Кіріспе

Дугал Диксонның кітабы «Жаңа динозаврлар: Балама эволюция» – 1988 жылы шотланд геологы және палеонтологы Дугал Диксон жазған, ал суреттерін Аманда Барлоу, Питер Барретт, Джон Батлер, Джин Колвилл, Энтони Дьюк, Энди Фармер, Ли Гиббонс, Стив Холден, Филипп Худ, Мартин Ноуэлден, Шон Милн, Денис Овенден және Джойс Тухилл сияқты бірнеше суретшілер салған болжамды эволюция туралы кітап. Кітапқа Десмонд Моррис алғысөз жазған. «Жаңа динозаврлар» жануарлар мен экожүйелерге толы, гипотетикалық басқаша Жерді зерттейді, онда бор дәуірі-палеогеннің жойылған оқиғасы болған жоқ, нәтижесінде құс емес динозаврлар мен басқа мезозой жануарлары кейінгі 65 миллион жыл бойы эволюцияланып, қазіргі күнге дейін өзгеріп бейімделді. «Жаңа динозаврлар» Диксонның 1981 жылы жарық көрген «Адамнан кейін» еңбегінен кейінгі болжамды эволюция туралы екінші жұмысы. «Адамнан кейін» сияқты, «Жаңа динозаврлар» да өзінің ойдан шығарылған ортасын және гипотетикалық жабайы табиғатты табиғи процестерді түсіндіру үшін қолданады, осы ретте зоогеография және биогеографиялық аймақтар туралы түсініктерді көрсетеді. 1990 жылы Диксонның тағы бір болжамды эволюциялық жұмысы – «Адамнан кейін» кітабы жарық көрді. Бұл кітап шыққан кезде кейбір палеонтологтар тарапынан сынға ілікті.

Қорытынды

"Жаңа динозаврлар" Диксонның болжамы бойынша, Бор кезеңі-палеоген құрып жойылуы болмағанда, қазіргі Жердің қандай болар еді деген ойын зерттейді. Диксонның бұрынғы еңбегі сияқты, "Адамнан кейін" кітабында да экология және эволюциялық теориялар сенімді жаратылыстар жасау үшін қолданылады, олардың әрқайсысының екі атаулы ғылыми аты және мінез-құлқы мен басқа заманауи жануарлармен өзара әрекеттесуін сипаттайтын мәтіні бар. Бұл жануарлардың көпшілігі – тірі қалған динозаврлар, птерозаврлар және плезиозаврлар, оларды Диксон жануарлар мен басқа да тіршілік формаларының таралу үлгілеріне негізделген Жердің жер бетінің биогеографиялық аймақтары арқылы талдайды. Кітапта барлығы шамамен алпыс жануар сипатталған, бұл "Адамнан кейін" кітабындағы жануарлардың санынан екі есе аз. Мысалдардың ішінде – ағаштарға өрмелеуге бейімделген тероподтар тобы, "арброзаврлар", жираф сияқты алып денелі және құрлықта қозғалатын "ланк" птерозаврлары, колониялық пакицефалозаврлар, Солтүстік Американың шөптесін жазықтарында жаңа өмір салтына бейімделген мезозойлық хадрозаврлардың ұрпақтары "спринтозаврлар", суда да, құрлықта да тіршілік ететін гипсилофодонттар, фламинго сияқты коэлурозаврлар және кенгуру сияқты секіруге қабілетті игуанодонттар бар. Солтүстіктің шалқары аймақтарында "тромбль" сияқты алып көшпелі құстар, аяқтары ағаш діңгектей келеді, мекендейді. Жыртқыштардың ішінде коэлурозаврлар саны мен түрлердің алуандығы бойынша басым, көбінесе ерекше бейімделулері бар. Мысалы, Оңтүстік Американың Пампас аймағындағы басты жыртқыш – "cutlasstooth" коэлурозавры, ірі савроподтарды аулауға мүмкіндік беретін үлкен, кескіш тістерге ие. Пампас аймағында соңғы тираннозавридтердің бірі – ірі күшті "gourmand" да тіршілік етеді. Иісі мен сыртқы түрі арқылы ірі шөпқоректі динозаврларды еліктеуге бейімделген "jinx" сияқты әртүрлі дромаеозавридтер де бар. Әлемдік мұхиттарда әртүрлі птерозаврлар мекендейді, мысалы, шаңшық және пингвин сияқты түрлер. Сондай-ақ, "whulk" – кит сияқты алып планктонмен қоректенетін плиозавр да бар. "Кракен" – өте ірі аммонит, өзіне жақындаған кез келген нәрсені тұзаққа түсіріп, улау үшін арнайы сымдарын пайдаланады.

Даму

1981 жылы оның бұрынғы болжамдық эволюциялық кітабының табысынан кейін Диксон нақты ғылыми процестерді түсіндіру үшін ойдан шығарылған мысалдар мен оқиғаларды пайдаланатын, көпшілікке арналған кітаптарға сұраныс бар екенін түсінді. «Адамнан кейін» кітабы болашақтағы күрделі гипотетикалық экожүйені құру арқылы эволюция процесін түсіндірген болатын, ал «Жаңа динозаврлар» кітабы зоогеография саласын – жалпы жұртшылыққа беймәлім тақырыпты – құс емес динозаврлар жойылмай қалған ойдан шығарылған әлемді пайдалану арқылы түсіндіруге бағытталған. «Жаңа динозаврлар» кітабындағы динозаврлар мен басқа жануарларға сол кездегі палеонтологияның әсері зор болды. Кітапта Динозаврлар эпохасының идеялары – динозаврлар туралы бұрынғы ақымақ және жайсыз жаратылыстар туралы түсініктерді белсенді, епті және құс сияқты жануарлармен алмастыру – кеңінен қолданылған. Диксонның өзінің сайтында айтылғандай: «Динозаврлар туралы ғылым 1988 жылы алғаш жарияланғалы бері дамыды, кітаптың бастапқы кіріспесі едәуір көнеріп қалды». Диксон осы ақпаратты «Жаңа динозаврлар» кітабының соңғы халықаралық басылымдары үшін жаңарту және түзету жұмыстарын жүргізді.

Қабылдау

"Жаңа динозаврлар" жарық көргеннен кейін дереу бестселлер атанды және оның алдыңғы кітабы сияқты, "Адамнан кейін", "Жаңа динозаврлар" сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Уильям Ф. Оллман, U.S. News & World Report журналында жариялаған мақаласында, Диксонның жобаларын нақты динозаврлардың ата-тегінен дамытқанын жоғары бағалады және, кейде қиялға берілгенімен, көптеген динозавр зерттеушілері кітаппен келісерліктерін айтты – егер астероид соқпағанда, динозаврлар бүгінгі күнге дейін планетаны билеуі мүмкін еді. Smithsonian, School Library Journal және Booklist журналдарындағы пікірлер де оңтайлы болды, сыншылар кітапты "әлем тарихының балама нұсқасы" және "динозаврларға құмар жандар үшін "не болғанда еді?" деген сұраққа жауап беретін ең керемет кітап" деп сипаттады. Кітапта бейнеленген көптеген жануарлар палеонтологтар мен ғылыми жазушылар тарапынан сынға ұшырады, әсіресе олардың көпшілігі қазіргі заманғы жануарлармен тым ұқсас екеніне назар аударылды. Осы тұрғыда, кредалық Azhdarchidae тұқымынан шыққан, төрт аяқты, құрлықта тіршілік ететін және шөппен қоректенетін "ланка" птерозавры кейбір авторлардың пікірінше, ең нашар мысал болып саналады. 1990 жылы кітапты қараған зерттеуші Грегори С. Пол бұл жаратылысты "кітаптағы ең жаман жануар" деп атап, "сенуге қиын" екенін айтты, себебі птерозаврлардың жираф сияқты жануарларға айналуы мүмкін емес екенін, әсіресе динозаврлардың құрлықта басымдығын ескере отырып, оның мүмкін еместігін жеткізді. 1992 жылы зерттеуші Дэвид Унвин осы пікірді қолдады, төрт аяқты және шөп жейтін птерозаврлардың болуы өте күмәнді екенін мәлімдеді. 2008 жылы британдық палеонтолог және ғылыми жазушы Даррен Найш бұл жануарға көбірек мән берді, егер птерозаврлар құрлықта тіршілік ететін болса, аждархидтердің оны іске асыруға ең лайықты топ екенін, ал аждархидтер жүргенде жирафтар сияқты қозғалатынын атап өтті. Пол, Унвин және Найш кітапта көрсетілген птерозаврлардың әртүрлілігінің төмен екенін де көрсетті, себебі Cretaceous-Paleogene жойылу оқиғасы кезінде топтың әртүрлілігі төмен болды, ал аждархидтер ғана тірі қалды. Пол тіпті, жойылу оқиғасы болмаған жағдайда да, птерозаврлардың Кензой дәуіріне дейін тірі қалуы "күмәнді" екенін айтты.

Мұра

Жаңа динозаврлар үшін жасалған көптеген гипотетикалық жануарлар кейіннен табылған мезозой дәуірінің жануарларымен сыртқы түрі мен мінез-құлқы жағынан ұқсас болып шықты. 2008 жылы "Жаңа динозаврлар" Токиодағы Diamond компаниясымен жапон манга сериясына бейімделді.