Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын актері
English actor
Джордж Фредерик Кук (17 сәуір 1756 жылы Лондонда дүниеге келген – 26 қыркүйек 1812 жылы Нью-Йорк қаласында қайтыс болған) – ағылшын актері. Ол актерлік өнерімен қатар, тұрақсыз мінезімен де әйгілі болды және кейіннен Эдмунд Кин танымал еткен романтикалық стильді актерлік өнерде бастаушы болды.
George Frederick Cooke (17 April 1756 in London – 26 September 1812 in New York City) was an English actor. As famous for his erratic habits as for his acting, he was largely responsible for initiating the romantic style in acting that was later made famous by Edmund Kean.
Мансап
Ол Вестминстерде туғанын айтса да, оның Дублиндегі британдық әскери қызметкердің заңсыз баласы болуы мүмкін көрінеді. Ол Бервик-апон-Твид қаласында өсті, 1764 жылы баспагерге оқуға берілді. Дегенмен, көшпенді актерлермен ерте танысу оған үлкен әсер етті. Он жылдықтың соңына қарай ол шәкірттігінен босап, өте білгір адамға айналды.
Although he claimed to have been born in Westminster, it seems likely that he was the illegitimate child of a British soldier in Dublin. He was raised in Berwick upon Tweed, where in 1764 he was apprenticed to a printer. However, early exposure to strolling players made an impact. By the end of the decade he had gotten himself released from his apprenticeship and become an expert.
Ерте мансап
Ол алғаш рет жиырма жасында Брентфорд сахнасында Николас Роудың "Джейн Шор" пьесасында Дюмонт рөлінде өнер көрсетті. Оның алғашқы лондондық өнері 1778 жылы Хеймаркет театрында болды; ол Томас Отуэйдің "Жетім", Чарльз Джонсонның "Ауылдық қыздар" және Дэвид Гаррик пен Джордж Колманның "Жасырын неке" атты қайырымдылық спектакльдерінде ойнады. Бірақ ол дереу елге қайтып келді және келесі он жылдан астам уақытын Халлдан Ливерпульге дейін гастрольдік сапарларда өткізді. Ол алғаш рет Сара Сиддонспен 1786 жылы Йорк қаласында бірге өнер көрсетті; сол кезде ол провинцияда танымал болды. 1794 жылы Дублинде Отелло рөлінде ол ұлттық астанада жоғары деңгейге жетті; 1800 жылға қарай лондондық сыншылар оны "Дублин Россиус" деп атады. Оның провинциядағы ұзақ тәжірибесі оған көп жағынан пайда келтірді. Бастапқыда романтикалық рөлдерге, әсіресе комедияға назар аударғаннан кейін, ол біртіндеп өзінің шеберлігін тапты – әдетке берілген, жаман мінезді кейіпкерлерді сомдауда. Аймақтық жұлдыз ретінде ол Сиддонс, Дороти Джордан және басқа да лондондық жұлдыздармен бірге өнер көрсетті; оның репертуарында 300-ден астам рөл болды.
He made his first appearance on the stage in Brentford at the age of twenty as Dumont in Nicholas Rowe's Jane Shore. His first London appearance was at the Haymarket Theatre in 1778; he played in benefit performances of Thomas Otway's The Orphan, Charles Johnson's The Country Lasses, and David Garrick and George Colman's The Clandestine Marriage. Almost immediately, however, he returned to the country, and he spent the next decade and more touring, from Hull to Liverpool. He first performed with Sarah Siddons in York in 1786; by that time he had earned a substantial provincial reputation. In 1794 in Dublin, as Othello, he first attained high rank in a national capital; by 1800, London critics had dubbed him the Dublin Roscius. His unusually long provincial apprenticeship in many ways served him well. After an initial concentration on romantic leads, particularly in comedy, he gradually found his metier playing rakes and villains. As a regional star, he performed with Siddons, Dorothy Jordan and other London celebrities; he had over 300 roles in his repertoire.
Алкоголизм
Сол кезде оның ішімдікке құмарлығы күшейіп, сенімсіз адам ретіндегі беделі қалыптасты. Араққа тәуелді Кук апталар бойы қызметтен жаңылған, көбінесе бар ақшасын ысырапқа жұмсаған. Дублиндегі алғашқы табысынан кейін көп ұзамай, ол бір жылдан астам сахнадан суырылып кетті. 1795 жылы ол Кариб теңізіне аттанбақ полкке британдық армияға жазылды. Манчестер және Портсмут театрларының иелерінің күш-жігері арқасында әскери қызметтен босатылып, 1796 жылы Дублинге оралды. 1801 жылы ол Ковент-Гардендегі Корольдік театрда Ричард III рөлінде ойнады; бұл рөл оның ең танымал рөліне айналды. Сол жылы ол Шейлокты ("Венеция саудагері"), Ягоны ("Отелло"), Макбетті, Китлиді (Бен Джонсонның "Әркім өз көңіліндегідей") және Джайлс Оверричті де сомдады, сонымен қатар Кемблдің қарсыласы болды, бірақ 1803 жылдан бастап миссис Сиддонспен бірге ойнады. 1802 жылы ол Эдвард Мурдың "Ойыншы" және Чарльз Маклиннің "Әлем адамы" пьесаларындағы рөлдерді қосты, ал Мэтью Льюисдің "Кастилия королі Альфонсо" пьесасында Орсино рөлін ойнады. Кембл мен Сиддонс 1803 жылы Ковент-Гарденге келгеннен кейін, екі актер арасындағы бәсекелестік екі сахнаның орнына бір сахнада өршіді. Олар "Ричард III" пьесасымен дебют жасады, бірақ Кембл бас рөлді, ал Кук Ричмондты ойнады. Көп ұзамай олар Джон Хоумның "Дуглас" пьесасында ойнады: Кук Кемблдің Олд Норвалына қарсы Гленальвонды сомдады, ал Сиддонс Леди Рэндольф рөлінде болды. Вашингтон Ирвинг оларды "Отелло" пьесасында көргенін айтады (Кук – Яго, ал Чарльз Кембл – Кассио); ол осы қойылымды керемет деп бағалады. Келесі он жыл бойы Кук Лондонда тұрақсыз жұлдыз ретінде танылды. Ол келген кезде-ақ алкогольге тәуелді болған, карьерасы дамыған сайын оның сенімділігі азайды. 1801 жылы ол мас болғандықтан өнер көрсете алмады; мұндай сәтсіздіктер кейінгі жылдары жиі қайталанды. 1807 жылы Манчестердегі жазғы маусымға қатыспағаны үшін бірнеше айға Вестморленд түрмесіне қамалды. Онжылдықтың соңғы жылдарында ол өз шектен шығуларын біршама бақылап ұстады; мысалы, ол Олд Прайс көтерілісі кезінде жиі сахнада болды.
At the same time, he developed a drinking problem, and a reputation for unreliability inevitably followed. A binge drinker, Cooke would abandon his duties for weeks at a time, often spending whatever money he had in the process. Shortly after his first triumph in Dublin, he disappeared from the stage for over a year. At some point in 1795, he had enlisted in the British Army, in a regiment due for deployment to the Caribbean. He was extricated from the military by the efforts of theatre owners in Manchester and Portsmouth, and he returned to Dublin in 1796. In 1801, he appeared at the Theatre Royal, Covent Garden as Richard III; this role would become his most famous. That year he also played Shylock (The Merchant of Venice), Iago (Othello), Macbeth, Kitely (Ben Jonson's Every Man in His Humour), and Giles Overreach, and became the rival of Kemble, with whom, however, and with Mrs. Siddons, he acted from 1803. In 1802 he added roles in Edward Moore's The Gamester and Charles Macklin's Man of the World and played Orsino in Alfonso, King of Castile by Matthew Lewis. After Kemble and Siddons came to Covent Garden in 1803, the rivalry between the two actors unfolded on one stage instead of two. Fittingly, they debuted in Richard III, though Kemble played the title role and Cooke Richmond. Shortly later they acted in John Home's Douglas: Cooke played Glenalvon to Kemble's Old Norval, and Siddons was Lady Randolph. Washington Irving records seeing the group in Othello (Cooke was Iago, and Charles Kemble was Cassio); he called the performance delightful. For the next decade, Cooke was an erratic star in London. Already a confirmed alcoholic when he arrived, he grew steadily less reliable as his career progressed. Already in 1801, he was unable to perform because he was drunk; such failures became more frequent in later years. In 1807, after failing to appear for his summer season in Manchester, he was jailed in Westmorland for several months. In the last years of the decade, he managed to curb his excesses to some extent; he was, for instance, frequently on stage during the Old Price riots.
Америка турнесі
Алайда, ол Лондон баспасөзінің өзіне қатысты әрекеттеріне наразы болды және 1810 жылы Америка Құрама Штаттарына баруға оңай көндірілді. Америкалық көрермендер оны ынтамен қарсы алды. 11 қарашада Нью-Йоркте «Ричард III» рөлінде тұңғыш рет сахнаға шықты. Уильям Данлаптың сүйемелдеуімен ол сабаздылығын сақтап, Бостон қаласында өнер көрсетті, онда ол ағылшын трагедия актрисасы Мэри Энн Даффпен, Балтимор, Филадельфия және Провиденс қалаларында ойнады. Томас Салли оны «Ричард» кейпінде суреттеді; бұл картина Саллинің адам бейнесінде салған ең жақсы туындысы саналады. Ол еңбегі үшін 20 000 доллар тапты, бірақ театр иелерінің алған 250 000 доллардан астам пайдасы оны ашулы және пайдаланылған сезімде қалдырды. 1812 жылы ол Ковент-Гарденге қайта оралуға шақыруды қабылдады. 1812 жылғы соғыс басталғанда, ол Нью-Йоркте қалып қойды. 26 қыркүйекте Манхэттендегі Механиктер үйінде цирроз ауруынан көз жұмды. Ол Нью-Йорктегі Сент-Пол шіркеуінің маңына жерленді. Оның естелігіне ескерткіш 1821 жылы Эдмунд Киннің алғашқы американдық сапары кезінде Сент-Пол шіркеуіне (Фултон көшесінде) орнатылды. Барри Корнуолл Кин Куктың үлкен саусағын Англияға әкелгенін, ал оның наразы әйелі оны тастап жібергенін айтты. Басқа өмірбаян жазушылар Кин саусақты емес, бармақты ұрлағанын мәлімдейді, ал сенімділігі төмен американдық жазушы Куктың бас сүйегі «Гамлет» қойылымында Йорик бас сүйегі ретінде қолданылғаннан кейін, Нью-Йорктегі жеке клуб мүшелері (оның ішінде Дэниел Вебстер және Генри Уитон) бас сүйегін френологиялық сараптамадан өткізгенін хабарлады.
However, he was unhappy with his treatment by the London press, and he was easily persuaded to travel to the United States in 1810. American audiences received him enthusiastically. He premiered as Richard III in New York on 11 November. Escorted by William Dunlap, he remained sober and performed in Boston, where he played opposite English tragedienne Mary Ann Duff, Baltimore, Philadelphia, and Providence. Thomas Sully painted him as Richard; the result is generally considered Sully's best painting of a human figure. He earned 20,000 dollars for his efforts, but the windfall reaped by the theater owners (more than $250,000) left him feeling bitter and exploited. By 1812, he had accepted an invitation to return to Covent Garden. The outbreak of the War of 1812 stranded him in New York. He died of cirrhosis at the Mechanics' Hall in Manhattan on 26 September. He was buried in St. Paul's churchyard, New York. A monument to his memory was erected in St. Paul's chapel (on Fulton Street) by Edmund Kean during his first American tour in 1821. Barry Cornwall claimed that Kean brought Cooke's big toe back to England, where his disgusted wife subsequently threw it away. Other biographers claim Kean stole a finger rather than a toe, and a relatively unreliable American writer claims that after Cooke's skull was used as the skull of Yorick in a performance of Hamlet, members of a private New York club (including Daniel Webster and Henry Wheaton) subjected the skull to phrenological examination.
Жеке өмір
Куктің жеке өмірі айқын түрде хаотикалық болды. Ол шектен тыс жұмсауға және жомарттыққа бейім болғандықтан, ұзаққа соққан қаржылық тұрақтылықты сирек бастан өткерді. Ол кеш үйленді. 1808 жылдың қыркүйегінде Эдинбургте Сара Лэмбпен неке қиды. Ол оны 1808 жылғы маусымда Лондонға алып барды, бірақ 1809 жылдың ақпан айында Сара Тренттегі Ньюарк қаласындағы отбасына қайтып оралды және актермен енді байланыс жасамады. Нью-Йоркте ол кофехана иесінің қызы Вайолет Мэри Бэнге үйленді. Ол қайтыс болғанда 2000 доллар қалдырды, ол – танымал актер ретінде өткен өмірінен қалған жалғыз мүлік еді.
Cooke's personal life was markedly chaotic. Even apart from his binges, he was profligate and generous with his money, so that he rarely enjoyed a prolonged period of security. He married late. In September 1808 in Edinburgh he married Sarah Lamb. She accompanied him to London for the 1808 season, but in February 1809 Sarah returned to her family in Newark on Trent and was not associated with the actor thereafter. In New York, he married Violet Mary Behn, the daughter of a coffee house owner. He left at his death $2000, all that remained of a lifetime as a famous actor.
Актерлік өнер
Кукты Англиядағы тұңғыш толық романтикалық актер деп атауға болады. Ол жастығында көрген Гаррик пен Маклиннің стиліне сүйенді; олардың стилінің табиғилығы мен бейресмилігін кеңейтті. Кезеңнің сыншылары оның стилі мен Кемблдің стилі арасындағы қарама-қайшылықтарды байқады. Кук шамамен 1,75 метр бойында болды, сахнада күштілік пен ұзын, бүркіт мұрынмен көзге түсті. Перси Фицджеральд оның "күшті күші мен қатал сөздерін" еске алады. Оның сахнадағы беделі әдетте күшті деп сипатталды, бірақ көптеген бақылаушылар оның дауысы қиын спектакльдердің соңғы актілерінде шыжыңқырып қалатынын атап өтті. Ол Гаррик сияқты тынышсыз, физикалық жағынан белсенді актер болды; сыншылар оның күрделі ойлар мен эмоцияларды жеткізу үшін көзін тиімді пайдалануын, тіпті үлкен залдарда да сахналық сыбырларын естірте алуын атап өтті. Оның ертедегі романтикалық рөлдеріне реакциялар туралы аз мәлімет сақталған, бірақ оның ересек кезеңдегі трагедиялық рөлдеріндегі шеберлігі жақсы жазылған. Ол ең жақсы рөлдерін сұлу, күшті, зұлым немесе екіжүзділік кейіпкерлерді сомдағанда орындады. Комедияда оның Максарказмы (Маклиннің «Сүйіспеншілік әл-Фэшн») және Шайлок рөлдері теңдесіз деп есептелді. Трагедияда, Ричардтан басқа, ол ерекше Жаго болды. «Патша Лир» оның есімді рөлдерінің бірі болмаса да, Лирдің ақымақтығын түсіндіруі Киннің және басқа актерлердің ойнауына әсер етті. Дегенмен, оның сынық пен тыныштықты талап ететін рөлдердегі орындалуы Кемблдің үлкен беделіне байланысты, көбінесе сынға ұшырады. Оның «Гамлеті» сәтсіз аяқталды. «Макбет» рөлінде ол «ақылсыздықтан» артық ештеңе істей алмады делінген. Генри Крэб Робинсон Куктің Котцебудің «Шет елдік» пьесасындағы рөлі сәтті болмағанын хабарлады; Робинсон Куктің ең үлкен трагедиялық рөлдерге тым қатыгез болғаны туралы жалпы пікірді білдірді. Ли Хант келісіп, Кук өзінің барлық кейіпкерлерін ең төменгі ниеттеріне дейін төмендеткенін айтты. Куктің атақты декламация стиліне (Маклин сияқты, ол да монологтарды дауыстап ойлағандай оқыды) Хант бұл Шекспирдің поэзиясын ашулы прозаға айналдырды деп шағымданды. «Ричард III» рөлінде Кук Кемблдің өте сыпайы ойнауынан ерекшеленді және одан асып түсті. Генрих VI-ның өлтірілуі сияқты мелодрамалық көріністерде Кук Ричардтың қорқынышты қуанышын жеткізуде шебер болды (әрине, Кембл де солай орындаған); бірақ Кемблден айырмашылығы, Кук Ричардтың өзіне деген жеккөрінісін де көрсете алды. Ричардтың бұл жағы оның дөңгесін талқылауда және 5.2-дегі Норфолктың жырларын жауаптап беруінде ерекше көзге түсті. Кембл жаман жаңалықты жеңіл-жеңіл қабылдаса, Кук аятты мұқият ойланып, күш қолданбай сыныптады. Бұл Ричардтың мінезін тереңдетіп, оған өз зұлымдығының біртіндеп артуын қамтамасыз етті. Демек, Куктің Ричарды Чарльз Лэмб сипаттаған ертегілік огреден гөрі көп нәрсе болды. Бірақ, жалпы алғанда, Кук талантының шектерін Макреди және басқалардың айтуынша, әрине, шындығына күмәнді оқиға көрсетіп тұр. Өзінің мимикалық шеберлігімен жақсы туған қонақтарды таң қалдыру үшін Кук әртүрлі эмоцияларды бейнелейтін көптеген бет-әлпеттер жасады. Оның бір қарауы қонақтарды таң қалдырды. Олар ашу-ыза мен кек алуды болжағаннан кейін, Кук ашуланып, бұл махаббат екенін айтты.
Cooke may be called the first fully romantic actor in England. He drew on the style of Garrick and Macklin, both of whom he saw in his youth; he expanded on their naturalness and informality of style. That Kean idolized him is perhaps sufficient to suggest his style; there are also the contrasts that period critics saw between his style and that of the refined, dignified Kemble. Cooke was about 5'10", with a commanding stage presence and a long, aquiline nose. Percy Fitzgerald recalls his "tremendous force and rough declamation." His stage presence was generally described as commanding, although many observers noted that his voice tended to become hoarse in the later acts of challenging plays. He was, like Garrick, a restless, physically dynamic performer; critics also noted his skill in using his eyes to convey complex thoughts or emotions, and his ability to project stage whispers even in a large venue. Little record of response to his early romantic roles exists; however, his technique in his mature tragic roles is abundantly recorded. He was at his best in roles of suave or energetic villainy or hypocrisy. In comedy, his Macsarcasm (from Macklin's Love à la Mode) and Shylock were considered unsurpassable. In tragedy, in addition to Richard, he was a notable Iago. Though King Lear was not one of his signature roles, his interpretation of Lear's madness influenced that of Kean and other actors. Yet his performance in roles that required refinement or restraint was almost universally disparaged—perhaps inevitably, given the looming shadow of Kemble. His Hamlet was a failure. As Macbeth, he was said to manage nothing better than "low cunning." Henry Crabb Robinson reports that Cooke failed in Kotzebue's The Stranger; Robinson expressed a common opinion when he concludes that however compelling a presence, Cooke was too coarse for the greatest tragic roles. Leigh Hunt agreed, arguing that Cooke reduced all of his characters to their lowest motives. Of Cooke's famous style of declamation (like Macklin, he delivered soliloquies as if thinking aloud), Hunt complained that it merely turned Shakespeare's poetry into indignant prose. As Richard III, Cooke offered an interpretation that both differed from and excelled Kemble's rather staid performance. In such melodramatic scenes as the murder of Henry VI, Cooke excelled in conveying Richard's horrid glee (as, indeed, had Kemble); unlike Kemble, however, Cooke was also able to convey a sense of Richard's disgust with himself. This aspect of Richard was most notable in his discussion of his hunchback and in his response to Norfolk's doggerel in 5.2. Where Kemble had simply brushed the bad news aside, Cooke pondered the verse carefully before rejecting it without force. The effect was to deepen Richard's characterization, providing him with a gradually increasing awareness of his own villainy. Cooke's Richard was, then, something more than the fairy tale ogre described by Charles Lamb. On the whole, though, the limits of Cooke's talent are indicated by the probably apocryphal story related by Macready and others. Wishing to impress well born visitors with his mimetic talent, Cooke made a number of faces meant to represent various emotions. One of his looks stumped the visitors. They guessed rage, anger, and revenge before Cooke, exasperated, told them it was meant to be love.
Мұра
Шотланд драматургі Джон Каргилл Томпсон Кук мас күйде сахнада өнер көрсеткені үшін театр басшылығының талабымен көрермендерден кешірім сұрауға мәжбүр болған жағдай туралы "Актердің өтініші" атты бір актерлік пьеса жазды.
Scottish dramatist John Cargill Thompson wrote a one person play The Actor's Apology about an incident when Cooke was forced by theatre management to make an apology to an audience for his drunken performance.