Кіріспе

9/11 мемориалы Шэнксвилл, Пенсильванияда

93 рейстің Ұлттық мемориалы – 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі шабуылдар кезінде қаштарылған төрт ұшақтың бірі болған United Airlines 93 рейсінің апатына арналған мемориал. Мемориал Пенсильвания штатының Сомерсет округінде орналасқан, оның көп бөлігі Стоуникрик қалашығында, ал кішкентай бөлігі Шад қалашығында. Ол Питтсбургтен оңтүстік-шығысқа қарай 78 миль (126 км), ал Филадельфиядан батысқа қарай 226 миль (364 км) қашықтықта жатыр. 93 рейсінің жолаушылары мен экипажының құрметіне ұлттық мемориал құрылды, олар қаштарылғандармен күресіп, террористерді мақсаттарына жетуден тоқтатты. Апаттан кейін көп ұзамай 40 құрбанның уақытша ескерткіші орнатылды. Тұрақты мемориалдың бірінші кезеңі 2011 жылдың 10 қыркүйегінде аяқталып, ашылды және салтанатты түрде пайдалануға берілді. Мемориалдың дизайны Пол мен Милена Мердоктың «Крестент оф Эмбрас» (Embrace Crescent) атты жұмысының өңделген нұсқасы болып табылады. 2015 жылдың 10 қыркүйегінде бетон және шыныдан жасалған келушілер орталығы ашылды. Келушілер орталығындағы бақылау алаңы мен ақ мрамор қабырғасы 93 рейсінің бағытымен бірге орналасқан.

United Airlines 93 рейсі

2001 жылдың 11 қыркүйегінде қанаты кесілген төрт ұшақтың ішінде, United Airlines 93 рейсі ғана қанаты кесіп алғандардың жоспарлаған мақсатына – Вашингтондағы АҚШ Капитолийіне жетпеді. Бірнеше жолаушы мен экипаж мүшелері ұшақтан ұялы телефон арқылы қоңырау шалып, Нью-Йорктегі Әлемдік сауда орталығына және Вирджиния штатының Арлингтон округіндегі Пентагонға жасалған шабуылдар туралы білді. Осының нәтижесінде жолаушылар мен экипаж мүшелері ұшақты қанаты кесіп алғандардан қайтарып алу үшін қарсы шабуыл жасауға бел буды. Ұшақ Вашингтондан солтүстік-батысқа қарай 150 миль (241 км) қашықтықтағы Стоникрик округіндегі далаға құлап, барлық 44 жолаушы мен экипаж мүшесі, соның ішінде төрт террорист қаза тапты.

Уақытша ескерткіш

Апат болған жер қоршаумен қоршалды және жәбірленушілердің отбасы мүшелерінен басқа жұртшылыққа жабық болды. Уақытша ескерткіш апат орнынан төбеде орналасқан. Ескерткіште 40 жолаушы мен экипаж құрметіне 12 метрлік тігізгіш тор қоршау орнатылды. Бұл заттарды Ұлттық саябақтар қызметі жинады. Көптеген қалалар United Flight 93 рейсінің батырларын еске алуды қалады. Біріншілердің бірі – Техас штатының Маршалл қаласы, ол 2002 жылдың басында қалалық комиссияның бұйрығымен бір көшені "United Flight 93" деп атады. Баяндамашы – құрбан болған Лорен Гранколастың анасы Барбара Катуцци. Қоршаудың жанында есімдері, тулары және үлкен крестің бейнеленген қола тақташасы бар бірнеше ескерткіштер орналасқан. Уақытша ескерткіште әрбір жолаушы мен экипаж мүшесіне арналған кішкентай ағаш періштелер қатары да болды. Ескерткіштің қоршауында қолмен жазылған хабарлар да кездесті. Бірнеше жыл бойы Svonavec, Inc. көмір компаниясымен жалға алынған жерде орналасқан уақытша ескерткіш, 2008 жылы компания жалдау шартын жаңартпағандықтан көшірілді. 2005 жылдың қыркүйегіне дейін Flight 93 жөніндегі консультативтік комиссия Ішкі істер министріне және Конгреске тұрақты ескерткішті жоспарлау, жобалау, салу және ұзақ мерзімді басқару бойынша ұсынымдар жіберуге міндеттелді. Заңда сондай-ақ, жерді сатып алуға дайын сатушылардан жерді сатып алу қарастырылған. Flight 93 ұлттық ескерткіш науқаны – Flight 93 отбасылары, Flight 93 федералдық кеңесші комиссиясы, Flight 93 ескерткіш жұмыс тобы, Ұлттық саябақтар қызметі, Ұлттық саябақтар қоры және көптеген жергілікті, штаттық және ұлттық ұйымдардың, агенттіктердің және мүдделердің өкілдері, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпірінен келген адамдардың тұрақты ескерткіш салуға бағытталған серіктестігі. 2005 жылы бастау алған бұл мемлекеттік-жеке серіктестік жеке тұлғалардан, корпорациялардан және қорлардан 30 миллион доллар жинауға тырысты, бұл Flight 93 ұлттық ескерткішін салуға мүмкіндік береді. 14 жылдық жоспарлау және дамытутан кейін Flight 93 ұлттық ескерткіші аяқталды және 2015 жылдың 10 қыркүйегінде құрбандардың отбасы мүшелеріне ашылды. 2002 жылдың желтоқсанында жер иесі Тим Ламберт апат орнына қайырымдылық жасады және 2006 жылдың жазында United 93 фильмінің түсімдерінен түскен қаражатты пайдалану туралы Conservation Fund-пен келіссөздер жүргізді. Ұйым жерді сатып алу үшін 10 миллион доллар көлемінде қаржы жинауға тырысты. PBS Coals Inc. компаниясы 2008 жылдың наурыз айында отбасылар ұйымына сатылды. Svonavec, Inc. компаниясына қайта өңделген шахта болған жер учаскесі тиесілі болды. Майкл Свонавек бағалаушы Рендалл Беллмен бірге жұмыс істеп, 2003 жылдың қарашасында Ұлттық саябақтар қызметіне өз жерінде музей мен келушілер орталығын салу жоспарларымен хат жіберді. Басқа жер иелері ескерткіш үшін жерлерін сатқанмен, Свонавек апаттың оның жерінің құнын 23,3 миллион долларға дейін арттырғанына сенді, ал үкімет жердің бастапқы құны 610 000 доллар екенін мойындады. Flight 93 жөніндегі кеңес комитеті мен Flight 93 рейсіндегілердің отбасылары президент Джордж Бушқа жерді иелену үшін мәжбүрлеу құқығын қолдануға рұқсат беретін жарлық шығаруды сұрап хат жазды. Оның орнына Пенсильвания сенаторлары Конгресс арқылы Ішкі істер министрлігіне жерді мәжбүрлеу құқығы арқылы иеленуге мүмкіндік беретін түзетуді қабылдады. Өтемақы мәселесі шешілмегендіктен, "United States v 275.81 Acres of Land" ісі федералды аудандық сотқа мүліктің дұрыс өтемақысын анықтау үшін жіберілді. Сот тағайындаған комиссия тиісті өтемақы 1 535 000 доллар екенін анықтады.

Құрылысты таңдау

Комиссия мемориалға арналған эскизді Хайнц қоры мен Джон С. және Джеймс Л. Найт қорының гранттарымен қаржыланған көп кезеңді дизайн конкурсы арқылы іріктеуге шешім қабылдады. Конкурс 2004 жылдың 11 қыркүйегінде басталды; онлайн режимде 1000-нан астам жұмыс ұсынылды. 2005 жылдың ақпан айында одан әрі жетілдіру және қарастыру үшін бес финалист таңдалды. 15 мүшеден тұратын соңғы төрешілер алқасына қаза тапқандардың туыстары, дизайн және өнер саласының мамандары, сондай-ақ қоғамдық және ұлттық лидерлер кірді. Үш күндік қарастыру мен пікірталас нәтижесінде, 2005 жылдың 7 қыркүйегінде жеңімпаз жарияланды: Лос-Анджелестегі Пол және Милена Мердок басқаратын дизайн тобының «Құшақтаудың айласы» (Crescent of Embrace) жобасы. Жобада 40 жел шаңғырауы бар «Дауыстар мұнарасы» болды – әрбір жолаушы мен экипаж мүшесі үшін біреуден. Айла, жердің табиғи ойыс пішінін қайталайтын, қызыл жапырақты клендермен қатарластырылған дөңгелек жол арқылы жасалған. Айланың артында қызыл және қантты клендердің, сондай-ақ шығыс ақ еменің қырық тобын отырғызу жоспарланған. Апат орнының шекарасын қара тақтадан жасалған қабырға белгілейтін болды, онда құрбандар жерленген. Блогерлер мен діни ұйымдар жаңа эскизді сынады. Төрешілер алқасының мүшесі Том Бернет аға, оның ұлы апатта қаза тапқан, әріптестеріне айланың нені білдіретіні туралы ынтасымен айтқан сөзін жеткізді. «Мен бұл символдың ғасырлар бойы исламда қолданылып келгенін түсіндірдім. Егер біз мұны істесек, біз күлкіге қалдық», - деді Бернет. Колорадо штатының өкілі Том Танкредо дизайнның пішініне «Исламда айланың кеңінен танымал символ ретінде қолданылуына байланысты» қарсылық білдірді. «Rocky Mountain News» газетінің жазушысы Майк Розен былай деп жазды: «11 қыркүйектің жылдықтарында әл-Қаиданың күзде қызыл түске айналған клендердің айласын тойлап, 93 рейсінің апат орнын «құшақтап» тұрғанын көру қиын емес. Олар үшін бұл – қаза тапқан шейіттеріне арналған ескерткіш болар еді. Неге мұндай мүмкіндік тудыру керек? Екі мағыналылықты және дауды жоятын басқа эскизді ойлап табу керек». Сәулетші бұл сәйкестік кездейсоқ екенін және мұсылмандық символдарға сілтеме жасау ниеті болмағанын мәлімдеді, бұл пікірге бірнеше құрбандардың отбасылары келісті. Әл-Қаида және оған байланысты джихадистік топтар салафит қозғалысына жатады, олар көбінесе айланың ислам символы емес, керісінше, діншіл еместің империяларының кейінгі өнертабысы деп санайды. Басқалары дизайнды тым абстрактілі деп сынады. Журналист және сәулетшілдік сыншы Джеймс Лайлекс былай деп жазды:

Өзгертілген жоба

Сынға жауап ретінде дизайнер жоспарды өзгертуге келісті. Архитектор орталық элементтерді сақтап, сын-пікірлерді қанағаттандыруға болатынын айтады. "Осының дұрыс түсінілмеуі және қарапайым бұрмалануы көңіл көншітпейді, бірақ егер бұл жұртшылықты алаңдатып отырса, онда біз оны негізгі ерекшеліктерін сақтай отырып шешуге тырысамыз", - деді Мердок Ассошиэйтед Пресс тілшісіне телефон арқылы берген сұхбатында. Жаңадан жобаланған ескерткіш жартылай ай емес, қарапайым шеңбер пішіндес. Шеңбердің дизайны ұшу жолымен екіге бөлінген, ол ағаштар арасындағы кеңістікпен белгіленген. Жаңа жобаның мақсаты соққы тиген жерді баса көрсету болған. Мемориалдың архитекторы Пол Мердоктың сөзіне сәйкес:

1-кезең: Атаулар қабырғасы

Тұрақты ескерткіштің құны 60 миллион долларға бағаланады. 2011 жылдың наурыз айына қарай, жеке қайырымдамалардан 20 миллион доллар жиналды, Пенсильвания штаты 18,5 миллион доллар көмектесті, ал Конгресс 10 миллион доллар бөлді. 93 рейсінің құрбандарының отбасылары Конгресстен 2012 жылғы қаржылық жылдың бюджетінде тағы 3,7 миллион доллар бөлуді сұрады. Дегенмен, қаржыландыру жетіспеуі және Америкадағы жалпы экономикалық төмендеу сияқты факторларға байланысты құрылыс жұмыстары кешікті. 2009 жылдың 8 қарашасында Ішкі істер министрі Кен Салазар басқарып өткізген салтанатты шараға губернатор Эд Ренделл, сенатор Боб Кейси, Джон Мурта және Билл Шустер, сондай-ақ Ұлттық саябақтар қызметкерлері, жедел жәрдем көрсетушілер мен жолаушылардың туыстары қатысты. "Есімдер қабырғасы" 2011 жылы аяқталды.

2-кезең: Дауыстар мұнарасы

2017 жылы биіктігі 28 метрлік монументалды "Дауыстар мұнарасының" құрылысы басталды. Мұнарада апатта қаза тапқан әрбір жолаушы мен экипаж мүшесі үшін 40 жел шаңғырауы орналасқан, бірақ террористер үшін ешқайсысы жоқ, себебі олар ұшақты басып алуға жауапты болды. Мұнара Ұлттық ескерткіштің кіреберіс қақпасын құрайды және оны 30 тас жолынан көруге болады. Бұл құрылысқа дейін салынған ең ірі бетон мұнара, ол 2 метрден 3 метрге дейінгі ұзындықтағы, әртүрлі дыбыстарды (дауыстарды) шығаратын жылтыратылған алюминий қоңырауларды ұстайды. Бетон мен болаттан тұрғызылған мұнараны Л. С. Фиоре салған. Қоңыраулардың тоны композитор Сэмюэл Пеллманмен жасалған, ал жел инженері, акустикалық инженер және музыкалық аспаптар шебері оларды құрастырған. Прототиптер Калифорния штатының Сими-Вэлли, Иллинойс штатының Мортон қаласы және Аризона шөлінде сынақтан өтті – бұл жерлер ескерткіш орналасқан жерге ұқсас жел жағдайларына ие, ол салыстырмалы түрде жоғары орташа жел жылдамдығы бар аймақта орналасқан және жақын маңдағы жел электр стансалары бар. Негізгі мұнараның құрылысы 2018 жылы аяқталды және қырық жел шаңғырауының сегізі орнатылды. 2020 жылдың қыркүйегінде ARCH Production & Design NYC компаниясы қалған жел шаңғырауларын және оларды дыбыстауға мүмкіндік беретін механизмді орнатты. Салтанатты шарада Клинтон, Бонермен бірлесіп, ескерткішті аяқтау үшін қажетті 10 миллион доллар көлемдегі қаржы жинау науқанын бастайтынын мәлімдеді. Әнші-сазгер Сара Маклаклан салтанатты шарада "Ангел" және "Мен сені есімде сақтаймын" әндерін орындады. Еске алу қоңыраулары 40 рет соғылды, әр жолаушы мен экипаж мүшесінің есімі оқылғанда бір реттен, бұл жыл сайынғы 11 қыркүйек мерекесіндегі дәстүрге айналды. "Дауыстар мұнарасы" 2018 жылдың 9 қыркүйегінде ашылды. 2018 жылдың 21 маусымында басып алынған Боинг 757 ұшағының барлық қалдықтары жүк контейнерлерімен апат орнына жеткізілді, онда 757 апатқа алғашқы болып келген құтқарушылар мен жолаушылар мен экипаж отбасыларының қатысуымен жекелеген рәсімде жерленді.