Кіріспе

Британдық консервативтік партиясының басшылығына сайлау

1965 жылғы консервативтік партиясының басшылығына сайлау Алек Дуглас-Хоумның орнына иегер табу үшін 1965 жылдың шілдесінде өткізілді. Бұл парламенттік партияның ресми сайлауын өткізудің алғашқы тәжірибесі болды, ал бұрынғы басшылар кеңесу арқылы тағайындалған. 1963 жылғы партия конференциясында басшылыққа байланысты болған ара-түрлі амалдардан кейін бұл тәртіп беделсіздікке ұшырады, нәтижесінде сол кездегі Лордтар палатасының мұрагерлік мүшесі Дуглас-Хоум тағайындалды. Сайлау қалай өткізілетіні туралы жоспарлар 1965 жылдың ақпанында жарияланды және одан кейін парламенттік партиямен келісілді.

Сайлау науқаны

Бұрынғы премьер-министр Алек Дуглас Хоум 1965 жылғы 23 шілдеде 1922 жылғы комитеттің 14-ші отырыс бөлмесінде отставкаға кетерімен сайлауды бастады. Эдвард Хит, көлеңкелік қазынашыл және Реджинальд Модлинг, көлеңкелік сыртқы істер министрі де кандидаттар болады деп күтілді. Ескі этондықтардың «сыйлық шеңбері» мүшелері сайлауға қатыспауды шешті, себебі консервативтік партияға жас және заманауи бейне керек екеніне кеңінен келісім болды. Пауэллдің кандидатурасы кейбірлерді ашуландырды, өйткені бұл бәсекеге күрделілік қосты. Үміткерлердің ең тәжірибелі және көпшілікке танымал болғаны Мадлинг, ол фаворит саналды. Хиттің мүмкіндіктері Модлингтің жеңіске жетуі үшін қажетті 15% дауысқа жетіспеуіне немесе оған кедергі келтіруіне байланысты болды. Пауэллдің қолдауын Гейттен күтті, оның қолдаушылары негізінен Солтүстік Англиядан және өнеркәсіптік қалалардан (Бирмингем және Вулвергемптон сияқты) келген, бұл Модлингтің географиялық жағынан кең қолдауына қарама-қарсы еді. Алайда, Хит өзінің жас лейтенанты Питер Уокер ұйымдастырған тиімді басшылық науқаны жүргізді, сайлау қарсаңында Хиттің штабы өзінің айқын басымдығына сенді. Модлингтің науқаны керісінше, сәлсіді. Мысалы, ол Уильям Уайтлоу өзіне дауыс береді деп ойлады, бірақ ол Хитке дауыс берді. Сайлауды 1922 жылғы комитеттің төрағасы сэр Уильям Анструтер Грей басқарды. 27 шілдедегі дауыс беру нәтижесі мынадай болды:

Бір ғана дауыс беру: 27 шілде 1965 жыл
Үміткер | Дауыс | %
Эдвард Хит | 150 | 50.4
Реджинальд Модлинг | 133 | 44.6
Энох Пауэлл | 15 | 5.0
Екінші дауыс беру қажет болды, бірақ Модлинг бас тартты.

Қолданыстағы ережелер жеңімпаздың абсолютті көпшілікке (Хит мұны шамалы ғана иеленді) және бірінші дауыс беруде кемінде 15% дауысқа ие болуын талап етті (дауыс бермеген мүшелер есепке алынбады – бұл 1970 жылдардың ортасында ережелерді қарау кезінде өзгертілді). Хит соңғы талапқа жетпегендіктен, сайлау одан әрі айналуы мүмкін еді. Алайда, Модлинг жеңіліске ұшырағанын мойындады және Хит басшы деп жарияланды. Пауэлл жеңіске жетеді деп күтпеген, бірақ ол «визиткасын қалдырды», яғни болашақтағы лидер екенін көрсетті. Алайда, 1965 жылғы басшылық сайысында Пауэллдің Парламенттік партиядағы қолдауының жетіспеуі байқалды, содан кейін Хит оның блефін шақыра алатынын сезінді. 1968 жылы ол «Қан өзендері» сөзінен кейін консервативтік партияның алдыңғы қатарынан шеттетілді, бірақ келесі жылдары ол қоғамдық пікірге үлкен әсер етті. Алайда, келесі басшылық сайлауы (1975 жылы) өткенде ол Ольстер одағының мүшесі болды, сондықтан ол енді кандидат бола алмады.