Ларри Девлин және Конго дағдарысы: CIA-ның құпия тапсырмалары мен Патрис Лумумбаның тағдыры

Кіріспе

Лоуренс Раймонд Девлин (18 маусым 1922 – 6 желтоқсан 2008), Ларри Девлин ретінде танылған, Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) жедел офицері болды. Ол көп жылдар бойы Африкада орналасқан, Конго дағдарысы кезінде Конго Демократиялық Республикасында ЦРУ станциясының бастығы қызметін атқарды.

Өмірбаян

Девлин Калифорнияда өскен және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясына қосылып, капитан шеніне дейін көтерілген. Девлин екі жыл бойы Солтүстік Африкада, Италияда және Оңтүстік Францияда қызмет етті, онда ол өзінің алғашқы әйелі Колетт Порреретпен, еркін француз күштерінің жедел жәрдем жүргізушісімен танысты. 1949 жылы ЦРУ-ға қызметке кірісті, Гарвардтағы докторлық бағдарламасынан кейін МакДжордж Банди оны жұмысқа алды. Девлин 1960 жылдың шілдесінде Конгодағы станция бастығы болып тағайындалды, елдің Бельгиядан тәуелсіздігін алғаннан кейін 10 күн өткен соң және премьер-министр Патрис Лумумбаның екі айлық өкілеттігі аяқталғаннан кейін, биліктен алынып, ақырында жазаға тартылды. Өзінің мемуарларында Девлин 1960 жылдың соңында агенттен ("Париждік Джо") нұсқау алғанын айтады, ол ЦРУ штаб-пәтерінен келген бұйрық бойынша (Девлин) Лумумбаны өлтіруді іске асыру керек еді. Әр түрлі улар, тіпті тіс пастасының түтігіне жасырылған у да ұсынылды. Бұйрық ЦРУ-ның жоспарлар жөніндегі орынбасары Дик Бисселден келді, бірақ Девлин оның жоғарырақ деңгейден келгенін және егер солай болса, қаншалықты жоғары екенін білгісі келді. "Джо" бұйрықтың президент Дуайт Д. Эйзенхауэрден келгенін түсінген, бірақ Девлин бұл туралы нақты білмеді. Девлин (жазған және көпшілік алдында сөйлеген) кісі өлтіру "адамгершілік тұрғысынан қате" боларлық және кері әсер ететін, АҚШ мүдделеріне зиян келтіретін деп санайды. Ол әрекет етуден жалтарды, Лумумба ақырында Катангадағы жаулары тарапынан өлтірілді, болжам бойынша Бельгия үкіметі мен АҚШ-тың қолдауымен. Девлин конголық диктатор Мобуту Сесе Секоны оның екі төңкерісі (1960 жылдың 14 қыркүйегі мен 1965 жылдың 24 қарашасы) кезінде қолдады. Ол АҚШ-тың осы коммунизмге қарсы, Батысқа бейім мықты басшыны қолдауы, Салқын соғыстың кең ауқымындағы мәселелерді ескере отырып, қателік емес екенін айтты. Девлин өзінің (ЦРУ) қолдауы Мобутудың 14 қыркүйектегі төңкерісінен кейін көрсетілгенін мәлімдеді. Алайда, бұған қарсы дәлелдер бар, ЦРУ Лумумбаға қарсы Леопольдвилл газеттеріндегі мақалаларды ұйымдастырды, оған қарсы кәсіподақ наразылықтары мен биліктен алу мақсатындағы жаппай демонстрациялар өткізді. Ол кезде жаңа тәуелсіз Конго төрт сепаратистік қозғалысқа ұшырады, ең күштісі Бельгия үкіметімен, әсіресе Конго байлығының 70% -ын өндіретін Катанга тау-кен компаниясымен (Union Minière du Haut Katanga) қолдау көрсетті. Премьер-министр Лумумба АҚШ пен Біріккен Ұлттар Ұйымынан (БҰҰ) бейбітшілікті сақтау күшін әкелу үшін көмек сұрады, бірақ бұл өтініш қабылданбады. Ол кезде Конгодағы БҰҰ күштері жаңа үкіметтің операциялық функциясына көмектесу үшін ғана болды. Лумумба Катанга сецессиясын тоқтату үшін Кеңес Одағынан көмек сұрауға уәде берді, содан кейін 14 қыркүйекте коммунизмге қарсы генерал Мобуту премьер-министр Лумумба мен президент Жозеф Каса Вубуды биліктен құлатты. Алайда Мобуту Каса Вубуға билікте қалуға рұқсат берді, өйткені Каса Вубу Бельгиядан бөлінуді ешқашан қолдамаған, яғни Батыс ықпалына ұмтылған. Лумумба БҰҰ қорғауында үй қамауына алынды, бірақ ғимаратты конголық сарбаздар қоршап алды. Өміріне қауіп төнген Лумумба Стенливиллдегі жақтастарына жету үшін дипломаттың көлігінде қашып құтылуға тырысты. Алайда генерал Мобутудың сарбаздары оны жол тосқауылда күтіп тұрды, оларды тұтқындап, Катанга провинциясындағы бельгиялық әскерилерге тапсырды, олар оны азаптап өлтірді. Кейін Девлин Лаоста станция бастығы болып қызмет етті, онда ол коммунистік партизандарға қарсы жасырын соғысқа жетекшілік етті, содан кейін Африка бөлімінің бастығы болды. 1974 жылы ЦРУ-да қызметтен зейнетке шықты. ЦРУ-дағы жұмысынан кейін Девлин әйелімен Конгода қоныстанды және Морис Темпельсманның, алмаз, кобальт және уранды жеткізуші, Мобуту үкіметіне кеңес берген бизнес-агенті болды. Девлин сондай-ақ 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында Киншасадағы экспаттар қауымдастығында белсенді қатысты. Өмірінің соңғы жылдары Девлин уақытын Вирджиния мен Францияның Прованс аймағында өткізді. Девлиннің "Станция бастығы, Конго" кітабы Конгодағы суық соғыс кезеңіндегі оның жеке тәжірибесі мен байқаулары туралы куәлік етеді. Сет Гренландтың 1997 жылғы сатирикалық "Джунгли" пьесасы Девлиннің Конгодағы қызметіне негізделген болып көрінеді.

Devlin was raised in California and joined the U. S. Army during World War II, rising to the rank of captain. Devlin served for two years in North Africa, Italy and Southern France where he met his first wife, Colette Porteret, an ambulance driver with the Free French forces. He entered service with the CIA in 1949, having been recruited out of his Harvard doctoral program by McGeorge Bundy. Devlin became chief of station in Congo in July 1960, a mere 10 days after the country's independence from Belgium and shortly before Prime Minister Patrice Lumumba's two month term in office, dismissal from power and ultimate execution. In his memoir, Devlin reveals that late in 1960, he received instructions from an agent ("Joe from Paris") who was relaying instructions from CIA headquarters that he (Devlin) was to effect the assassination of Lumumba. Various poisons, including one secreted in a tube of toothpaste, were proffered. The directive had come from the CIA Deputy Chief of Plans Dick Bissell, but Devlin wanted to know if it had originated at a higher level and if so, how high. "Joe" had been given to understand that it had come from President Dwight D. Eisenhower, but Devlin never knew for sure. Devlin wrote (and said in public speaking engagements) that he felt an assassination would have been "morally wrong" and likely to backfire and work against U. S. interests. In the event, he temporized, neglecting to act, and Lumumba was ultimately murdered by his enemies in Katanga, allegedly with Belgian government participation and U. S. help. Devlin supported Congolese dictator Mobutu Sese Seko in his two coups (14 September 1960 and 24 November 1965). He maintained that it was not a mistake for the U. S. to support this anti communist, pro Western strongman in light of larger Cold War concerns. Devlin claimed that his (CIA) support was expressed after Mobutu's September 14 coup d'état. This is contradicted, however, by evidence that CIA orchestrated Leopoldville newspaper headlines against Lumumba, organized union protests against him and mass demonstrations to remove him from power. At the time, the newly independent Congo was undergoing four secessionist movements, the strongest backed by the Belgian government and in particular the Katanga Mining Union (Union Minière du Haut Katanga) producing 70% of the Congo's wealth. Prime Minister Lumumba sought assistance from the US and the United Nations (UN) to bring in a peace keeping force until a settlement could be negotiated with Katanga, but the request was denied. The UN Force in the Congo at that time was only to assist in the operational function of the new government. Lumumba then threatened to seek Soviet assistance to end the Katanga secession, followed by the staunchly anti communist General Mobutu's September 14 coup d'état, ousting Prime Minister Lumumba and President Joseph Kasa Vubu from power. However, Mobutu allowed Kasa Vubu to remain in power as Kasa Vubu had never been supportive of separation from Belgium i. e. western influence. Lumumba was placed under house arrest under UN protection, but the building was surrounded by Congolese soldiers. With his life under threat, Lumumba attempted to escape in the back of a diplomat's car hoping to reach his supporters in Stanleyville. General Mobutu's soldiers were waiting for him at a roadblock, however; they captured and turned him over to the Belgian military in Katanga Province who tortured and executed him. Later, Devlin served as station chief in Laos, where he led the secret war against communist guerillas, the Pathet Lao. Then he was chief, Africa Division. He retired from service with the CIA in 1974. Subsequent to his CIA employment, Devlin settled with his wife in the Congo and became the business agent of Maurice Tempelsman, the diamond, cobalt and uranium booker, who advised the Mobutu Government on its dealings. Devlin also socialized widely in the expatriate community of Kinshasa during the late 1970s and early 1980s. In later life, Devlin divided his time between Virginia and Provence, France. Devlin's book Chief of Station, Congo is his account of his firsthand experiences and observations in the Congo during the Cold War. Seth Greenland's satirical 1997 play Jungle Rot appears to be loosely based on Devlin's tenure in the Congo.