Софи Таккер, Сид ЛеПротти және Джелли Ролл Мортон сияқты ұлттық таланттарды тартты. Осы кезде Барбарий жағалауы кеңінен танымал болды, ал оның үлкен би залдары көптеген адамдарды қызықтырды. Түнде оның жарқын жарықтанған блогы Окленд шығанағының арғы жағынан көрінетін, әлі неоновые шамдар ойлап табылмаған. 1913 жылдың қыркүйек айында сайлауға дейін Уильям Рэндольф Херсттің "Экзаминер" газеті Барбарий жағалауына қарсы үлкен науқан бастады және толық беттік редакциялық мақаласында оны "жою керек" деп мәлімдеді. Он күннен кейін полиция комиссиясы алкогольді ішімдіктер сататын ауданның кез келген мекемесінде билеуге тыйым салу, ауданның кез келген салонында қызметкерлерге немесе клиенттерге рұқсат етілмеуі және тіпті электрлік жарнамаларға тыйым салу туралы қаулылар қабылдады. Нәтижесінде, кейбір ішімдік орындары әйел қызметкерлерін жұмыстан босатып, қарапайым салонға айналдырды, ал басқалары бизнесін жапты. Кейбір үлкен би залдары басқа аудандарға көшіп, би академиясы немесе жабық би залы ретінде маскировка жасап, бірнеше жыл бойы өмір сүре алды, бірақ олар бұрынғы танымалдылығын ешқашан қайта қалпына келтіре алмады. 1917 жылы "Қызыл шамды жою туралы" заңға сәйкес борделдер жабылды, бірақ сол кезде "Құрметті Көше"нің барлық қызығы жоғалып кеткен еді. "Қызыл шамды жою туралы" заңнан кейін проституция аймақтары мен проституциямен айналысатындар сауда орталықтары иеленген Тендерлойн және Юнион-сквер сияқты шеткі аймақтарға көшуге мәжбүр болды.
Халықаралық есеп айырысу
1920 жылы тыйым салынған кезде және барларға алкоголь ағыны тоқтатылғанда, Terrific Street блогының қызығушылығы төмендеді, ал оның би залдары мен концерттік залдары кеңселерге, қонақ үйлерге және қоймаларға ауыстырылды. Бірақ 1933 жылы тыйым алынып, алкоголь қайта қолжетімді болғаннан кейін, оның ойын-сауық өмірін жаңғыртуға әрекет жасалды. Полиция комиссиясы 1934 жылдың 27 ақпанында аймаққа биге рұқсат берілмейтінін жариялап, бұл әрекеттерге тоқтатты. Бұл шара "Калифорния штатының теңестіру жөніндегі кеңесінің аудан үшін алкогольдік рұқсаттарды кері қайтаруынан" кейін жасалды. Әйелдер ұйымдары мен шіркеулердің наразылығы осы шешімдерге әсер етті. Кейінірек, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауданды қайта жандандыру мақсатында оның атауы "Халықаралық елді мекен" деп өзгертілді және "Халықаралық елді мекен" деп жазылған екі үлкен жарнамалық арка сол Тынық мұхиты көшесінің екі басында орнатылды. Террифик көшесінің Барбарий жағалауынан кейінгі мекемелері жер сілкінісінен бұрынғы жағалаудың жаман тарихына сілтеме жасап, клиенттер мен туристерді тартуға тырысқандай, "Халықаралық елді мекен" де жоғалған дәуірге сілтеме жасап туристерді тартуға тырысты.
Бродвей сахнасы
ХХ ғасырдың соңғы жартысында ойын-сауық және би өнері бір блок солтүстікке қарай, Пацифик көшесіне параллель орналасқан Бродвейге көшті. 1950-1960 жылдары Бродвейде джаз клубтары көптеп ашылды. Сэмми Дэвис кішінің бір бөлігі иеленген «Мистер Д» клубы Тони Беннетт пен Джеймс Браунның қойылымдарын ұсынды. Энннің түнгі клубында легендарлық шок-комедияшы Ленни Брюс стендап-комедиядағы мансабын бастады, бұл журналист Херб Кейн мен Лоуренс Ферлингетти сияқты бит-поэзия өкілдерінің назарын аударды. «Базин Стрит Уэст» бастапқыда джаз клубы болған, бірақ кейін Отис Реддинг, Айк пен Тина Тернер, сондай-ақ Ленни Брюс та осында өнер көрсетті. «Эль Матадор» клубы Оскар Петерсон сияқты танымал әртістерді шақыру арқылы көзге түсті, ал оның көрермендерінің арасында кейде Клинт Иствуд, Фрэнк Синатра және Мэрилин Монро сияқты жұлдыздар да болды. «Жаз шеберханасы» 1950-1960 жылдары Майлз Дэвис, Каннонбол Аддерли және Джон Колтрейн сияқты музыканттардың өнерін тыңдау үшін ең танымал клубқа айналды. Комедияшы Ленни Брюс комедиялық қойылымында дөрекі сөздер қолданғаны үшін «Жаз шеберханасында» тұтқындалғанда, АҚШ Конституциясының бірінші түзетуіне сөз бостандығы туралы ұлттық пікірталас ашылды. 1929 жылы ашылған «Финоккио» түнгі клубында Солтүстік жағажайда әйелдердің ЛГБТ-қоғамдастығына ұқсас ойын-сауықтары пайда болды. Бұл барды Джозеф Финоккио ашқан және ол Стоктон көшесінде орналасқан. «International Settlement» клубтарының бишілері мен ескі үлгідегі хор қыздары Бродвейдің жаңадан пайда болған сахнасының керемет таланты мен қызығушылығымен бәсекелесе алмады, ал 1960 жылдардың басында олардың танымалдылығы күрт төмендеді. Бірақ Бродвейдің 1950-1960 жылдардағы жарқындығы мен инновациясына қарамастан, оның тікелей эфирдегі ойын-сауық клубтары да уақыт өте келе танымалдылығын жоғалтты. ХХІ ғасырдың басында Бродвей стендап-комедия клубтары мен тікелей музыка клубтарынан айырылып, олардың орнына жазба музыка ойнатылатын коктейль залдары ашылды. Дегенмен, Солтүстік жағажайдың басқа аудандарында әлі де тікелей музыка клубтары жұмыс істеп тұр.
Танымал мәдениетте
Жоғалған "Барбария жағалауының соңғы түні" (1913) фильмін режиссері жекелеген театр иелеріне Барбария жағалауындағы әдепсіздік пен құлықты бейнелейтін сенсациялық фильм ретінде сатқан. 1920 жылғы "Жаза" фильмінде Лон Чейни екі аяғы жоқ, Барбария жағалауының қылмыстық әлеміндегі қылмыскер басшысы рөлін ойнайды. 1935 жылғы "Барбария жағалауы" фильмінде Эдвард Г. Робинсон басты рөлде ойнайды, оқиға Алтын іздеу дәуірінде Сан-Францискода өтеді. 1935 жылғы "Фриско Кид" фильмінде Джеймс Кагни 1850 жылдардағы Барбария жағалауындағы құлық синдикатының ойдан шығарылған көшбасшысы рөлін сомдайды. 1936 жылғы "Сан-Франциско" фильмінде Кларк Гейбл Барбария жағалауындағы салон иесін, ал Жанет Макдональд 1906 жылғы жер сілкінісінен аман қалған үміткер опера әншісін ойнайды. Макдональд орындаған "Theme from San Francisco" әні Сан-Францисконың ресми гимні болып саналады. 1943 жылдың қараша айындағы "Жалғыз қаңғыбас" радиосериалының екі бөлімінде басты кейіпкер Барбария жағалауында жасырын миссиямен банкирдің ұрланған қызын құтқаруға барады. 1945 жылғы "Барбария жағалауының жалыны" фильмінде Джон Уэйн 1906 жылғы жер сілкінісі алдында Барбария жағалауында сәтті казино иесі болған ковбой рөлін ойнайды. 1957 жылғы Роджерс пен Харттың "Пал Джой" мюзиклында Франк Синатра Барбари-Кост (533 Пасифик авеню) түнгі клубында жұмыс істейтін эстрада әртісі рөлінде ойнады. 1975 жылғы "Барбария жағалауы" телесериалында Уильям Шатнер Барбария жағалауында қылмыскерлерді ұстайтын үкіметтік агент рөлін ойнайды. Брюс Лидің еңбектеріне негізделген Cinemax телехикаясының екінші маусымында басты кейіпкер Барбария жағалауындағы борделдерде шайқасады. Rancid өздерінің 10-шы альбомы "Tomorrow Never Comes" ("Келер ешқашан келмейді") ішіндегі "The Bloody & Violent History" ("Қанды және зорлық-зомбылық тарихы") әнінде Барбария жағалауының тарихын суреттейді. Конор Оберсттың 2016 жылғы "Ruminations" студиялық альбомында Барбария жағалауына сілтеме жасалған, ол альбомның екінші трегі "Barbary Coast (Later)" ("Барбария жағалауы (Кейінірек)") деп аталады.