Кіріспе

Фин сәулетшісі Франс Рейма Ильмари Питиля (25 тамыз 1923 – 26 тамыз 1993) – фин сәулетшісі және теоретик. Ол көптеген жұмыстарын әйелі Райли Питилямен (Райли Инкери Марятта, туған күні Паателайнен, 15 тамыз 1926 – 16 мамыр 2021) бірге жасады; 1963 жылдан бастап олардың барлық туындылары ресми түрде "Райли және Рейма Питиля" деп танылды. Рейма Питиля 1973 жылдан 1979 жылға дейін Оулу университетінде сәулет профессоры болды.

Өмір

Рейма Пьетиля Финляндияның Турку қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Франс Виктор Пьетиля – мүлік иесі, ал анасы Ида Мария Лехтинен – үй шаруасындағы әйел болған. Оның ата-анасы АҚШ-та танысқан, анасы сол жерде үй қызметкері болып жұмыс істеген. Оның үлкен әпкесі, суретші Туулики Пьетиля, жазушы Тове Янссонның өмірімен байланысты болған. Рейма Пьетиля Турку қаласындағы мектепте оқыған, сол кезде ол кейіннен Финляндия президенті болған Мауно Койвистомен дос болды. Пьетиля 1953 жылы Хельсинки технология университетінің (ТКК) сәулет факультетін бітірді. Райли Паателайнен де 1956 жылы Хельсинки технология университетінде сәулет мамандығы бойынша бітірді. 1949–1951 жылдары ол сәулетші және қала құрылысшы Олли Кивиненнің кеңсесінде, ал 1959–1960 жылдары сәулетші Олаф Кюттнердің кеңсесінде жұмыс істеді. Рейма мен Райли 1960 жылы «Рейма Пьетиля мен Райли Паателайнен» кеңсесін ашып, 1975 жылы оны «Рейли және Рейма Пьетиля архитекторлары» деп қайта атады. Рейма Пьетиля мен Райли Паателайнен 1963 жылы үйленді. Олардың жалғыз қызы, Аннукка Пьетиля (1963 жылы туған), сондай-ақ сәулетші мамандығын меңгерген.

Мансап

Питиляның мансабы 1958 жылы Брюссельдегі дүниежүзілік көрмеде фин павильоны үшін өткен архитектуралық байқауда жеңіске жеткеннен кейін бастау алды. Осыдан кейін тағы екі маңызды байқау жеңісі болды: Тампередегі Калева шіркеуі (1966) және Хельсинки технология университетінің студенттік одағы Диполи ғимараты (1966). Рейма Питиляның өмірі мен мансабы британдық сәулет тарихшылары Роджер Коннах және Малкольм Квантриллдің еңбектерінде, сондай-ақ норвегиялық сәулетші, теоретик және тарихшы Кристиан Норберг Шульцтің жазбаларында жан-жақты сипатталған. Олардың басты сұрағы – Питиляның рационализм мен экономикаға баса назар аударатын фин модернистік архитектурасының қағидаларына қайшама келе ме? Алайда, бұл мәселе күрделі, себебі Финляндияның ең танымал сәулетшісі Альвар Аалто да таза модернизмнің шеңберінен шығып, рационализм тұжырымын кеңейту туралы айтқан адам ретінде танылды. Питиля өзінің жұмысын органикалық архитектура деп қарастырды, бірақ сонымен қатар ол оны заманауи деп есептеді. Питиля өз ұстанымын теориялық тұрғыдан негіздеді, философия мен қазіргі әдебиетті жақсы білді. Ол Хельсинки технология университетінің Отаниеми кампусындағы Диполи студенттік одағы ғимаратының (1961–1966) көрнекті мысалы болған орынның феноменологиясы мәселесіне ерекше мән берді. Осы орынға деген қызығушылық ұлттық ерекшелік және фин ұлттығы туралы ойларына да қатысты, тіпті архитектуралық форманы жасау үшін фин тілін зерттеді. Бұл принцип оның Кувейт және Делидегі шетелдегі жұмыстарына да қатысты. Рейма Питиляның көптеген теориялық жазбалары 1958 жылы Хельсинкиде фин сәулетшілері Аулис Бломстедт пен Кеийо Петейя, фин сәулет тарихшысы Кёсти Аландер және француз сәулетшісі Андре Шиммерлингпен бірлесіп құрылған Le Carré Bleu журналында жарияланды. Олар CIAM (Congrès Internationaux d'Architecture Moderne) ұйымымен байланысты CIAM Хельсинки тобын құрады. 2008 жылы Хельсинкидегі Фин сәулет мұражайында Рейма және Райли Питиляның жұмыстарынан үлкен көрме ұйымдастырылды, ол «Райли және Рейма Питиля. Қазіргі заманғы архитектураға сын» деп аталды. Райли және Рейма Питиля Рейманың әпкесі, суретші Тууликки Питиля үшін жазғы үйшік жобалады. Тове Янссон мен Тууликки Питиляның танымал жазғы үйі шалқар Кловару архипелагында орналасқан. Осы орын Мумин кейіпкерлерін жасауға шабыт берді.